Estetik cerrahi, kişinin dış görünümünde iyileştirme, gençleşme ya da güzelleşme sağlamak amacıyla başvurulan cerrahi ve tıbbi uygulamaların bütününü ifade eder. Bu işlemler çoğunlukla tıbbi bir zorunluluktan değil, bireyin kendi tercihinden doğar ve fiziksel görünümde iradi bir değişikliği hedefler. Ne var ki tıbbın her alanında olduğu gibi burada da komplikasyon ihtimali ve hatalı uygulama riski mevcuttur. Umulan sonucu vermeyen ya da bozuk sonuçlanan operasyonlar hem kişisel mağduriyet doğurur hem de hukuki talep süreçlerini gündeme taşır.
Kusurlu bir müdahale sonucunda estetik beklentisi karşılanmayan kişinin başvurabileceği hukuki yol, estetik ameliyat hatası nedeniyle tazminat davasıdır. Taahhüt edilen görünümün elde edilememesi, uygulamanın hatalı yürütülmesi veya süreçte ortaya çıkan olumsuzluklar, ilgili kişide maddi nitelikte kayıplar kadar manevi zararlar da meydana getirebilir. Böyle bir tabloda operasyonu gerçekleştiren cerraha ya da müdahalenin yapıldığı sağlık kuruluşuna karşı dava açılması, uğranılan zararın giderilmesine imkân tanır. Aşağıda bu davanın açılma sürecini, aranan koşulları ve talep edilebilecek tazminat kalemlerini inceleyerek estetik kaynaklı mağduriyetlerde hakların nasıl korunabileceğini değerlendiriyoruz.
Estetik Amaçlı Tıbbi Müdahalenin Tanımı ve Türleri
Estetik amaçlı tıbbi müdahale kavramı, kişinin güzelleşme, gençleşme veya görünümünü iyileştirme yönündeki bireysel hedefleri doğrultusunda tercih ettiği cerrahi ve tıbbi işlemleri kapsar. Zorunluluk taşımayan bu uygulamalar, ilgilinin talebine bağlı olarak yapılan değişiklikleri konu edinir ve estetik kaygılardan hareketle gerçekleştirilir. Bu müdahaleler, salt güzelleştirmeye yönelik olanlar ile hem estetik hem işlevsel yarar sağlayan tedavi nitelikli olanlar şeklinde iki başlık altında toplanabilir.
Güzelleştirme Amaçlı Müdahaleler
Bu grupta yer alan uygulamalar, kişinin fiziksel görünümünü daha iyi hale getirmeyi hedefler ve büyük ölçüde estetik cerrahi alanına girer. Rinoplasti olarak da bilinen burun estetiği, yüz germe ve yağ aldırma (liposuction) bu kategorinin tipik örnekleridir; tümü kişinin talebi üzerine yapılır. Söz konusu işlemlerde tıbbi bir zorunluluk bulunmaz, belirleyici olan yalnızca estetik beklentidir.
Tedavi Amaçlı Estetik Müdahaleler
İkinci gruptaki işlemler görünümde iyileşme sağlamanın yanında işlevsel bir kazanım da sunar. Doğuştan gelen anomalilerin ya da travma kaynaklı bozuklukların giderilmesi, dış görünüşü düzeltmekle kalmaz, kişinin yaşam kalitesini de yükseltir. Örnek olarak:
- Doğumsal şekil bozukluklarının giderilmesi: Dudak-damak yarığı gibi doğuştan gelen anomaliler hem estetik hem işlevsel yönden düzeltildiğinde, kişinin görünümü iyileşir ve günlük yaşamı kolaylaşır.
- Travma kaynaklı deformitelerin onarımı: Yaralanma ya da kaza sonrası oluşan bozuklukların giderilmesi, görünümü düzeltmenin ötesinde kişinin bedensel ve ruhsal iyilik haline de katkı sunar.
Cerrah ile Hasta Arasındaki İlişkinin Hukuki Niteliği
Özel sağlık kuruluşlarında hekimlerce yürütülen tedavi amaçlı müdahaleler, kural olarak vekâlet sözleşmesi çerçevesinde ele alınır. Bu nitelikteki işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda da vekâlet hükümleri uygulanır. Vekâlet ilişkisi hekime, hastasına karşı dikkatli ve özenli davranma, tedavi sürecini titizlikle yürütme yükümlülüğü getirir. Burada taahhüt edilen belirli bir neticeye ulaşmak değil, işin gerekli özenle görülmesidir.
