Bir profesyonel oyuncunun hangi koşullarda çalışacağı, kulübün ve futbolcunun karşılıklı hakları ile borçları, taraflar arasında imzalanan profesyonel futbolcu sözleşmesiyle belirlenir. Kulüp, transfer koşulları ve diğer başlıklarda oyuncuyla mutabakata vardıktan sonra sözleşmeyi düzenler, bu metni TFF'ye sunar ve futbolcunun kulüp adına müsabakalara çıkabilmesi için lisans işlemlerini tamamlar.
Bu sürecin hukuken sonuç doğurabilmesi, sözleşmenin Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı ("Talimat") hükümleriyle uyumlu biçimde kurulmasına bağlıdır. Uygulamada karşılaşılan sorunların önemli bir bölümü, sözleşmenin içeriğinden değil, süre sınırının aşılmasından ya da tescil takviminin kaçırılmasından kaynaklanmaktadır.
Bu bilgi notunda profesyonel futbolcu ile amatör futbolcu arasındaki ayrımı, sözleşmede bulunması gereken zorunlu unsurları, sözleşmenin hukuki niteliğini, tescil rejimini, tarafların Talimattan doğan yükümlülüklerini ve sözleşmenin sona erme yollarını ele alıyoruz.
Profesyonel Futbolcu ile Amatör Futbolcu Ayrımı
İki statü arasındaki temel ayraç, oyuncunun futbol oynamak için katlandığı masrafın üzerinde bir gelir elde edip etmediğidir. Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı'nın 4. maddesi profesyonel futbolcuyu şöyle tanımlamaktadır:
Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı m. 4
"Bir kulüple yazılı sözleşme yapmış olan ve kendisine futbol faaliyetleri kapsamında yaptığı harcamalardan daha fazla miktarda ödeme yapılan futbolcudur."
Bu tanımın dışında kalan bütün oyuncular amatör futbolcu sayılır. Amatörlükten profesyonelliğe geçiş ile profesyonellikten yeniden amatörlüğe dönüş, Talimatın 5 ve 6. maddelerinde ayrıca düzenlenmiştir. Burada altı çizilmesi gereken kural şudur: profesyonel takımların resmi lig ve kupa müsabakalarında amatör futbolcuya forma giydirmesi mümkün değildir.
Sözleşmede Bulunması Gereken Zorunlu Unsurlar
Talimat, kulüp ile profesyonel futbolcu arasında imzalanacak sözleşmenin zorunlu unsurlarını topluca sayan açık bir düzenleme içermez; buna karşılık sözleşmenin süresi ve tescili bakımından bağlayıcı birtakım kurallar öngörür. Federasyonun yayımladığı örnek sözleşme metni, Futbolcu Tescil Sistemi ve TBK'nın sözleşme hukukuna ilişkin genel hükümleri bir arada okunduğunda geçerlilik için aranan unsurlar belirginleşir.
Bu çerçevede sözleşmede yer alması gereken başlıca unsurlar şunlardır:
- Sözleşmenin süresi; beş yılı aşmayacak, 18 yaşın altındaki oyuncularda üç yılı geçmeyecek ve bitiş yılının 31 Mayıs tarihine denk gelecek şekilde belirlenmelidir.
- Kararlaştırılan ücret asgari ücretin altında kalmamalıdır.
- Kulübün yasal unvanı, tebligata elverişli adresi ile yetkili temsilcisinin adı, soyadı ve kulüp bünyesindeki görevi ile unvanı gösterilmelidir.
- Futbolcunun kimlik bilgileri, varsa kanuni temsilcisi ile futbolcu menajerinin kimlik bilgileri, bunlara ait tebligata elverişli adresler ve oyuncunun önceki kulübünün yasal adı yazılmalıdır.
- Kulüp adına fiilen bir futbolcu temsilcisi görev almışsa, bu kişinin kimlik bilgileri ve tebligata elverişli adresi de metne eklenmelidir.
Sözleşmenin taraflarca imzalanmış olması ayrıca gereklidir. Bu asgari çerçevenin ötesinde taraflar, emredici hükümlere ve Talimatlara aykırı düşmemek kaydıyla sözleşmeye diledikleri kayıtları ekleyebilir. Uygulamada özellikle aylık ücret dışındaki ödeme kalemleri ile yan haklar, bunun yanında kulübün ve oyuncunun üstlendiği çeşitli yükümlülükler sözleşme metnine taşınmaktadır.
Kulüplerin, sözleşme uyarınca doğan ücretleri zamanında ve eksiksiz ödeyemediği durumlar da azımsanmayacak sıklıktadır. Futbolcuların bu halde başvurabileceği hukuki yollara ilişkin ayrıntılar "Profesyonel Futbolcu Alacaklarının Kulüplerden Tahsili" başlıklı çalışmada incelenmiştir.
