Mavi kart, Değerli Kâğıtlar Kanunu kapsamında düzenlenen ve vatandaşlığı doğumla edinen, ancak idareden aldıkları çıkma izniyle bu sıfatı yitiren kişilerle üçüncü dereceye kadarki altsoylarına verilen bir belgedir. Yalnızca vatandaşlara özgülenmiş sayılı hak dışında kalan bütün imkânlardan vatandaşlarla aynı biçimde yararlanmayı sürdüren mavi kart sahiplerine, vatandaşlığa geri dönüş bakımından da birtakım kolaylıklar tanınmıştır. Öte yandan gerekli koşulları taşımasına rağmen başvurusu reddedilen mavi kartlının, kararı tesis eden bakanlığa karşı iptal davası açması mümkündür.
Türk vatandaşı olan bir kişi yabancı bir devletin vatandaşlığını kazanmak isterken mevcut vatandaşlığını muhafaza ederse, çok vatandaşlık rejimine ilişkin hükümlere tabi olur. Buna karşılık yabancı devlet vatandaşlığı çıkma izni alınarak elde ediliyorsa, mavi kart kurumu belirleyici bir konum kazanır. Bu ayrımın ayrıntıları için "Çifte Vatandaşlık Nedir" başlıklı çalışmamıza bakılabilir.
Mavi Kart Sahiplerinin ve Altsoylarının Hakları
Yukarıda değindiğimiz üzere mavi kartlılar, çıkma izni yoluyla Türk vatandaşlığından ayrılmış kişilerdir. Kanun koyucu, bu kişilerle devlet arasındaki sadakat bağının sürdüğü kabulünden hareketle, sınırlı sayıdaki istisna dışında vatandaşlara tanınan haklardan aynen yararlanmalarına imkân tanımıştır. Söz konusu haklar, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 28. maddesinde istisnalar sayılmak suretiyle belirlenmiştir.
Anılan hüküm uyarınca mavi kartlıların kullanamayacağı haklar dört başlıkta toplanmaktadır: kadrolu olarak kamu hizmetinde görev alma, muafen araç veya ev eşyası ithal etme, askerlik hizmetini yerine getirme ve seçme ile seçilme hakkı. Bunların dışında kalan bütün haklardan Türk vatandaşlarıyla eşdeğer biçimde yararlanmaları mümkündür.
Belirtmek gerekir ki bu imkânlar yalnızca kart sahibiyle sınırlı değildir; mavi kartlının üçüncü dereceye kadar olan altsoyu da aynı haklardan istifade eder. Ancak bu durumdaki altsoyun, üstsoyuyla arasındaki soybağını belgelemesi zorunludur.
Mavi kartlı olmanın koşulları ile başvuru süreci hakkında daha ayrıntılı bilgiye "Mavi Kart Uygulaması Nedir?" başlıklı çalışmamızdan ulaşılabilir.
Mavi Kartlıların Yeniden Türk Vatandaşlığını Kazanması
Türk vatandaşlığının genel yoldan kazanılmasına ilişkin koşullar, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun (kısaca TVK) 11. maddesinde sayılmıştır. Özel bir sebebe dayanmaksızın vatandaşlık talep eden yabancıların taşıması gereken nitelikler şunlardır:
- Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmak
- Vatansız ise Türk kanunlarına, aksi halde kendi millî kanununa göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip bulunmak
- Türkiye'ye yerleşme iradesini davranışlarıyla ortaya koymak
- İyi ahlak sahibi olmak
- Genel sağlık bakımından tehlike oluşturan bir hastalık taşımamak
- Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek
- Kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin Türkiye'deki geçimini karşılayacak bir gelire ya da mesleğe sahip olmak
- Millî güvenlik ve kamu düzeni yönünden engel oluşturacak bir durumunun bulunmaması
Aynı Kanunun 13. maddesinde ise çıkma izniyle ayrılmış mavi kart sahipleri bakımından önemli bir kolaylık getirilmiş; bu kişilerin yeniden vatandaşlık kazanmasında Türkiye'de ikamet edilen süreye bakılmayacağı hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla vatandaşlığa geri dönmek isteyen mavi kartlılar için başvurudan geriye doğru kesintisiz beş yıllık ikamet aranmaz. Buna karşılık yukarıda sıralanan diğer koşulların karşılanması gerekir. Ayrıca bu kişiler de vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin olarak kanunda öngörülen usul kurallarına bağlıdır.
Mavi Kartlının Çocuklarının Yeniden Vatandaşlık Kazanması
Vatandaşlığın kaybedildiği tarihte henüz ergin olmayan çocuklar, mevzuattaki koşulların gerçekleşmesi halinde anne ve babalarıyla birlikte Türk vatandaşlığından çıkabilmektedir. Vatandaşlığın yitirilmesi konusunda kendi iradesini ortaya koyma imkânı bulunmayan bu çocuklar için kanun koyucu, geri dönüş bakımından ayrı bir düzenleme öngörmüştür.
Anne veya babasına bağlı olarak vatandaşlığını kaybeden çocuk, ergin olduğu tarihten itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığını yeniden kazanabilir. Bu yolda ne vatandaşlığın kazanılması için aranan diğer koşulların varlığı ne de Bakanlığın onayı gerekir.