Estetik amaçlı müdahalelerde ise tablo değişir; asıl amaç tedavi etmek değil, hastanın estetik beklentisini karşılamaktır. Cerrah, ilgilinin ortaya koyduğu talep ve beklentilere uygun bir sonucu elde etmeyi üstlenir. Bu nedenle estetik nitelikli müdahaleler hukuken eser sözleşmesi olarak nitelendirilir. Eser sözleşmesinde belirleyici olan, taahhüt edilen sonucun meydana getirilmesidir. Beklenen netice elde edilemediğinde ya da beklenti karşılanmadığında hasta, hekime veya sağlık kuruluşuna yönelerek sorumluluk talebinde bulunabilir.
Estetik Cerrahın Sözleşmeden Doğan Yükümlülükleri
Cerrah, hastanın talep ettiği neticeye ulaşabilmek için bir dizi yükümlülüğü yerine getirmek durumundadır. Bu yükümlülükler hem hastanın güvenliği hem de memnuniyeti bakımından belirleyicidir:
- Uygun teşhisin konulması: Hastanın sağlık durumu ile talepleri birlikte değerlendirilerek doğru bir tanıya varılması gerekir.
- Güvenli yöntemin belirlenmesi: Cerrah, hastanın sağlığını tehlikeye atmayacak, aynı zamanda en etkili olan yöntemi seçmelidir.
- Aydınlatma ve rıza: Operasyondan önce işlemin nasıl yürütüleceği, doğurabileceği sonuçlar ve barındırdığı riskler ayrıntılı biçimde anlatılmalı, ardından hastanın onayı alınmalıdır.
- Rıza sınırına bağlı kalma: Cerrah yalnızca onaylanan işlemleri yapabilir; önceden alınan rızanın kapsamı dışına çıkması mümkün değildir.
- Neticeyi taahhüt etme: Estetik cerrah, hastanın istediği sonuca ulaşmayı üstlenmiştir. Bu sonuca varılamaması halinde hasta hukuki yollara başvurabilir.
- Müdahaleyi şahsen yürütme: Cerrahın uzmanlığı ve tecrübesi ilişkinin esasını oluşturduğundan, aksi kararlaştırılmadıkça işlemi bizzat yapması gerekir.
- Özen ve sadakat: Süreç boyunca hastanın menfaati gözetilmeli, cerrah özenli ve sadık bir tutum sergilemelidir.
- Gereksiz riskten kaçınma: Hastanın sağlığını tehlikeye düşürmemek için gerekli tedbirler alınmalı, lüzumsuz risklere girilmemelidir.
- Mahremiyetin korunması: Estetik işlemler kişinin özel yaşam alanına dahildir; hastaya ait bilgiler gizli tutulmalı, izin olmaksızın üçüncü kişilerle paylaşılmamalıdır.
Estetik Operasyonlarda Sözleşmeye Dayalı Sorumluluk
Estetik operasyonlarda taraflar arasındaki bağ, karşılıklı rıza ile kurulan bir sözleşmeden doğar. Bu sebeple yükümlülüklerin ihlal edilmesi halinde ortaya çıkacak sorumluluk, sözleşmeye aykırılık hükümleri üzerinden değerlendirilir.
Sözleşmeye Aykırılıktan Doğan Sorumluluk
Sözleşmesel ilişkilerde tarafların her ikisi de üstlendikleri hak ve borçlara uygun davranmakla yükümlüdür. Bir aykırılığın sorumluluk doğurabilmesi için şu unsurların birlikte gerçekleşmesi aranır:
- Aykırı davranış: Cerrahın ya da hastanın, sözleşmede öngörülen yükümlülüğe ters düşen bir davranışta bulunması gerekir.
- Kusur: Bu davranışın dikkatsizlik veya ihmalden kaynaklanmış olması aranır.
- Zarar: Aykırılık nedeniyle hastanın bir zarara uğramış olması gerekir.
- İlliyet bağı: Kusurlu davranış ile doğan zarar arasında doğrudan bir nedensellik ilişkisi bulunmalıdır.
Bu unsurların bir arada bulunduğu hallerde cerrah ya da hasta, sözleşmeye aykırılıktan kaynaklanan sorumluluk altına girer.
