Bir futbolcuya uygulanan disiplin cezasının ayakta kalabilmesi, Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transfer Talimatı'nda gösterilen usul şartlarının karşılanmasına bağlıdır. Cezanın hukuka uygun sayılabilmesi için öncelikle dayanak olayın açık ve somut biçimde ortaya konması, ardından bu olayı destekleyen ikna edici belgelerin dosyaya sunulması gerekir. Bunun yanında hükmedilen ceza, futbolcunun gerçekleştirdiği fiilin ağırlığı ile aldığı ücrete oranla dengeli olmalıdır. Bu ölçütlerin karşılanmadığı durumlarda futbolculara kesilen para cezalarının iptali gündeme gelir.
Aşağıda, kulüp para cezalarının hukuki dayanağını, bildirimde izlenmesi gereken usulü, geçerlilik denetiminde esas alınan ölçütleri, iptal talebinin hangi mercide ileri sürülebileceğini ve tabi olunan zamanaşımı süresini sırasıyla değerlendiriyoruz.
Para Cezasının Hukuki Dayanağı
Kulüplerin profesyonel futbolcularına uyguladığı para cezaları bakımından ne genel mevzuatta ne de TFF Talimatlarında doğrudan bir düzenleme mevcuttur. Bu nedenle kesilen cezanın geçerli sayılabilmesi, iki dayanaktan birine oturmasına bağlıdır:
- Kulüp ile futbolcunun imzaladığı Profesyonel Futbolcu Sözleşmesi'nde bu yönde bir hüküm bulunması
- Kulübün, Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transfer Talimatı m. 24/c ve m. 24/d uyarınca hazırladığı iç yönetmelik ve/veya disiplin talimatı
Kulübün gelecek sezonda uygulanmak üzere hazırladığı iç yönetmelik ve disiplin talimatlarının hüküm doğurabilmesi için, sezonun açılışından en az bir hafta önce TFF'ye ulaştırılıp tescil ettirilmesi gerekir. Buna ek olarak söz konusu metinlerin futbolcuya imza karşılığında teslim edilmesi ya da noter aracılığıyla tebliğ edilmesi de zorunludur. Ancak bu usul şartları yerine getirilerek yürürlüğe konmuş bir yönetmeliğe dayanılarak futbolcuya para cezası uygulanabilir; aksi halde kesilen cezanın hukuki bir dayanağından söz edilemez.
Uygulamadaki işleyiş şu şekildedir: kulübün TFF'ye ilettiği disiplin yönetmelikleri evrak kayıt defterine tarih ve sayı verilerek kaydedilir, futbolculara ise konuya özgü bir tebliğ evrakı imzalatılmak suretiyle tebligat yapılır ya da metin teslim edilir. Yabancı futbolcular bakımından kulüpler, disiplin yönetmeliğinin FIFA dillerinden birine çevrilmiş bir örneğini tebliğ etmekte veya imza karşılığında teslim etmektedir.
Cezanın Bildirilmesinde İzlenecek Usul
Yukarıdaki dayanak şartlarına ek olarak, futbolcuya uygulanacak para cezasının usul yönünden hukuka uygun olabilmesi için Talimat'ın 24. maddesinin d fıkrasındaki düzenlemeye de riayet edilmesi gerekir.
Bu hükme göre kulüp; verilen para cezasına ilişkin kararı, cezanın gerekçelerini, tutarını ve noterden onaylı karar örneklerini noter aracılığıyla hem futbolcuya hem de TFF'ye bildirmek zorundadır. Söz konusu noter bildirimi, para cezası kararının alındığı tarihten itibaren en geç 15 gün içinde gerçekleştirilmelidir. Bu usul kurallarına uyulmaksızın kesilen ceza, şekil eksikliği nedeniyle geçerlilik kazanamaz.
Geçerlilik Denetiminde Esas Alınan Ölçütler
Türk hukuku bakımından kulübün futbolcuya uyguladığı para cezasının ayakta kalabilmesi, yukarıda değinilen şekli ve usuli geçerlilik şartlarının karşılanmasını gerektirir. Nitekim kulüp, ertesi sezon yürürlükte olacak iç yönetmelik ve disiplin talimatını sezonun başlangıcından bir hafta öncesine kadar TFF'ye iletmemişse, para cezasının mutlak biçimde geçersiz sayılacağı Talimat'ta hükme bağlanmıştır. Bununla birlikte UÇK ile TFF Tahkim Kurulu, iç yönetmelik ve/veya disiplin talimatlarının futbolcuya tebliğ edilmiş olması durumunda para cezasının geçerli sayılacağı yönünde kararlar da verebilmektedir.