Sözleşmenin Hukuki Niteliği
4857 sayılı İş Kanunu'nun 4. maddesi profesyonel futbolcuları kanunun kapsamı dışında bıraktığından, profesyonel futbolcu sözleşmesi bir iş sözleşmesi olarak nitelendirilememektedir. Bununla birlikte sözleşmede hizmetin görülmesi, süreklilik, ücret ve bağımlılık unsurlarının bir arada bulunması, bu ilişkinin hizmet sözleşmesi temeline oturduğunu göstermektedir.
Sözleşmenin Tescili
Oyuncunun bir kulübün resmi sporcusu sıfatıyla tescil edilmesi ve kendisine lisans düzenlenmesi için taraflar arasında sözleşme imzalanmış olması tek başına yeterli değildir. Düzenlenen sözleşmenin ve Talimatın 14. maddesinde sayılan belgelerin, transfer ve tescil dönemleri içinde kulüp tarafından TFF'ye iletilmesi de zorunludur. Bir sezonda yalnızca iki transfer ve tescil dönemi bulunur; kulüplerin işlem yapabileceği bu tarihler, her sezon birinci dönem başlamadan önce TFF tarafından belirlenip ilan edilir.
Futbolcu ile hâlihazırda bağlı bulunduğu kulüp, transfer ve tescil dönemiyle bağlı olmaksızın, yani belirli bir takvime tabi olmadan istedikleri zaman sözleşme imzalayabilir. Ancak imzalanan bu metnin, imza tarihinden sonraki ilk tescil dönemi kapanmadan federasyona iletilmesi ve kulüp eliyle tescil ettirilmesi gerekir. Mevcut kulüple yapılan yeni sözleşmenin tescili sırasında, imza anında yürürlükte olan sözleşmenin kalan süresi ile yeni sözleşmenin süresi birlikte hesaba katılır. Toplam süre beş yılı aşıyorsa yeni sözleşme, yalnızca beş yılı aşmayan kısım bakımından tescil edilir. Yürürlükteki sözleşme sezon sonunda sona erecekse, aynı kulüple yapılan beş yıl süreli yeni sözleşmenin tescilinde bir engel bulunmaz.
Süper Lig kulüpleri ile bu kulüplerle sözleşme imzalayan futbolcular bakımından ek bir usul öngörülmüştür. Tescilini istedikleri sözleşmeleri, ilgili dönemin kapanış günü saat 18:00'i geçmeden Kulüp Lisans Kurulu'na iletmeleri gerekir. Kurul, sunulan metinlerin takım harcama limitini aşıp aşmadığını, Kulüp Lisans ve Finansal Fair Play Talimatı ekinde yer alan EK-XII hükümleri uyarınca karara bağlar. Bu saatten sonra ulaştırılan sözleşmeler ise kurulca incelemeye alınmaz.
Tarafların Hak ve Yükümlülükleri
Yukarıda değindiğimiz üzere oyuncunun asli edimi, bağlı bulunduğu kulüp adına turnuvalarda sahaya çıkmak; kulübün asli edimi ise kararlaştırılan ücreti ödemektir. Bu temel edimlerin yanında taraflar sözleşmeye ek yükümlülükler koyabileceği gibi, doğrudan Talimattan kaynaklanan başka zorunluluklar da mevcuttur. Örneğin yasaklı madde kullanmama, futbolcunun en temel yükümlülükleri arasında yer alır.
Sporcuların yasaklı madde kullanımına ilişkin çerçeve "Sporda Doping Kullanımına İlişkin Hukuki Düzenlemeler" başlıklı çalışmada ele alınmıştır. Bu fiillere bağlanan yaptırımlar ile itiraz imkânları bakımından "Doping Kullanımına Uygulanan Yaptırımlar ve İtiraz Yolları" başlıklı çalışma incelenebilir.
Kulüplerin Sözleşmeye Ek Yükümlülükleri
- Futbolcuların gelişimi ve sağlığı bakımından gerekli uzman teknik kadro ile sağlık personelini sağlamak.
- Futbol faaliyetinin gerektirdiği spor malzemelerini temin etmek.
- Bir sonraki sezonda uygulayacakları iç yönetmelikleri ve/veya disiplin talimatlarını, sezon başlamadan en geç bir hafta önce TFF'ye göndermek; TFF'ye tescil ettirdikleri bu metinleri futbolcuya imza karşılığında teslim etmek ya da noter aracılığıyla tebliğ etmek.