Eser Sözleşmesi Niteliği ve Karşılaşılan Riskler
Estetik operasyonlara ilişkin sözleşmeler kural olarak "eser sözleşmesi" karakteri taşır. Bu yapıda cerrah, hastanın talebi doğrultusunda belirli bir estetik neticeye ulaşmayı üstlenirken; hasta da bu edim karşılığında ücreti ödemeyi taahhüt eder.
Uygulamada kimi zaman hedeflenen sonuca varılamaz ya da operasyon esnasında birtakım sorunlar ortaya çıkar. Bu sorunlar genellikle iki kaynaktan beslenir:
- Hastanın bünyesel özellikleri: Kimi vücutlar estetik uygulamalara farklı tepkiler verebilir. Ciltte renk farklılıkları, kalıcı iz oluşumu ya da enfeksiyon ihtimali gibi durumlar hastanın kendi bünyesinden doğan komplikasyonlar sayılır ve hekime yüklenemez.
- Hekimin kusuru: Tanının yanlış konulması, uygulamanın hatalı yapılması, rıza dışına çıkılması, tıbbi standartların gözetilmemesi ya da niteliksiz malzeme tercih edilmesi hekimin kusuru olarak değerlendirilir ve "tıbbi malpraktis" kavramı içinde yer alır. Bu hallerde hekimin hukuki, koşulları oluştuğunda cezai sorumluluğu gündeme gelebilir.
Komplikasyonların Hukuki Görünümü
Komplikasyonlar, önceden kestirilemeyen ya da kestirilse dahi önüne geçilemeyen riskler olarak kabul edilir. Hekim gereken özeni göstermiş ve hastayı bu riskler konusunda bilgilendirmişse, meydana gelen komplikasyondan ötürü sorumlu tutulamaz. Bununla birlikte işlem öncesinde olası risklerin hastaya açıkça aktarılması ve rızasının alınması zorunludur. Yeterli aydınlatma yapılmaksızın gerçekleştirilen müdahaleler hukuka aykırı sayılabilir; böyle bir durumda hekimin hukuki ve hatta cezai sorumluluğu doğabilir.
Haksız Fiil Hükümlerine Dayalı Sorumluluk
Estetik operasyonlarda hekimin hukuki sorumluluğuna gidilirken yalnızca taraflar arasındaki sözleşme değil, Türk Borçlar Kanunu m. 49 uyarınca haksız fiil hükümleri de dayanak yapılabilir. Haksız fiil sorumluluğunun işletilebilmesi için şu koşulların tamamının bir arada gerçekleşmesi gerekir:
- Ortada hukuka aykırı bir fiilin bulunması,
- Bu fiilin bir kusura dayanması,
- Fiil neticesinde bir zararın doğması,
- Kusurlu fiil ile zarar arasında uygun illiyet bağının kurulabilmesi.
Sayılan şartlar gerçekleştiğinde, hekimin hukuka aykırı ve kusurlu davranışı yüzünden zarara uğrayan hasta, haksız fiile dayalı hukuki sorumluluğa başvurabilir. Bu durumda zarar gören kişi, koşulların varlığı halinde malpraktis sebebiyle maddi ve manevi tazminat talebiyle dava açma imkânına sahiptir.
Bunun ötesinde, hekimin haksız fiil oluşturan hukuka aykırı davranışı sonucunda ölüm ya da bedensel zarar meydana gelmişse, olay Türk Ceza Kanunu çerçevesinde ihmali veya taksirli bir suç olarak nitelendirilebilir. Bu ihtimalde hekimin cezai sorumluluğu da söz konusu olur.
Burada altı çizilmesi gereken bir husus vardır: estetik bir müdahale vücut bütünlüğüne yönelmiş bir eylem niteliği taşısa da, hastanın rızasına ve yasal çerçeveye uygun biçimde gerçekleştirildiğinde hukuka aykırılık unsuru ortadan kalkar. Böyle bir halde hekimin haksız fiilden doğan bir sorumluluğu bulunmaz.
Vekâletsiz İş Görme Hükümlerinin Devreye Girmesi
Estetik operasyonlar sırasında hastanın sağlığı ya da üstün yararı bakımından önem taşıyan bir durum ortaya çıkabilir. Bilincin kapalı olması veya durumun aciliyet arz etmesi gibi sebeplerle hastanın rızasının alınması mümkün olmayabilir. Böyle bir ihtimalde yapılacak müdahale, taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinin sınırlarının dışına taşar.