Erginlikten itibaren üç yıllık süre içinde seçme hakkını kullanmayanlar bakımından ise durum değişir. Bu kişiler, mavi kartlılara tanınan ve ikamet şartı aranmaksızın işleyen usulden yararlanarak vatandaşlık kazanabilirler. Başka bir deyişle söz konusu çocuklar, erginliklerinin üzerinden 3 yıl geçmesiyle birlikte mavi kart sahipleriyle aynı kurallara tabi hale gelmektedir.
Başvurunun Reddi Kararına Karşı Dava Yolu
Vatandaşlık, bireyin devletle arasındaki hukuki bağın sonucudur. Bu bağın kurulup kurulmayacağının, kurulacaksa hangi koşullarla kurulacağının takdiri devlete aittir. İdarenin bu alanda takdir yetkisi bulunmakla birlikte, uymakla yükümlü olduğu birtakım hukuki sınırlar da mevcuttur. Konunun ayrıntıları için "İdari İşlemlere İtiraz ve İptal Davası" başlıklı çalışmamız incelenebilir.
Özetle, başvuruyu değerlendiren Bakanlığın vereceği kabul ya da ret kararı bir idari işlem niteliğindedir. Vatandaşlığa dönmek isteyen mavi kart sahibinin talebi reddedilirse, kararı veren bakanlığa karşı iptal davası açma hakkı doğar. Açılacak davanın özellikleri, dava açma süresi ile görevli ve yetkili mahkeme gibi hususlar için "Vatandaşlık Başvurusunun Reddi Kararının İptali Davası" başlıklı çalışmamıza bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Mavi kart nedir?
Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak bu sıfatını kaybeden kişilere, talepleri üzerine düzenlenen belgeye mavi kart adı verilir.
Mavi kartlılar yeniden Türk vatandaşı olabilir mi?
İzin alarak vatandaşlıktan çıkan mavi kart sahiplerinin sonradan geri dönmek istemeleri halinde, aranan koşullar değerlendirildikten sonra yeniden Türk vatandaşlığı kazanmaları mümkündür.
Başvuru nereye yapılır?
Yurt içinde valiliklere, yurt dışında ise konsolosluklara müracaat edilmesi gerekir.
Aradan uzun süre geçmiş olması engel midir?
Hayır. Mavi kartlılar, üzerinden ne kadar zaman geçmiş olursa olsun gerekli şartları taşımaları halinde yeniden Türk vatandaşlığı kazanabilir.
Vatandaşlık kazanılınca mavi karta ne olur?
Kart sahibinin vatandaşlığı yeniden kazanması durumunda mavi kart, nüfus cüzdanını düzenleyen makam tarafından geri alınır ve imha edilir.
Ret kararına karşı hangi yollara başvurulabilir?
Başvurusu reddedilen mavi kart sahibi, kararı veren yetkili mercie itiraz edebileceği gibi, kararın tebliğ edildiği günden başlayarak 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası da açabilir.
İdari yargıda avukatla temsil zorunlu mudur?
Sınırlı istisnalar dışında avukatla temsil zorunluluğu bulunmamakta olup idare mahkemeleri bakımından da durum aynıdır. Bununla birlikte idare hukuku mevzuatının teknik yapısı ve İdari Yargılama Usulü Kanunu'ndaki sürelerin kesin oluşu, sürecin hukukçu olmayan kişilerce yürütülmesi halinde telafisi güç sonuçlar doğurabilir.
Independent Legal Değerlendirmesi
İkamet süresi şartından muafiyet, mavi kartlılar bakımından süreci belirgin biçimde kolaylaştırsa da başvurunun otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez. Uygulamada ret kararlarının önemli bölümü, geçim kaynağının yeterince belgelenmemesi ya da millî güvenlik ve kamu düzeni değerlendirmesi üzerinden şekillenmektedir. Bu nedenle dosyanın, idarenin inceleyeceği her başlığa karşılık gelen belgelerle birlikte sunulması önem taşır.
Çocuklar bakımından ise erginlikten itibaren işleyen üç yıllık seçme hakkı süresinin kaçırılması, sürecin bütünüyle farklı bir usule kaymasına yol açar. Bu sürenin takvimlenmesi, ailenin vatandaşlık planlamasında öncelikli konudur.
Somut bir başvuruda aşağıdaki hususların gözetilmesini öneriyoruz:
- Çıkma izninin ve mavi kartın dayandığı işlem kayıtlarının nüfus müdürlüğünden teyit edilmesi
- Geçim kaynağına ilişkin gelir veya meslek belgelerinin başvuru anında hazır bulundurulması
- Erginliğe ulaşan çocuklar bakımından üç yıllık seçme hakkı süresinin hesaplanması
- Altsoy talepleri açısından soybağını ortaya koyan resmi belgelerin önceden temin edilmesi
- Ret kararının tebliğ tarihinin kayda geçirilmesi ve 60 günlük dava süresinin buna göre izlenmesi
- İtiraz yoluna başvurulacaksa bunun dava süresine etkisinin önceden değerlendirilmesi
Independent Legal, vatandaşlık başvurularının hazırlanması ve ret kararlarına karşı yürütülecek idari yargı süreçlerinde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.