Şekli ve usuli denetim tek başına yeterli değildir; cezanın içerik yönünden de hukuka uygun olması aranır. CAS ve FIFA kararlarında, bir para cezasının hukuka uygunluğu değerlendirilirken şekli ve usuli hükümlerin ötesinde şu hususlar da gözetilerek ayrıntılı bir inceleme yapılmaktadır:
- Disiplin ihlalinin ağırlık derecesi
- Futbolcunun yıllık, aylık, haftalık ve günlük bazda elde ettiği ücret
- İhlalin ağırlığı ile ücretten yapılan kesintinin toplam ücrete oranı arasındaki denge
- Kulübün iç disiplin uygulaması karşısında futbolcuya kendini savunma imkânı tanınıp tanınmadığı
- Sözleşmede konuya ilişkin somut düzenlemelerin bulunup bulunmadığı
- Sözleşmenin imzalandığı ve disiplin yönetmeliğinin kabul edildiği aşamada futbolcunun bir avukattan ya da futbolcu temsilcisinden destek alıp almadığı
Türk uygulamasında ise inceleme daha dar bir çerçevede yürütülür. Cezanın şekli ve usuli geçerlilik şartları ele alındıktan sonra, para cezasının hesaplanmasında hata yapılıp yapılmadığı, disiplin yönetmeliğindeki ilgili düzenlemenin somut olaya uygulanabilir olup olmadığı ve cezaya konu futbolcu davranışının disiplin ihlali sayılıp sayılamayacağı gibi başlıklar üzerinden daha yüzeysel bir değerlendirmeyle sonuca gidilmektedir.
Para Cezasının İptali Talebi
Türk uygulamasında kulüplerin futbolculara kestiği, hatta futbolcunun alacaklarından mahsup ederek tahsil ettiği para cezalarına karşı iptal davası açılması sık rastlanan bir durum değildir. Bunun temel sebebi, ceza kesilse dahi taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinin sürüyor olması ve futbolcuların sözleşmeleri devam ederken dava yoluna gitmeyi tercih etmemesidir. Ne var ki dava açılmaması, futbolcuların para cezasına karşı iptal davası açma imkânından yoksun olduğu anlamına gelmez.
İzlenecek yol, taraflar arasındaki sözleşmenin içeriğine göre değişir. Sözleşmede kesilen para cezaları bakımından UÇK'nın yargılama yetkisi kabul edilmişse futbolcu, cezanın iptali istemiyle UÇK nezdinde dava açabilir. UÇK yetkisinin taraflarca benimsenmediği hallerde ise genel mahkemelerde açılacak bir tespit davasıyla para cezasının hukuka aykırılığı ortaya konulabilir.
Cezanın, futbolcuya ait bir alacaktan mahsup edilmek suretiyle tahsil edildiği hallerde ise UÇK'ya yöneltilecek başvuruda bu tutar alacak kalemi olarak talep edilebilir. Böyle bir başvuruda hem kesinti yapılan alacak yönünden bir hüküm kurulması istenebilir hem de para cezasının hukuka aykırılığı tespit ettirilebilir. Aynı sonuç, genel mahkemelerde açılacak bir alacak davasıyla da elde edilebilir; bu davada hem alacak hakkında karar verilmesi hem de cezanın hukuka aykırılığının tespiti sağlanabilir.
Kulüpten alacağı bulunan futbolcuların tahsil için işletebileceği hukuki yollara ilişkin ayrıntılar Profesyonel Futbolcu Alacaklarının Kulüplerden Tahsili başlıklı çalışmada; futbolcuların vazgeçmek zorunda kaldıkları alacaklarının tahsil yöntemleri ise Futbolcuların Vazgeçmek Zorunda Kaldıkları Alacaklarının Tahsili başlıklı çalışmada ele alınmıştır.