Cerrahın, ilgilinin rızası bulunmaksızın onun üstün yararını gözeterek hareket etmesi halinde vekâletsiz iş görme hükümleri uygulanır. Hastanın üstün yararının gözetilmiş olması kaydıyla yapılan işlemler TMK m. 24/2 gereğince hukuka uygun kabul edilir. Ortada hukuka aykırı bir fiil bulunmadığından hekimin haksız fiil sorumluluğu da doğmaz.
Estetik Operasyonlarda Tıbbi Uygulama Hataları
Estetik operasyonların teşhis, müdahale ve tedavi aşamalarında görev alan sağlık personelinin mesleki gerekleri yerine getirmemesi, tıbbi standartların dışına çıkması, yeterli bilgi ve beceriye sahip olmaması ya da tecrübesiz, dikkatsiz ve özensiz davranarak kusurlu hareket etmesi tıbbi uygulama hatalarına yol açabilmektedir. Bu tür hatalar tıbbi malpraktis olarak adlandırılır. Örnek olarak şu haller sayılabilir:
- Teşhis aşamasında ilgiliye hatalı bir tanı konulması
- Müdahalenin yetkisi bulunmayan kişilerce yapılması veya uygulama sırasında uzmanlık yetkisinin sınırlarının aşılması
- İşlemin yöntemi, kapsamı ve doğurabileceği risk ve sonuçlar hakkında ilgilinin yeterince aydınlatılmaması
- Operasyondan önce, operasyon esnasında ve sonrasında gereken özenin gösterilmemesi
- Müdahale sırasında ilgilinin verdiği rızanın sınırlarının aşılması (vekâletsiz iş görme hükümleri saklıdır.)
- Yanlış ya da daha külfetli bir tedavi yönteminin tercih edilmesi
Tıbbi malpraktis halinde sağlık görevlilerinin hukuki sorumluluğu doğduğundan, hatalı uygulamalardan kaynaklanan zararların giderilmesi talep edilebilecektir.
Bunun yanı sıra kanuni koşulların oluşması durumunda sağlık mensubunun cezai sorumluluğu da gündeme gelmektedir.
Sorumluluğu Kaldıran veya Hafifleten Nedenler
Tıbbi uygulamalardan doğan zararlarda hekimin hukuki sorumluluğu esas itibarıyla kusur esasına dayanır. Dolayısıyla hatalı işlem gerekçesiyle hekime yöneltilecek tazminat talepleri, zararın hekimin kusurundan doğması koşuluna bağlıdır. Belirli hallerde bu sorumluluk hafifleyebileceği gibi büsbütün ortadan da kalkabilir; sorumluluğun hafiflediği durumlarda ödenecek tazminatın miktarında indirim yapılabilir. Zarar hekimin kusurundan kaynaklanmıyorsa sorumluluk doğmaz ve tazminat istenemez.
Sorumluluğu Ortadan Kaldıran Haller
Hekimin sorumluluğunun temelinde, hukuka ya da sözleşmeye aykırı kusurlu bir fiilin zarara sebebiyet vermesi yatar. Bu çerçevede kusurlu fiil ile ortaya çıkan zarar arasında uygun illiyet bağı, yani makul bir sebep-sonuç ilişkisi kurulabilmelidir. Aşağıdaki durumlarda bu bağ kesildiği ya da hiç kurulamadığı için hekimin sorumluluğu doğmayabilir veya sona erebilir.
- Zarar görenin kusuru: Zarara uğrayan kişinin asli kusuru tek başına zararı doğurabilecek ağırlıktaysa ve hekimin kusurunu gölgede bırakıyorsa, uygun illiyet bağı kesilir ve hekimin hukuki sorumluluğu ortadan kalkar.
- Mücbir sebep: Öngörülmesi mümkün olmayan ya da öngörülse bile önüne geçilemeyen olağanüstü haller mücbir sebep sayılır. Hukuka veya sözleşmeye aykırılık böyle bir sebebe dayanıyorsa hekimin fiili ile zarar arasında uygun illiyet bağı bulunmaz. Gerekli tedbirler alınmış olsa dahi mücbir sebepten doğan zararlar bakımından hekimin hukuki sorumluluğuna gidilemez.