- Futbolcuya uyguladıkları para cezalarına ilişkin kararları; gerekçeleri, tutarları ve noterden onaylı karar örnekleriyle birlikte, kararın verildiği tarihten başlayarak en geç 15 gün içinde noter kanalıyla hem oyuncuya hem federasyona bildirmek.
- Kadro dışı bıraktıkları oyunculara antrenman yapabilmeleri için en az bir antrenör gözetiminde ve hakkın kötüye kullanılması niteliği taşımayacak biçimde saha tahsis etmek, antrenman koşullarını noter aracılığıyla futbolculara tebliğ etmek.
- Profesyonel futbolcularını yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda, antrenmanlarda, antrenmana gidiş gelişlerde ve taşıtlarda meydana gelebilecek kaza ve sakatlıklara karşı; kısmi ve daimi maluliyet ile ölüm hallerini kapsayacak şekilde TFF'nin belirlediği özel sigorta şirketlerine sigortalatmak ve gerçekleşen rizikoyu beş gün içinde ilgili sigorta şirketine bildirmek.
- Futbolcularının askerlikle ilgili belgelerini, yürürlükteki yasal düzenlemeler çerçevesinde oyuncuyla birlikte hazırlayarak TFF'ye sunmak.
Futbolcuların Sözleşmeye Ek Yükümlülükleri
- Müsabakalara katılabilmek için kendisine düşen işlemleri izlemek, tamamlamak ve gerekli belgeleri edinmek.
- Kulübün ya da TFF'nin düzenlediği kurs, ders ve konferanslarda hazır bulunmak.
- Hastalık veya sakatlık nedeniyle aldığı raporları, rapor tarihinden başlayarak on gün içinde kulübüne ve TFF'ye bildirmek.
Sözleşmenin Sona Ermesi
Futbolcu sözleşmesi gibi taraflara sürekli edim yükleyen sözleşmeler, ölüm veya sürenin dolması gibi olguların gerçekleşmesiyle kendiliğinden sona erebilir. Bunun yanında tarafların anlaşarak ilişkiyi bitirmesi ya da taraflardan birinin fesih iradesini ortaya koyması da sözleşmeyi sona erdiren hukuki işlemler arasındadır. Kendiliğinden sona erme hallerinde tarafların ayrıca bir işlem yapmasına gerek kalmaksızın sözleşme ilişkisi ortadan kalkar; diğer hallerde ise en az bir tarafın bu yönde bir irade beyanında bulunması aranır.
Sona erme yollarının ayrıntılı çözümlemesi için "Profesyonel Futbolcu Sözleşmesinin Sona Erme Halleri" başlıklı çalışmaya bakılabilir.
İlgili Mevzuat
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
Independent Legal Değerlendirmesi
Profesyonel futbolcu sözleşmelerinde uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, tarafların iradelerinden değil şekli gerekliliklerin gözden kaçırılmasından doğmaktadır. Beş yıllık üst sınırın hesaplanmasında yürürlükteki sözleşmenin bakiye süresinin dikkate alınmaması ya da tescil başvurusunun dönem sonunu aşması, imzalanmış bir metnin federasyon nezdinde hüküm ifade etmemesi sonucunu doğurabilir. Aynı şekilde aylık ücret dışındaki kalemlerin sözleşmeye yazılmaması, ileride talep edilebilirlik tartışmasına zemin hazırlar.
Sözleşmenin hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilmesi ise yalnızca teorik bir tespit değildir; feshin sonuçlarından ibranamenin geçerliliğine kadar birçok başlıkta uygulanacak hükmü belirler. Sözleşme hazırlanırken ve tescil aşamasında şu noktaların gözetilmesini öneriyoruz:
- Süre hesabının, mevcut sözleşmenin kalan bölümüyle birlikte ve 31 Mayıs bitiş kuralına uygun yapılması
- Prim, maç başı ücreti ve yan haklar dâhil tüm ödeme kalemlerinin metne açıkça işlenmesi
- Transfer ve tescil takviminin, Süper Lig kulüpleri bakımından saat 18:00 sınırı da dâhil olmak üzere izlenmesi
- Kulübün iç yönetmelik ve disiplin talimatlarının futbolcuya usulüne uygun tebliğ edilip edilmediğinin kayıt altına alınması
- Para cezası bildirimlerinde 15 günlük süreye ve noter şartına uyulup uyulmadığının denetlenmesi
- Sigorta yükümlülüğünün kapsamı ile riziko bildirimi için öngörülen beş günlük sürenin takibi
Independent Legal, kulüp ve sporcu tarafında sözleşme hazırlığı, tescil süreçleri ve bunlardan doğan uyuşmazlıkların çözümü konularında danışmanlık hizmeti sunmaktadır.