Futbolcunun Başvurabileceği Yollar
Yukarıda değinildiği gibi futbolcular, kulüpleriyle sözleşmeleri sürerken para cezalarına itiraz edip iptal yoluna genellikle gitmemektedir. Tercih edilen yöntem, sözleşme ilişkisi sona erdikten sonra aleyhlerine hükmedilen para cezalarını ve bu cezaya dayanılarak alacaklarından yapılan kesintileri talep konusu yapmaktır. Bu taleplerin ileri sürülmesinde iki farklı yol bulunmaktadır:
- Bu tutarın tahsili için müstakil bir hukuki süreç başlatılabilir.
- Kulüpten olan diğer alacakların tahsili amacıyla genel mahkemelerde açılan dava, UÇK'ya yapılan başvuru veya başlatılan icra takibi kapsamına söz konusu talep de eklenebilir.
Kulüpler, alacak talebine yönelik itirazlarında ya da dava dilekçelerine verdikleri cevapta, mahsup edilen tutarın para cezasından kaynaklandığını ileri sürebilir. Böyle bir savunmayla birlikte yürüyen süreç, sözleşme döneminde kulübün futbolcu aleyhine uyguladığı para cezasının geçerliliğinin tartışıldığı bir yargılamaya dönüşür. Bu aşamada cezanın hem şekli ve usuli yönden hem de içerik itibarıyla hukuka uygun olup olmadığı incelenerek sonuca bağlanır.
Zamanaşımı
Futbolcuların kulüpleriyle aralarındaki sözleşmeden doğan alacakları, genel zamanaşımı rejimine tabidir:
Türk Borçlar Kanunu m. 146
"Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir."
Bu hüküm uyarınca futbolcular, sözleşmeden kaynaklanan alacakları bakımından muaccel oldukları tarihten itibaren 10 yıl içinde dava açabilirler.
Independent Legal Değerlendirmesi
Kulüp para cezalarına ilişkin uyuşmazlıklarda sonuç, çoğu zaman cezanın esasına girilmeden şekli denetim aşamasında belirlenir. Disiplin yönetmeliğinin sezon başlamadan bir hafta önce TFF'ye tescil ettirilmemiş olması, futbolcuya imza karşılığı teslim edilmemesi ya da ceza kararının 15 günlük süre içinde noter aracılığıyla bildirilmemesi, esasa ilişkin tartışmayı gereksiz kılacak nitelikte eksikliklerdir. Bu nedenle dosyanın ilk aşamasında yapılması gereken, belge zincirinin tarih ve tebliğ kayıtları üzerinden bütünüyle çıkarılmasıdır.
Futbolcu cephesinde ikinci bir pratik mesele, talebin zamanlamasıdır. Sözleşme sürerken iptal yoluna gidilmemesi tercih edilebilir bir strateji olsa da, sözleşme sona erdikten sonra açılacak alacak süreçlerinde kesinti kalemlerinin tek tek belirlenmesi ve on yıllık sürenin muacceliyet tarihleri esas alınarak takip edilmesi gerekir.
Somut bir dosyada öncelikle şu başlıklar denetlenmelidir:
- Disiplin yönetmeliğinin TFF nezdinde tescil edildiğine ilişkin kayıt tarihinin doğrulanması
- Yönetmeliğin futbolcuya imza karşılığı teslim veya noter tebliği ile ulaştırıldığının belgelenmesi
- Ceza kararının, gerekçesi ve tutarıyla birlikte 15 gün içinde notere verilerek futbolcuya ve TFF'ye bildirilip bildirilmediğinin kontrolü
- Kesilen tutarın futbolcunun ücretine ve ihlalin ağırlığına oranla ölçülü olup olmadığının değerlendirilmesi
- Futbolcuya savunma imkânı tanınıp tanınmadığının dosya üzerinden ortaya konması
- Uyuşmazlığın UÇK önünde mi yoksa genel mahkemelerde mi görüleceğinin sözleşme hükümlerine göre belirlenmesi
- Bordro ve ödeme kayıtları üzerinden mahsup kalemlerinin ayrıştırılarak zamanaşımı takviminin kurulması
Independent Legal, futbolcu alacaklarının tahsili ve kulüp disiplin cezalarına karşı yürütülecek başvuru süreçlerinde danışmanlık ve uyuşmazlık takibi hizmeti sunmaktadır.