Profesyonel futbolcu sözleşmelerinin çerçevesi, Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı'nın IV. bölümünde çizilmiştir. Sözleşmenin hangi hallerde ve nasıl sonlandırılabileceği ise Talimat'ın "Sözleşmenin Sona Ermesi ve Sonuçları" başlıklı VI. bölümünde ele alınmakta; burada hem taraflara fesih yetkisi veren sebepler hem de feshin geçerlilik kazanabilmesi için izlenmesi gereken esaslar gösterilmektedir. Sözleşmenin fesih dışındaki sonlanma biçimleri, Profesyonel Futbolcu Sözleşmesinin Sona Erme Halleri başlıklı çalışmada ayrıca ele alınmıştır.
Talimat, haksız fesih için müstakil ve doğrudan bir tanım hükmü içermez. Bununla birlikte, bir feshin haklı bir sebebe dayanmaması ya da öngörülen usule uyulmaksızın yapılması halinde haksız fesih sonucunun doğacağı, yine anılan VI. bölümde düzenlenmiştir. Sözleşmenin futbolcu eliyle haksız olarak sona erdirilmesi ile kulüp eliyle haksız olarak sona erdirilmesi bu bölümde birbirinden ayrılmış, her iki ihtimal için uygulanacak hukuki ve sportif yaptırımlar ayrı ayrı belirlenmiştir.
Aşağıda, futbolcuya tanınan haklı fesih sebeplerini, her bir sebep için farklılaşan usul kurallarını ve haklı bir dayanağı bulunmayan feshin doğurduğu sonuçları uygulamaya dönük bir bakışla değerlendiriyoruz.
Fesih Kavramı ve Futbol Sözleşmelerindeki İşlevi
Fesih, sürekli borç doğuran sözleşme ilişkilerini ileriye etkili biçimde ortadan kaldıran yenilik doğurucu bir haktır. Bu hakkı kullanan taraf, karşı tarafın rızasını aramaksızın sözleşmeyi sonlandırabilir. Sözleşmenin ortadan kalkması bakımından feshin haklı sayılıp sayılmaması sonucu değiştirmez; ilişki her hâlükârda sona erer.
Ayrım, feshin sonuçları noktasında ortaya çıkar. Sözleşmeyi haksız biçimde sonlandıran ya da karşı tarafı fesih yapmak zorunda bırakan taraftan, belirli koşullarda haksız fesih tazminatı istenebilir. Spor hukukuna özgü olarak, profesyonel futbolcu sözleşmelerinde bu parasal sonuca sportif nitelikte cezalar da eklenebilmektedir.
Futbolcuya Haklı Fesih İmkânı Tanıyan Haller
Futbolcunun haklı nedenle fesih yetkisi Talimat'ın 28. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan hüküm uyarınca futbolcu, aşağıdaki durumlarda profesyonel futbolcu sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir:
- Sözleşmeden doğan diğer edimlerin kulüp tarafından yerine getirilmemesi
- Futbolcunun hak kazandığı Aylık Ücret, Garanti Ücret, İmza Ücreti (Peşinat), Maç Başı Ücreti ve Primler gibi ödemelerin kulüpçe yapılmaması ve/veya sosyal güvenlik haklarının ihlal edilmesi
- Uygulamada sportif haklı sebep olarak anılan durum; yani 23 yaşını doldurmuş profesyonel bir futbolcunun, sezon kapandığında kulübün resmi müsabakalarının % 10'unun altında kalan bir bölümünde sahaya sürülmesi ve bu tablonun futbolcunun durumu ile somut olayın koşullarıyla bağdaşmaması
Sayılan sebeplerden birinin bulunması tek başına yeterli değildir. Bu hallerin tamamında, sözleşmesini sonlandırmak isteyen futbolcunun uyması zorunlu birtakım usul kuralları bulunmaktadır.
Futbolcu alacaklarının kapsamı, ne zaman muaccel hale geldiği, icra edilebilirliği ve tahsil için işletilebilecek hukuki yollar konusunda daha ayrıntılı bir inceleme için Profesyonel Futbolcu Alacaklarının Kulüplerden Tahsili başlıklı çalışmaya bakılabilir.