- Hukuken izin verilen risk: Hekim müdahaleden önce hastayı olası riskler ve komplikasyonlar konusunda yeterince bilgilendirmiş, aydınlatılmış açık rızasını almış ve özen yükümlülüğü ile tıbbi gerekliliklere uygun davranmışsa, ortaya çıkan komplikasyonlar hukuken izin verilen risk kapsamında değerlendirilir. Bu halde müdahale ile zarar arasındaki uygun illiyet bağı kesileceğinden hekimin hukuki sorumluluğuna başvurulamaz.
- Üçüncü kişinin kusuru: Zarar gören ile sağlık görevlisi dışında kalan bir kişinin asli kusuru, zararı tek başına doğurabilecek nitelikteyse ve hekimin kusurunu geri plana itiyorsa, uygun illiyet bağı kesilir ve hekimin hukuki sorumluluğu sona erer.
Sorumluluğu Hafifleten Haller
Hekimin hukuki sorumluluğu, doğan zararda kusurlu bulunmasına bağlıdır. Bununla birlikte bazı hallerde bu sorumluluk hafifleyebilmekte ve buna bağlı olarak tazminat tutarında indirime gidilebilmektedir. Örneğin:
- Müterafik kusur (birlikte kusur): Zarar görenin kusuru, sağlık görevlisinin kusuruyla birleşerek zararın doğmasına ya da büyümesine katkı sunmuşsa, bu ek kusur nedeniyle hekimin hukuki sorumluluğu hafifler ve tazminat miktarı indirilir.
Sorumsuzluk Anlaşmaları
Tıbbi uygulamaların, alanında uzmanlaşmış ve kanunen yetkilendirilmiş sağlık profesyonellerince yürütülmesi gerekir. Aksi takdirde uygulama hukuka aykırı kabul edilir.
Türk Borçlar Kanunu m. 115/3 uyarınca, uzmanlık gerektiren bir hizmet ancak kanun ya da yetkili makamlarca verilen izinle yürütülebiliyorsa, borçlunun hafif kusurundan sorumlu tutulmayacağına dair önceden yapılan anlaşmalar kesin hükümsüzdür. Bu nedenle hekimle akdedilecek sorumsuzluk anlaşmaları geçerlilik taşımaz.
Sorumluluğun Tespiti ve İspat Rejimi
Estetik cerrahın operasyon öncesinde, esnasında ve sonrasında yükümlülüklerini yerine getirirken mesleki gerekliliklere, hukuka ve sözleşmeye uygun davranması beklenir. Cerrahın yükümlülüklerine aykırı davranışları yüzünden zarara uğradığını ileri süren ilgililer, bu zararın giderilmesi için hukuki yola başvurabilir. Söz konusu zarar maddi veya manevi nitelikte olabilir; dolayısıyla estetik cerrahın hukuki sorumluluğuna dayanılarak maddi ya da manevi tazminat istenebilmektedir.
Sorumluluğa gidilebilmesi için öncelikle koşulların oluştuğunun ispatlanması gerekir. Cerrahın zarardan hukuken sorumlu olduğunun kanıtlanması, zarar gören ilgili lehine sonuç doğuracağından, HMK m. 190 uyarınca ispat külfeti tazminat talebinde bulunan tarafa aittir. Buna göre zarara uğradığını iddia eden kişi, hem maddi veya manevi zararını hem de bu zararın cerrahın yükümlülüğe aykırı davranışlarından doğduğunu ortaya koymalıdır.
İspat aşamasında taraflar arasındaki sözleşmenin niteliği ve içeriği, yazılı belgeler, tıbbi raporlar, uzman görüşleri, bilirkişi incelemeleri ve tanık beyanları gibi çeşitli deliller önem kazanmaktadır.
Ayrıca belirtmek gerekir ki Yargıtay uygulaması ve doktrindeki baskın görüş, hastanın aydınlatıldığı ve açık rızasının alındığı yönündeki ispat yükünü hekimin üzerinde kabul etmektedir.
Nitekim Türk Medeni Kanunu m. 24/2 şu düzenlemeyi içermektedir:
Türk Medeni Kanunu m. 24/2
"Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır."
