Bazı ülkeler, vatandaşlığa kabul ettikleri kişilerden önceki vatandaşlık bağını sona erdirmelerini talep eder. Yurt dışında çalışma hayatı kuran Türk vatandaşları da zaman zaman bu tercihle karşılaşmaktadır. Kanun koyucu, bu tablonun doğuracağı hak kayıplarını sınırlamak amacıyla vatandaşlıktan izin alınarak ayrılmayı ayrı bir rejime bağlamış ve bu yolu kullananlara bir dizi ayrıcalık tanımıştır.
Mavi kart, izinli biçimde vatandaşlıktan ayrılmış kişilerin bu özel konumunu ortaya koyan belgedir. Belge sahibi olmak, tanınan haklardan yararlanmanın ön koşulu değildir; çıkma izniyle ayrılanlar kartları bulunmasa dahi aynı imkânlardan istifade eder. Bu düzenleme çerçevesinde oluşturulan "Mavi Kartlılar" statüsü, sınırlı sayıdaki istisna dışında miras, taşınmaz edinme gibi alanlarda vatandaşlara tanınan hakların korunmasını sağlar. Mevzuatta aranan koşulları taşıdığı tespit edilen kişiye Türk vatandaşlığından çıkma izni Bakanlık kararıyla verilir.
Bu statüden yararlanan eski vatandaşlar; seçme ve seçilme ile askerlik yükümlülüğü gibi münhasıran vatandaşlığa bağlı haklar dışında, Türk vatandaşlarıyla aynı hukuki imkânlara sahiptir. Ülkeye giriş ve çıkış, Türkiye'de ikamet etme, taşınmaz edinme ve bundan doğan miras hakları bakımından aralarında fark bulunmaz.
Başvuru şartları, süreç ve sağlanan haklar konusunda ayrıntı arayan okuyucular, Mavi Kartlıların Yeniden Türk Vatandaşlığına Geçmesi başlıklı çalışmamıza da başvurabilir.
Çıkma İzni Ne Anlama Gelir?
Türk vatandaşları, aranan koşulları karşılamaları kaydıyla yetkili makamdan izin isteyerek vatandaşlık bağını sona erdirebilir. Ne var ki bu imkân herkes için ve her zaman açık değildir; çıkma izni talebinde bulunulabilmesi, kanunda sayılan durumların gerçekleşmesine bağlıdır. Aranan şartlar 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 25. maddesinde gösterilmiştir:
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 25
"(1) Türk vatandaşlığından çıkmak için izin isteyen kişilere aşağıdaki şartları taşımaları halinde Bakanlıkça çıkma izni veya çıkma belgesi verilebilir.
a) Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak.
b) Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olmak veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak.
c) Herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmamak.
ç) Hakkında herhangi bir mali ve cezai tahdit bulunmamak."
Hükümde sayılan dört koşulun bir arada gerçekleşmesi aranır. Ayrıntılar için Başka Devletin Vatandaşlığına Geçerek Türk Vatandaşlığından Çıkma başlıklı yazımız incelenebilir.
Mavi Kart'ın Hukuki Niteliği
Mavi Kart; doğuştan Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak bu sıfatını yitiren kişilere ve bu kişilerin üçüncü dereceye kadar olan altsoylarına düzenlenen resmî bir belgedir.
Belgenin işlevi, izinle vatandaşlıktan ayrılma olgusunu ortaya koymaktan ibarettir. Bir başka deyişle Mavi Kart kurucu değil açıklayıcı niteliktedir; hak sahipliği kartın düzenlenmesiyle doğmaz, çıkma izninin verilmesiyle zaten mevcuttur. Bununla birlikte resmî işlemlerde, bankacılık süreçlerinde ve benzeri uygulamalarda gecikme ya da tereddüt yaşanmaması bakımından belgenin temin edilmesi pratik fayda sağlar.
Mavi Kart'tan Kimler Yararlanabilir?
Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun (kısaca TVK) 28. maddesi uyarınca, vatandaşlığı doğumla kazanmış olup çıkma izni yoluyla kaybeden kişilerin yanı sıra bunların üçüncü dereceye kadar altsoyları da Mavi Kart alabilir.
TVK m. 28/4 ise Cumhurbaşkanına, gerekli görülmesi halinde üçüncü dereceden başlayarak hangi dereceye kadar altsoyun bu maddedeki haklardan yararlanacağını belirleme yetkisi tanımaktadır.