Haklı Feshin Usulü
Yukarıdaki sebeplerden en az biri gerçekleşmişse futbolcunun atacağı ilk adım, kulübe uyarı niteliğinde bir ihtarname göndererek haklı fesih sebebini oluşturan durumun giderilmesini istemektir. İhtara rağmen aykırılık sürüyorsa futbolcu, noter aracılığıyla kulübe fesih iradesini içeren bir ihbarname keşide ederek sözleşmesini sonlandırabilir. Bu ihbarnamenin bir örneğinin bilgi amacıyla TFF'ye iletilmesi de gerekir. Bu genel çerçeve içinde, her haklı fesih sebebi bakımından uygulanacak süreler farklılık gösterir.
Ödeme Yapılmaması veya Sosyal Güvenlik Yükümlülüklerinin İhlali Halinde
- Futbolcunun atacağı ilk adım, hem kulübüne hem de bilgi amacıyla TFF'ye noter aracılığıyla bir ihtarname göndermek ve hak ettiği ücretin 30 gün içerisinde ödenmesini, sosyal güvenlik haklarının ise yine aynı süre zarfında karşılanmasını istemektir.
- Tanınan mehile karşın kulüp ödemeyi yapmaz ve/veya sosyal güvenlik yükümlülüklerini karşılamazsa, futbolcunun fesih yetkisi mehilin dolmasından itibaren yalnızca 7 günlük bir süre boyunca kullanılabilir.
- Kendisine bu haklı sebep kapsamında gönderilen ihtarnameyi TFF, tebliğ tarihinden itibaren en geç 7 gün içinde faksla veya başka bir yolla kulübe ulaştırır. Bu fesih sebebine ilişkin süreler, TFF bildirimi ile noter ihtarından kulübe hangisi daha önce tebliğ edilmişse onun tebliğ tarihi esas alınarak işlemeye başlar.
Sözleşmeden Doğan Diğer Edimlerin İfa Edilmemesi Halinde İzlenecek Yol
- Futbolcu, kulübe noterden göndereceği ihtarname ile ihlalin 7 günden az olmamak üzere uygun bir süre içinde giderilmesini ya da edimlerin yerine getirilmesini bildirmelidir.
- Kulüp bu mehile rağmen edimlerini ifa etmez ve aykırılığı ortadan kaldırmazsa, futbolcu sözleşmesini ancak mehilin bitiminden itibaren 7 gün içinde feshedebilir.
Sportif Haklı Sebebe Dayanan Fesihte İzlenecek Yol
- Futbolcunun 23 yaşın üzerinde bir profesyonel olması aranır.
- Sezon kapandığında futbolcunun görev aldığı resmi müsabaka sayısı, kulübün oynadığı toplam resmi müsabakaların % 10'unun altında kalmalıdır.
- Ortaya çıkan bu tablonun, futbolcunun durumu ve somut olayın şartlarıyla bağdaşmaması gerekir.
- Fesih beyanı, kulübün o sezon oynadığı son müsabakanın üzerinden 15 gün geçmeden ve yukarıda anlatılan usule uyularak açıklanmalıdır.
Haksız Fesih ve Doğurduğu Hukuki Sonuçlar
Talimat'ın 30. maddesinin birinci fıkrası, koruma dönemi içinde yapılan dayanaksız fesihlere iki katmanlı bir sonuç bağlamaktadır:
Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı m. 30/1
"Profesyonel futbolcu sözleşmelerinin koruma dönemleri içerisinde futbolcu tarafından haklı bir sebebe dayanmadan ya da kulüp tarafından 27/1. maddesinin "a", "b" ve "d" bentlerinde sayılan haller dışında haklı bir sebeple feshedilmesi halinde, tazminat ödeme yükümlülüğünün yanı sıra aşağıda belirlenen sportif cezalar uygulanır."
Hükümden çıkan sonuç şudur: profesyonel futbolcu sözleşmesinin sona erdirilmesinde haksız konumda kalan taraf, karşı tarafa uygulamada haksız fesih tazminatı adı verilen bir bedeli ödemekle yükümlü hale gelir.