İlgilinin rızası bulunmaksızın vücut bütünlüğüne yönelik bir müdahalede bulunulması kişilik haklarına saldırı oluşturacak ve hukuka aykırı sayılacaktır. TMK m. 24/2 ile HMK m. 190 birlikte yorumlandığında, hastanın aydınlatılmış açık rızasının alınmış olduğunun ispatı bakımından yükün estetik cerraha ait olduğu sonucuna varılmaktadır.
Estetik Müdahale Kaynaklı Zararlarda Açılabilecek Davalar
Estetik müdahalelerdeki hatalı işlemler tıbbi malpraktis kapsamında değerlendirilir. Malpraktis halinde koşulların oluşmasına göre hekimin hukuki, cezai ve idari sorumluluğu birlikte gündeme gelebilmektedir.
Malpraktise dayalı tazminat davalarında; hastalığın teşhisi, tedavi süreci ve hastanın bakımı aşamalarında tıbbi standartlara aykırı düşen her uygulama değerlendirmeye alınır. Bu doğrultuda estetik cerrahın hukuki sorumluluğuna dayanılarak maddi ve manevi zararların giderilmesi talebiyle dava açılabilir. Maddi tazminat davası ile manevi tazminat davası birbirinden bağımsız olarak açılabileceği gibi tek dilekçede birlikte de ileri sürülebilir.
Maddi Tazminat Davası
Malpraktis nedeniyle açılan davalarda zararı kanıtlama yükümlülüğü davacıya, yani hastaya düşer. Zararın miktarının kesin biçimde belirlenemediği durumlarda hâkim takdir yetkisini kullanarak bir tespit yapacaktır.
Maddi tazminat davasında zarar gören şu kalemlerden doğan kayıplarının karşılanmasını isteyebilir:
- Tedavi için yapılan harcamalar
- Elde edilemeyen kazançlar
- Çalışma gücünün azalması ya da tamamen yitirilmesinden kaynaklanan kayıplar
- Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar
Malpraktis sonucunda ilgilinin hayatını kaybetmesi durumunda ise ölen hastanın zarar gören yakınları şu kalemleri talep edebilir:
- Cenazeye ilişkin giderler
- Ölüm derhal gerçekleşmemişse tedavi harcamaları ile çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar
- Ölenin desteğinden yoksun kalanların bu nedenle uğradıkları kayıplar
Manevi Tazminat Davası
Manevi tazminatın işlevi, zarara uğrayan kişinin yaşadığı ruhsal sıkıntıyı bir ölçüde dengelemektir. Hükmedilecek tutar, ilgiliyi zenginleştirecek düzeye çıkamaz; uğranılan manevi zararla orantılı kalmalıdır. Hatalı bir estetik müdahale sonucunda ortaya çıkan şu durumlarda manevi tazminat istenebilir:
- Bedensel bütünlüğün zedelendiği hallerde zarar görenin duyduğu acı, elem ve ızdırap
- Ağır bedensel zarar ile ölüm hallerinde zarar görenin veya ölenin yakınlarının duyduğu acı, elem ve ızdırap
Hâkim koşulları değerlendirerek, zenginleşmeye yol açmayacak uygun bir tutar üzerinden manevi tazminata hükmedecektir.
Estetik Müdahale Hatalarında Tazminat Davalarının Usulü
Estetik müdahalelerde yaşanan malpraktis olaylarında tazminat talebiyle hukuki yola başvuracak kişilerin usul kurallarına uygun hareket etmesi büyük önem taşır. Zira yargılama sürecinde usuli gerekliliklere uyulmaması hak kayıplarına yol açarak mevcut mağduriyeti derinleştirebilmektedir.
Davanın Tarafları
Malpraktisten doğan tazminat davaları, uyuşmazlığın niteliğine göre zarar gören kişi, onun kanuni temsilcisi ya da yakınları tarafından; hatalı işlemi gerçekleştiren sağlık görevlisine veya sağlık kuruluşuna karşı açılabilmektedir.
Hatanın İspatı
Malpraktis davalarında hatalı müdahalenin kanıtlanması, sonucu belirleyen başlıca unsurlardan biridir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 190. maddesi gereğince ispat yükü tazminat isteyen tarafa aittir. Başka bir deyişle zarar gören kişi, hekimin hatalı bir müdahalede bulunduğunu ortaya koymakla yükümlüdür.
