Profesyonel futbolcunun, koruma dönemi olarak adlandırılan zaman dilimi içinde haklı bir gerekçeye dayanmaksızın sözleşmesini sonlandırması halinde haksız fesih rejimi devreye girer. Aynı sonuçlar, sözleşmenin kulüp tarafından haklı nedenle feshedildiği bazı hallerde de futbolcunun aleyhine uygulanır.
Bu ikinci ihtimalde bir sınır bulunmaktadır. Futbolcunun haksız fesih yaptırımlarıyla karşılaşabilmesi için kulübün ileri sürdüğü haklı fesih gerekçesinin, Profesyonel Futbol ve Transfer Talimatı'nda 27/1. madde altında "a", "b" ve "d" bentleriyle sayılan hallerin kapsamı dışında kalması gerekir.
Aşağıda, profesyonel futbolcu sözleşmesinin oyuncu tarafından haksız biçimde sona erdirildiğinin kabul edildiği durumlarda gündeme gelen hukuki sonuçları başlıklar halinde ele alıyoruz.
Haksız Fesih Tazminatı
Tazminat tutarının nasıl hesaplanacağına dair TFF talimatlarında bir yöntem gösterilmemiştir. Feshin haksız sayılıp sayılmayacağı ve haksızsa hükmedilecek tutar, her uyuşmazlığın kendi koşulları içinde Uyuşmazlık Çözüm Kurulu aracılığıyla oluşturulan Hakem Heyetinin takdirine bırakılmıştır.
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu ile Tahkim Kurulu kararlarının çizdiği tablo, tazminatın objektif ölçütler bütünü değerlendirilerek belirlendiğini göstermektedir. Bu ölçütler arasında sözleşme kapsamında futbolcuya yapılmış her türlü ödeme, sona erdirilen sözleşmenin geriye kalan süresi ve tarafların yeni bir sözleşme kurabilme imkânı gibi hususlar yer alır.
Sportif Cezalar
Sözleşmenin futbolcu tarafından haksız feshedilmesinin en ağır sonucu kuşkusuz sportif ceza riskidir. Futbol piyasasının ulaştığı ekonomik büyüklük karşısında yalnızca tazminata hükmedilmesi caydırıcılık bakımından yetersiz kalmakta, bu nedenle yaptırım sahaya taşınmaktadır. Sportif cezanın koşulları ve ölçüsü, aynı Talimat'ın 30. maddesinin ikinci fıkrasında ve devamındaki hükümlerde düzenlenmiştir.
Buna göre bir futbolcuya sportif ceza verilebilmesi, aşağıdaki koşulların tamamının bir arada gerçekleşmesine bağlıdır:
- Feshin, futbolcunun koruma dönemi içinde bulunduğu bir sırada yapılmış olması,
- Sona erdirmenin futbolcudan kaynaklanması ve haksız nitelik taşıması,
- Sözleşmenin karşı tarafı olan kulübün, fesih bildirimi kendisine tebliğ edildikten sonraki tescil dönemi kapanmadan, bu konuda münhasıran yetkili olan Uyuşmazlık Çözüm Kurulu'ndan sportif ceza talebinde bulunması.
Transfer ve tescil dönemi kapandıktan sonra yapılan başvurular süre yönünden değerlendirilmediğinden, bu halde futbolcuya ceza verilmez.
Koşullar gerçekleşmişse, koruma dönemindeyken sözleşmesini haksız olarak sonlandıran oyuncuya resmi müsabakalardan dört ay men cezası uygulanır. Ağırlaştırıcı hallerin bulunması durumunda bu süre altı aya kadar çıkarılabilir. Verilen sportif cezalar hem futbolcuya hem de ilgili kulüplere tebliğ edilir.
İnfazın başlangıcı bakımından ölçüt, futbolcunun tescilli bulunduğu kulübün devre arasının ardından oynayacağı ilk resmi müsabakadır. Ceza sezonun ikinci yarısında ya da sezon tamamlandıktan sonra verilmişse, infaz bir sonraki sezonun ilk resmi müsabakasından itibaren işlemeye başlar.
Futbolcunun sözleşmesini hangi haklı sebeplere dayanarak ve nasıl bir usul izleyerek feshedebileceği "Profesyonel Futbolcu Sözleşmesinin Futbolcu Tarafından Feshi" başlıklı çalışmada ayrıntılı biçimde incelenmiştir.