Türk hukukunda vatandaşlığın doğumla, yani aslen kazanılması iki temele dayanır. Soy bağı esasında, Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde ya da dışında dünyaya gelen çocuk, nerede doğduğuna bakılmaksızın doğduğu andan itibaren Türk vatandaşıdır. Doğum yeri esasında ise Türkiye topraklarında doğmakla birlikte yabancı ana ve babası sebebiyle hiçbir devletin vatandaşlığını doğumla edinemeyen çocuk, doğumundan başlayarak Türk vatandaşı sayılır.
Buna karşılık vatandaşlığa kabul, evlat edinilme veya seçme hakkının kullanılması gibi yollarla vatandaşlığı sonradan edinmiş kişiler Mavi Kart kapsamı dışındadır.
Üçüncü dereceye kadar altsoy ifadesi çocukları, torunları ve torunun çocuklarını kapsar. Bu kişilerin belgeyi alabilmesi için öncelikle üstsoylarıyla aralarındaki soy bağını belgelemeleri beklenir. Ayrıca soy bağı kurulan üstsoyun hem vatandaşlığı doğumla kazanmış hem de çıkma izni yoluyla kaybetmiş olması aranır.
TVK m. 27/2 ise ergin olmayan çocukların durumunu düzenler. Vatandaşlığı kaybeden ana veya babanın talepte bulunması ve diğer ebeveynin muvafakat etmesi koşuluyla küçük çocuklar da ana babalarıyla birlikte izinle çıkmış kabul edilir; dolayısıyla bu çocuklar adına da Mavi Kart düzenlenebilir.
Statünün temelinde izinli ayrılma bulunduğundan, vatandaşlıktan çıkma belgesi alınmaksızın gerçekleşen ayrılmalar bu kapsamda değerlendirilmez. Vatandaşlık bağı devam edenler, başka biçimlerde vatandaşlıktan ayrılanlar ve vatandaşlıktan ıskat edilenler Mavi Kart talep edemez.
Statünün Sağladığı İmkânlar ve Kapsam Dışı Kalan Haklar
Mavi Kart sahipleri, 5901 sayılı Kanun'un 28. maddesinde öngörülen imkânlardan yararlanır. Millî güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, Türk vatandaşlarına tanınan haklar bu kişiler bakımından da aynen geçerlidir. Kapsam dışında kalan hususlar ise dört başlıkta toplanmaktadır:
- Oy kullanma ve seçimlerde aday olma imkânı bulunmaz.
- Askerlik hizmetini yerine getirme yükümlülüğü doğmaz.
- Araç ve ev eşyasının muafen ithaline ilişkin haktan yararlanılamaz.
- Asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmeti görevleri üstlenilemez.
Bu başlıklarla ilgili ayrıntılı değerlendirme için Mavi Kartlıların Türkiye'de Mülkiyet ve Miras Hakları çalışmamız incelenebilir.
Çıkma İzni ve Mavi Kart Bakımından Yetkili Makam
Çıkma izniyle vatandaşlığın sona erdirilmesi, ilgilinin gerekli belgeleri hazırlayarak başvuruda bulunmasıyla başlar. Dosyada eksiklik saptanırsa başvuru sahibiyle iletişime geçilir ve tamamlanması gereken evrak bildirilir. Süreçte ayrıca, talep sahibi hakkında Emniyet Genel Müdürlüğü, Kaçakçılık İstihbarat Harekât ve Bilgi Toplama Daire Başkanlığı ile Millî Savunma Bakanlığı nezdinde re'sen arşiv araştırması yürütülür. İnceleme sonunda mevzuatın aradığı koşulları taşıdığı kanaatine varılan kişiye Bakanlık kararıyla çıkma izni verilir.
Buna karşılık, aranan şartların tamamını karşılamadığı belirlenen kişilerin çıkma talebinin Bakanlıkça reddedilmesi de mümkündür.
Ret Kararına Karşı Başvurulacak Yargı Yolu
Çıkma izni verilmesi ve buna bağlı olarak Mavi Kart tahsisi, idarenin takdir yetkisi çerçevesinde şekillenen işlemler arasındadır. Başvuru üzerine idarece tesis edilen karar, niteliği itibarıyla bir idari işlemdir. Talebin reddi de aynı hukuki nitelikte olduğundan, bu karara karşı İdare Mahkemelerinde iptal davası açılması yolu açıktır.
Konuya dair ayrıntılar için İdari İşlemlere İtiraz ve İptal Davası başlıklı yazımıza bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu süreçte avukatla temsil zorunlu mudur?