Bu kuralın bir istisnası bulunmaktadır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatları ile doktrindeki hâkim görüş uyarınca, hastanın rızasının alındığını kanıtlama yükümlülüğü hekime aittir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 190. maddesi ile Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesi birlikte ele alındığında, hekimin aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispatlaması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Zamanaşımı Süreleri
Güzelleştirme amacı taşıyan estetik müdahalelerde hatalı uygulamalar sebebiyle açılacak tazminat davaları, Türk Borçlar Kanunu m. 147 b. 6 uyarınca beş yıllık zamanaşımına tabidir. Cerrahın hatası ağır kusurundan kaynaklanıyorsa, Türk Borçlar Kanunu m. 478 ile düzenlendiği üzere zamanaşımı süresi yirmi yıl olarak uygulanacaktır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli mahkeme:
Estetik müdahalelerde hekim ile hasta arasındaki ilişki eser sözleşmesi olarak nitelendirildiğinden, bu uyuşmazlıkların çözümünde görev tüketici mahkemesine aittir.
Yetkili mahkeme:
Estetik müdahaleden doğan uyuşmazlıklarda yetki, operasyonun gerçekleştirildiği yer mahkemesine tanınmıştır.
Tıbbi uygulama hataları nedeniyle açılabilecek davalar bakımından şu başlıkları taşıyan çalışmalarımız da incelenebilir:
- Doktor Hatası (Malpraktis) Nedeniyle Tazminat Davası
- Doktor Hatası (Malpraktis) Nedeniyle Ceza Davası
- Özel Hastanelerde Yapılan Tıbbi Müdahale Hatalarında Tazminat Sorumluluğu
- Devlet Hastanelerinde Yapılan Tıbbi Müdahale Hatalarında Tazminat Sorumluluğu
- Üniversite Hastanelerinde Yapılan Tıbbi Müdahale Hatalarında Tazminat Sorumluluğu
Independent Legal Değerlendirmesi
Estetik müdahalelerden doğan uyuşmazlıklarda sonucu belirleyen asıl kırılma noktası, ilişkinin eser sözleşmesi olarak nitelendirilmesidir. Vekâlet ilişkisinde hekimden yalnızca özen beklenirken, eser sözleşmesinde belirli bir neticenin sağlanması taahhüt edilmiştir; bu fark hem sorumluluğun kapsamını hem de görevli mahkemeyi doğrudan etkiler. Dosyaların önemli bir bölümünde tartışma, tıbbi uygulamanın kendisinden ziyade aydınlatma yükümlülüğünün ne ölçüde yerine getirildiği üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Uygulamada aydınlatılmış onam formlarının matbu ve genel ifadelerle hazırlanması, hekim tarafındaki ispat yükünün karşılanmasını güçleştirmektedir. Hasta tarafında ise operasyon öncesi ve sonrası duruma ilişkin kayıtların eksik tutulması, zararın miktar olarak ortaya konulmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle sürecin başında yapılacak delil tespiti, sonraki aşamaların tamamını etkilemektedir.
Somut bir uyuşmazlıkta öncelik verilmesi gereken başlıklar şunlardır:
- Müdahalenin güzelleştirme amaçlı mı yoksa tedavi amaçlı mı olduğunun belirlenmesi ve sözleşme tipinin buna göre saptanması
- Aydınlatılmış onam belgesinin içeriğinin, somut riskleri karşılayıp karşılamadığı yönünden incelenmesi
- Ortaya çıkan olumsuz sonucun komplikasyon mu yoksa malpraktis mi olduğunun bilirkişi incelemesiyle ayrıştırılması
- Beş yıllık genel süre ile ağır kusur halindeki yirmi yıllık sürenin dosya bazında değerlendirilmesi
- Tüketici mahkemesinin görevi ve operasyonun yapıldığı yer yetkisi gözetilerek davanın doğru mahkemede açılması
- Maddi ve manevi tazminat kalemlerinin dilekçede ayrı ayrı ve gerekçelendirilerek ileri sürülmesi
Independent Legal, estetik müdahalelerden kaynaklanan tazminat uyuşmazlıklarında delil tespitinden dava takibine kadar sürecin bütününde hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktadır.
Bu metin yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hak kaybı yaşanmaması için herhangi bir adım atılmadan önce sağlık hukuku alanında hukuki destek alınması önerilir.