Haksız Fesihten Sonra Yeni Kulübe Transfer
Sözleşmenin sona ermesinin bir diğer önemli sonucu, feshin kimden geldiğine ya da haklı olup olmadığına bakılmaksızın futbolcunun başka bir kulübe serbestçe geçebilmesidir. Ne var ki transferin gerçekleşmesi bir koşula bağlanmıştır: oyuncuyu kadrosuna katmak isteyen yeni kulübün, feshin doğurduğu hukuki ve sportif cezai sonuçlardan müteselsilen sorumlu olduğunu kabul eden bir taahhütname imzalaması gerekir.
Futbolcunun eski kulübüne haksız fesih tazminatı ödemesine hükmedilmesi halinde, fesihten sonra oyuncuyu transfer ederek bu taahhütnameyi imzalayan kulüp de hükmedilen tazminattan müteselsilen sorumlu tutulur.
Yeni kulübün karşılaşabileceği risk tazminatla da sınırlı değildir. Talimat, önceki sözleşmesini haklı bir sebep olmadan sonlandıran futbolcuyla sözleşme imzalayan kulübün, aksi kanıtlanmadıkça oyuncuyu feshe yönelttiğini varsaymaktadır. Bu karineyi UÇK önünde çürütemeyen kulüp hakkında da sportif ceza uygulanabilir; söz konusu kulübe iki transfer ve tescil dönemi süresince kadrosuna futbolcu katma yasağı getirilir. Buna karşılık kulüp, UÇK nezdinde yürüyen yargılamada futbolcuyu feshe teşvik etmediğini ortaya koyabilirse herhangi bir yaptırımla karşılaşmaz.
Talimat, yaptırımın muhatabını kulüplerle de sınırlamamıştır. Bir futbolcunun transferini kolaylaştırma amacıyla onu sözleşmesini feshetmeye yöneltecek şekilde davranan kulüp yetkilileri, futbolcu temsilcileri ve futbolcular da cezalandırılabilir.
Öte yandan profesyonel futbolcu sözleşmesi kendiliğinden sona erebileceği gibi, tarafların karşılıklı mutabakatıyla veya kulübün tek taraflı iradesiyle de sonlandırılabilir. Sona erme yollarının bütününe ilişkin ayrıntılı değerlendirme "Profesyonel Futbolcu Sözleşmesinin Sona Erme Halleri" başlıklı çalışmada yer almaktadır. Kulüplerin fesih iradesini kullanırken izlemesi gereken usul ve esaslar ise "Profesyonel Futbolcu Sözleşmesinin Kulüp Tarafından Feshi" başlıklı çalışmada ele alınmıştır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Haksız fesih uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen ilk soru, feshin koruma dönemi içinde gerçekleşip gerçekleşmediğidir; bu tespit yapılmadan ne tazminat hesabı ne de sportif ceza tartışması sağlıklı biçimde yürütülebilir. İkinci belirleyici unsur süredir: ceza talebinin öngörülen tescil dönemi içinde kurula iletilmemesi, yaptırımın hiç gündeme gelmemesi sonucunu doğurur.
Yeni kulüp bakımından ise mesele müteselsil sorumluluk taahhüdüyle sınırlı değildir; ayartma karinesi ispat yükünü kulübün üzerine bırakır. Bu nedenle transfer görüşmelerinin hangi yazışmalarla kayda geçtiği, savunmanın temelini oluşturur. Somut bir dosyada şu başlıklar önceliklendirilmelidir:
- Fesih tarihinin koruma dönemine denk gelip gelmediğinin belgelerle saptanması
- Kulübün haklı fesih iddiasının Talimat m. 27/1'in "a", "b" ve "d" bentleri dışında bir sebebe dayanıp dayanmadığının incelenmesi
- Sportif ceza başvurusunun transfer ve tescil dönemi içinde yapılıp yapılmadığının denetlenmesi
- Tazminat hesabında sözleşmenin bakiye süresi ile yapılmış ödemelerin ayrıntılı biçimde dosyaya sunulması
- Yeni kulübün imzaladığı taahhütnamenin kapsamının ve doğurduğu risklerin önceden değerlendirilmesi
- Ayartma karinesini çürütecek yazışma, görüşme kaydı ve menajerlik belgelerinin baştan derlenmesi
Independent Legal, futbolcu ve kulüp taraflarının sözleşme feshinden doğan uyuşmazlıklarında Uyuşmazlık Çözüm Kurulu ve Tahkim Kurulu süreçleri dâhil olmak üzere danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktadır.