Anonim ortaklıkta pay sahiplerinin şirket üzerindeki paylarını temsil eden kıymetli evrak, uygulamada hisse senedi, kanuni terminolojide ise pay senedi olarak anılır. Anonim şirketler halka kapalı ya da halka açık biçimde kurulabildiği gibi, çıkarılacak senetler de nama veya hamiline yazılı olabilir.
Halka kapalı yapıdaki, özellikle de aile şirketi niteliği taşıyan anonim ortaklıklarda nama yazılı pay senetlerinin bastırılması kural olarak zorunlu tutulmamıştır. Bununla birlikte azlığın talepte bulunması hâlinde, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 486/3 gereğince nama yazılı senetlerin bastırılıp bütün pay sahiplerine dağıtılması söz konusu olabilir. Hamiline yazılı paylar bakımından ise durum farklıdır: pay bedellerinin tamamının ödenmesinin ardından üç ay içinde senetlerin bastırılarak pay sahiplerine dağıtılması zorunlu kılınmıştır.
Mevzuat uyarınca bedeli tümüyle ödenmiş paylar için yönetim kurulunun hamiline yazılı pay senedi bastırılmasına dair bir karar alması, bu kararı tescil ve ilan ettirmesi gerekir. Bağımsız denetim kapsamındaki şirketler bakımından ayrıca kararın internet sitesinde yayımlanması yükümlülüğü doğar. 7262 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ise tabloya yeni bir katman eklemiş; hamiline yazılı senetlerin Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilmesine ilişkin ek yükümlülükler getirmiştir. Türk Ticaret Kanunu'ndan farklı olarak bu değişiklikte, MKK'ya bildirimde bulunulmamasının karşılığı olarak idari para cezası da öngörülmüştür.
7262 sayılı Kanun bildirim zorunluluğunu düzenlemekle birlikte bu bildirimin nasıl yapılacağına dair bir hükme yer vermemişti. Uygulamada çok sayıda soru işareti doğuran bu boşluk, 06.04.2021 tarihinde yayımlanan Tebliğ ile giderilmiştir.
Bastırma Zorunluluğunun Doğduğu Şartlar
Hisse senedi, sermayenin bir kısmını karşılayan ve hamiline ortaklık haklarını kullanma olanağı sağlayan kıymetli evraktır. Uygulamada yaygın olarak hisse senedi denilen bu belge, kanuni ifadeyle pay senedi olarak da adlandırılmaktadır. Anonim ortaklıkların halka açık veya halka kapalı kurulabilmesi mümkün olduğu gibi, senetlerin nama ya da hamiline yazılı olarak çıkarılması da tercihe bağlıdır.
Nama yazılı senetler daha çok halka kapalı ortaklıklarda karşımıza çıkar ve bunlar bakımından şirketin senet bastırma yükümlülüğü kural olarak bulunmaz. Ancak şirket sermayesinin onda birini temsil eden azlığın talepte bulunması hâlinde şirket, nama yazılı senetleri bastırmakla yükümlü hâle gelir. Hamiline yazılı senetlerde ise belirli koşulların gerçekleşmesiyle birlikte doğrudan bir zorunluluk doğar.
Bu doğrultuda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 486, hamiline yazılı pay bedellerinin tümüyle ödenmesini izleyen üç aylık süre içinde senetlerin bastırılmasını ve pay sahiplerine dağıtılmasını aramaktadır. Bastırma kararını alma yetkisi yönetim kuruluna aittir. Alınan kararın Ticaret Sicil Müdürlüğüne tescil ettirilerek Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde ilan edilmesi gerekir. Karara konu şirket bağımsız denetime tabi ise, aynı kararın şirketin internet sitesinde de yayımlanması zorunludur.
Anonim ortaklıkların kimler tarafından ve hangi usulle kurulacağı; şirketin yönetim esasları, ortakların konumu ve sermaye yapısı gibi başlıklar için "Anonim Şirket Esas Sözleşmesi" ile "Anonim Şirket Kuruluşu" adlı çalışmalarımız incelenebilir.
7262 Sayılı Kanunla Getirilen Değişiklik
Hamiline yazılı pay senetlerinin bastırılması ve devri konusundaki değişiklik, 31.12.2020 tarihinde yürürlüğe giren Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun ile hayata geçirilmiştir. Bu düzenlemeyle birlikte yönetim kurulu ve pay sahipleri, hamiline yazılı senetlerin bastırılmasına ve devrine ilişkin işlemleri MKK'ya bildirmekle yükümlü kılınmıştır.