Koruma Dönemi Kavramı
Hükmün uygulanmasında belirleyici olan koruma dönemi kavramının tanımına Talimat'ın 2. maddesinin h bendinde yer verilmiştir. Tanım, futbolcunun sözleşmeyi imzaladığı yaşa göre ikiye ayrılır:
- Futbolcunun 28 yaşını doldurmadan imzaladığı sözleşmelerde, sözleşmenin yürürlüğe girmesinin ardından gelen üç yıllık ya da üç sezonluk süre (hangisi önce gerçekleşiyorsa o esas alınır),
ya da
- Futbolcunun 28 yaşından sonra imzaladığı sözleşmelerde, yürürlük tarihini takip eden iki yıllık ya da iki sezonluk süre (yine önce gelen esas alınmak üzere)
bu kapsamı oluşturur.
Futbolcu Bakımından Doğan Sonuçlar
Koruma dönemi içinde haklı bir dayanağı olmaksızın sözleşmesini sonlandıran futbolcu hakkında haksız fesih hükümleri devreye girer. Aynı sonuç, sözleşmenin kulüp tarafından haklı sebeple feshedildiği hallerde de futbolcu aleyhine uygulanır; futbolcunun hastalığı, kesinleşmiş hak mahrumiyeti ve müsabakadan men cezası gibi haller bu kuralın dışında tutulmuştur.
Feshin futbolcu tarafından haksız biçimde gerçekleştirildiği belirlendiğinde ortaya çıkacak sonuçlar üç başlık altında toplanabilir:
- Haksız fesih tazminatı ödenmesi
- Sportif cezaların uygulanması
- Futbolcunun başka bir kulübe transferine ilişkin sonuçlar
Haksız fesih halinde futbolcuya yöneltilen yaptırımların ayrıntılı incelemesi, Profesyonel Futbolcunun Sözleşmeyi Haksız Feshi başlıklı çalışmada yer almaktadır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Futbolcu fesihlerinde uyuşmazlığın kaderini belirleyen unsur, çoğu zaman haklı sebebin varlığı değil, o sebebe dayanılırken izlenen usuldür. Ücret alacağı tartışmasız biçimde muaccel olsa dahi, ihtarın içeriği eksikse ya da fesih beyanı mehilin bitiminden sonraki 7 günlük pencerenin dışına taşmışsa, futbolcu haklı konumdan haksız konuma düşebilir. Bu nedenle fesih kararı alınmadan önce takvimin belgeye dayalı biçimde kurulması gerekir.
Koruma dönemi hesabı da aynı ölçüde kritiktir. Sözleşmenin imzalandığı tarihteki yaş, sürenin üç yıl mı yoksa iki yıl mı olacağını belirler ve bu ayrım sportif cezaların uygulanıp uygulanmayacağını doğrudan etkiler. Sportif haklı sebebe dayanılacak dosyalarda ise % 10 eşiğinin resmi müsabaka istatistikleriyle önceden doğrulanması, sonradan telafisi güç bir hata riskini ortadan kaldırır.
Somut bir fesih sürecinde öncelikle şu başlıklar netleştirilmelidir:
- İhtarnamenin hem kulübe hem de bilgi için TFF'ye usulüne uygun biçimde tebliğ edildiğinin belgelenmesi
- Mehil süresinin başlangıç anının, noter ihtarı ile TFF bildiriminden hangisi daha erken tebliğ edilmişse ona göre saptanması
- Fesih beyanının, mehilin sona ermesini izleyen 7 günlük süre içinde noter kanalıyla yapılması
- Sportif haklı sebepte 23 yaş, % 10 oranı ve son müsabakadan itibaren 15 günlük sürenin birlikte sağlandığının doğrulanması
- Koruma döneminin, sözleşmenin imza tarihindeki yaş esas alınarak hesaplanması
- Feshin haksız sayılması ihtimaline karşı tazminat ve sportif ceza riskinin önceden analiz edilmesi
Independent Legal, profesyonel futbolcu sözleşmelerinin feshi, alacakların tahsili ve fesihten doğan tazminat uyuşmazlıklarında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.