Türk hukuku, tarafların yargı önünde kendilerini bizzat savunmasına ve temsil etmesine olanak tanır; sınırlı istisnalar dışında vekille temsil bir zorunluluk değildir. Bu çerçevede İdare Mahkemelerinde de idare hukuku avukatıyla çalışma yükümlülüğü bulunmaz. Bununla birlikte idare hukuku mevzuatının çok katmanlı yapısı ve İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda öngörülen sürelerin hem kısa hem kesin olması, hukukçu olmayan kişilerce yürütülen dosyalarda şekil ya da esasa ilişkin, sonradan giderilmesi imkânsız hatalara yol açabilir. Ayrıntılı kurallar içeren idari yargı sürecinde hak yitirilmemesi için, herhangi bir adım atılmadan önce İdare Hukuku alanında çalışan avukatlardan destek alınması yerinde olur.
Mavi Kart sahipleri araç edinebilir mi?
Belirli koşulların yerine getirilmesi kaydıyla, Mavi Kart sahiplerinin MA plaka olarak anılan araçları satın alması ya da yurt dışından getirecekleri araçları MA plakaya dönüştürmesi mümkündür.
Kayıtlar hangi kütüğe aktarılır?
MERNİS veri tabanında kayıtlı olup doğumla kazandıkları Türk vatandaşlığını çıkma izniyle kaybeden kişilerin kayıtları, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numaraları değiştirilmeksizin Mavi Kartlılar kütüğüne aktarılır.
Belge nereden ve nasıl temin edilir?
Mavi Kartlılar kütüğünde kayıtlı kişilerin bizzat talepte bulunması halinde belge düzenlenir. Bunun için iki adet fotoğrafla birlikte, uyruğunda bulunulan yabancı devlet makamlarınca verilmiş kimlik kartı veya pasaportla yurt içinde ilçe nüfus müdürlüklerine, yurt dışında ise dış temsilciliklere müracaat edilmesi gerekir.
Belge için ücret ödenir mi?
Mavi Kart, 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu kapsamında sayıldığından her yıl Maliye Bakanlığınca belirlenen değerli kâğıt bedeli tahsil edilir. (2023 yılı için geçerli tutar 83.-TL Türk Lirasıdır.)
Kartın geçerlilik süresi var mıdır?
Mavi kartın herhangi bir geçerlilik süresi bulunmamaktadır.
Kütüğe kayıtlı kişilerin çocukları ne olur?
Resmî makamlarca verilmiş doğum belgesine dayanılarak bildirim yapılması üzerine, Mavi Kartlılar Kütüğünde kayıtlı kişinin çocuğu da aynı kütüğe işlenir. Kütükte kayıtlı bu çocuklar için, ebeveynlerinin müracaatı halinde ayrıca mavi kart düzenlenebilir.
Küçükler adına kart kim tarafından alınır?
On sekiz yaşını doldurmamış kişilerin kartı; ana, baba veya vasileri ile çocuğu aile kütüğüne tescil ettirmeye yetkili kişilerce alınabilir.
Kart kaybedilirse ilan zorunluluğu doğar mı?
Kaybedilen kart için gazete ilanı verilmesi veya emniyet makamlarına bildirimde bulunulması ilgilinin tercihine bırakılmıştır. Zira yenisi düzenlendiği anda kaybedilen kart hukuken geçersiz hale gelir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Çıkma izni ve Mavi Kart uygulaması, ilk bakışta idari bir formalite gibi görünse de sonuçları itibarıyla kişinin mülkiyet, miras ve ikamet hakkını doğrudan etkileyen bir statü değişikliğidir. Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, ayrılmanın izin alınmaksızın gerçekleşmesi ve statüden yararlanma imkânının baştan kapanmasıdır.
Somut bir dosyada yol haritası belirlenirken şu hususların önden değerlendirilmesini öneriyoruz:
- Vatandaşlığın doğumla mı yoksa sonradan mı kazanıldığının kesin biçimde tespit edilmesi
- Ayrılmanın çıkma belgesine dayanıp dayanmadığının, ıskat veya diğer kayıp hallerinden ayrıştırılarak incelenmesi
- Ergin olmayan çocuklar bakımından diğer ebeveynin muvafakatinin usulüne uygun alınması
- Askerlik ve adli kayıtlar ile mali tahditlerin başvuru öncesinde kontrol edilmesi
- Altsoy başvurularında derece hesabının ve üstsoy zincirine ilişkin belgelerin eksiksiz hazırlanması
- Ret kararı halinde tebliğ tarihinin kayıt altına alınarak dava süresinin kaçırılmaması
Independent Legal, vatandaşlıktan çıkma izni başvurularından Mavi Kart statüsüne bağlı uyuşmazlıklara ve ret kararlarının iptaline ilişkin idari davalara kadar sürecin bütününde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.