Kanun'un 31. maddesi şu hükmü içermektedir:
7262 sayılı Kanun m. 31
"Hamiline yazılı pay sahipleri ile sahip oldukları paya ilişkin bilgiler, senetler pay sahiplerine dağıtılmadan önce Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilir."
Değişiklikten önce, yukarıda değindiğimiz üzere, hamiline yazılı senetlerin bastırılmasına yönetim kurulu karar vermekte ve bu kararın tescil ile ilanı yeterli görülmekteydi. Yeni düzenleme ise tescil ve ilan yükümlülüğünü ortadan kaldırmamış, bunlara ek olarak kararın MKK'ya bildirilmesini de zorunlu kılmıştır. Kanunda bildirim yükümlülüğü ve buna aykırılığın yaptırımı düzenlenmişse de bildirimin usulü 06.04.2021 tarihli Tebliğ ile belirlenmiştir.
Önemle vurgulanmalıdır ki bildirim yükümlülüğü yalnızca bastırma işlemiyle sınırlı değildir; hamiline yazılı pay senetlerinin devri de mutlaka MKK'ya bildirilmelidir. 7262 sayılı Kanun ve Tebliğ öncesinde bu senetlerin devri için zilyetliğin nakli, diğer bir deyişle senedin teslimi yeterli sayılmaktaydı. Yeni rejimde ise yalnızca zilyetliğin devri sonuç doğurmamakta; devralan tarafından MKK'ya bildirimde bulunulması da aranmaktadır.
Merkezi Kayıt Kuruluşuna Bildirim Usulü
Hamiline yazılı senetlerin bastırılması ve MKK'ya bildirilmesine dair usul hükümleri, 7262 sayılı Kanunla yapılan değişikliğin ardından 06.04.2021 tarihinde yayımlanan Tebliğ'de düzenlenmiştir.
Kanun değişikliğiyle tescil, ilan ve internet sitesinde yayımlama usullerine MKK bildirimi de eklenmiş; ancak 7262 sayılı Kanun metninde bildirimin süresine ve şekline ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktaydı. Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca izlenmesi gereken usul aşağıdaki adımlardan oluşur:
- Pay bedellerinin tamamı ödendikten sonra yönetim kurulu bir karar alır ve hamiline yazılı pay senetleri bu karara dayanılarak bastırılır. Söz konusu kararda, pay senetlerine ilişkin olarak Tebliğ m. 4/2'de sayılan bilgilerin asgari düzeyde gösterilmesi gerekir.
- Bu bilgileri taşıyan senetler; şirketi temsile yetkili kişilerce, yönetim kurulu kararı ile bastırılacak senetlerin her birinin teslim edileceği pay sahibine ait bilgiler eşliğinde MKK'ya bildirilir. Bildirimin ardından senet, bu iş için kurulan sisteme kaydedilir. Kayıt sırasında senet, ilgili şirketle ilişkilendirilerek özel bir algoritmayla üretilen tekil numara altında sahibi adına sisteme işlenir.
- Sonraki aşamada senet, üretilen bu tekil numarayı içerecek biçimde şirket tarafından bastırılır. Bastırmaya ilişkin yönetim kurulu kararı tescil ve ilan edilir; bağımsız denetime tabi şirketlerde bu karar ayrıca şirketin internet sitesine konulur.
- Son adımda senetleri şirket adına imzaya yetkili kılınmış en az iki kişi imzalar; gerekli kontroller tamamlandıktan sonra senetler imza karşılığında pay sahiplerine teslim edilir.
Bu üç işlemin, yani senetlerin bastırılmasının, MKK'ya bildirilmesinin ve pay sahiplerine dağıtılmasının belirli bir süre içinde tamamlanması yasal bir zorunluluktur. Mevzuatımız bu yükümlülüklerin yerine getirilmesi için pay bedellerinin tamamının ödendiği tarihten başlayan üç aylık bir süre öngörmüştür.
7262 Sayılı Kanunun Zaman Bakımından Uygulanması
7262 sayılı Kanunla Türk Ticaret Kanunu'na getirilen değişiklikler 01.04.2021 tarihi itibarıyla yürürlük kazanmıştır. Buna göre anılan tarihten itibaren çıkarılacak hamiline yazılı pay senetleri ile bunların devrinde bu kanun hükümleri uygulanacaktır.
Yürürlük Tarihinden Sonraki Bastırma ve Devir İşlemleri
Belirtmek gerekir ki değişiklikten önce hamiline yazılı senetlerin devri, zilyetliğin nakliyle hukuki sonuç doğurabilmekteydi. Yeni düzenlemeyle birlikte MKK'ya bildirilmeyen devirler sonuç doğurmayacaktır. Diğer bir deyişle devrin şirkete ve üçüncü kişilere karşı geçerlilik kazanması, bildirimin yapılmasına bağlanmıştır.
Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra bastırılacak hamiline yazılı senetler bakımından ise bildirim, pay sahiplerine teslimden önce yapılmalıdır. Bu senetler hakkında Tebliğ'de öngörülen usul uygulanacaktır.
Yürürlük Tarihinden Önce Tedavülde Bulunan Senetler
Mevcut durumda hamiline yazılı pay senedi sahiplerinin, MKK'ya bildirilmek üzere 31.12.2021 tarihine kadar anonim şirkete başvurmaları gerekmektedir. Başvurunun yapılmasını izleyen beş iş günü içinde şirket, hamiline yazılı pay sahiplerine ve sahip oldukları paylara ilişkin bilgileri MKK'ya bildirmek zorundadır.
Şirkete başvuruda bulunmayan pay sahipleri, kanundan doğan ve paya bağlı olan haklarını kullanamayacaklardır. Bunun yanında söz konusu hâlde idari para cezası öngörülmüştür. Dolayısıyla hamiline yazılı pay sahiplerinin belirtilen tarihe kadar şirkete başvurmaları yerinde olacaktır.
Bildirim Yükümlülüğünün İhlalinde Uygulanacak Yaptırım
Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra yapılacak hamiline yazılı pay senedi basımlarında bildirim zorunluluğuna aykırı davranan şirketler hakkında 20.000 TL tutarında idari para cezası uygulanır.
Benzer biçimde, 01.04.2021 tarihinden itibaren gerçekleştirilecek devirleri Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirmeyenler için 5.000 TL idari para cezası öngörülmüştür.
Mevcut durumda hamiline yazılı pay senedi elinde bulunduranlar 31.12.2021 tarihine kadar şirkete başvurmazsa yahut şirket yapılan başvuruya kayıtsız kalırsa, yukarıda belirtilen idari para cezaları yine gündeme gelecektir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Hamiline pay senedi rejiminde 7262 sayılı Kanunla yapılan değişiklik, teknik bir bildirim yükümlülüğünden ibaret görünse de sonuçları itibarıyla pay sahipliğinin ispatını doğrudan etkilemektedir. Bildirimi yapılmamış bir devir, taraflar arasında düzenlenmiş sözleşme ve teslim edilmiş senet bulunsa dahi şirkete ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceğinden, uygulamada genel kurul katılımı, kâr payı talebi ve pay defteri kayıtları bakımından ciddi uyuşmazlıklar doğurabilmektedir.
Bu nedenle hamiline pay yapısına sahip ortaklıklarda yükümlülüğün yalnızca kuruluş veya sermaye artırımı anında değil, her devir işleminde yeniden gündeme geldiği gözetilmelidir. Somut bir uyum çalışmasında aşağıdaki başlıkların öncelikli olarak ele alınmasını öneriyoruz:
- Pay bedellerinin tamamen ödendiği tarihin belgelenmesi ve üç aylık sürenin bu tarih üzerinden takip edilmesi
- Yönetim kurulu kararında Tebliğ m. 4/2'de aranan asgari bilgilerin eksiksiz gösterilmesi
- Tescil, ilan, internet sitesinde yayım ve MKK bildirimi adımlarının ayrı ayrı tamamlanması
- Devir işlemlerinde bildirim yükümlülüğünün devralan tarafından yerine getirildiğinin teyit edilmesi
- Bağımsız denetime tabi şirketlerde internet sitesi yayım yükümlülüğünün ihmal edilmemesi
- İdari para cezası riskine karşı geçmiş dönem devirlerinin kayıt bakımından gözden geçirilmesi
Independent Legal, anonim ortaklıklarda pay senedi bastırma süreçleri, MKK bildirim yükümlülüklerine uyum ve pay devrinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümü konularında danışmanlık hizmeti sunmaktadır.