Türkiye'de süre sınırı olmaksızın yaşamak isteyen yabancılar için mevzuatın öngördüğü araç, uzun dönem ikamet iznidir. Bu izin, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nda belirlenen koşulların karşılanması halinde, İçişleri Bakanlığının onayı alınarak valiliklerce düzenlenir. İznin çekirdeğinde iki temel ölçüt yer alır: yabancının ülkede kesintisiz olarak en az sekiz yıl boyunca ikamet izniyle kalmış olması ve son üç yıl içinde sosyal yardımdan yararlanmamış, düzenli ve yeterli bir gelire sahip bulunmasıdır. Kanunun aradığı bu ölçütleri karşılayan yabancının izne hak kazanması mümkündür.
Bu koşullar sağlanamasa dahi, Göç Politikaları Kurulunun tespit ettiği ölçütleri karşılayan yabancıların da izinden yararlanabileceğini belirtmek gerekir. Buna karşılık her ihtimalde değişmeyen bir gereklilik vardır: başvuru değerlendirilirken, yabancının kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturmadığı yönünde bir kanaate ulaşılmış olmalıdır.
İzin sahipleri, sınırlı sayıdaki istisna dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanır. Bu istisnalar arasında askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme hakkı ile kamu görevlisi olma hakkı sayılabilir. Aşağıda iznin niteliğini, aranan şartları, süre hesabını, sağladığı imkânları ve olumsuz karar halinde işletilecek dava yolunu ele alıyoruz.
Uzun Dönem İkamet İzninin Niteliği
Uygulamada "süresiz oturum izni" olarak anılan statünün mevzuattaki karşılığı uzun dönem ikamet iznidir. Ülkede aralıksız biçimde en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ve Göç Politikaları Kurulunun belirlediği ölçütleri de karşılayan yabancıların başvurabileceği izin türü bu şekilde adlandırılır. İzni elde eden yabancı, süre uzatımı için yeniden başvuru yapma yükümlülüğü olmaksızın ülkede kalma hakkını süresiz olarak kazanır.
İznin Verilebilmesi İçin Aranan Şartlar
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 43. maddesi, iznin verilebilmesi için yabancının karşılaması gereken ölçütleri düzenlemektedir. Buna göre başvuru sahibinin:
- Kamu düzeni veya kamu güvenliği yönünden bir tehdit oluşturmaması,
- Türkiye'de aralıksız biçimde en az sekiz yıl ikamet izniyle bulunmuş olması,
- Kendisinin, varsa ailesinin geçimini karşılamaya elverişli düzenli ve yeterli bir gelir kaynağının bulunması,
- Geçerli bir sağlık sigortasına sahip olması,
- Son üç yıllık dönemde sosyal yardım almamış olması gerekir.
Başvurucu bu ölçütleri karşılayamasa bile, Göç Politikaları Kurulunun belirlediği şartları taşıması halinde izin alması yine mümkündür. Ancak hangi ihtimal söz konusu olursa olsun, yabancının kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturup oluşturmadığı ayrıca araştırılacaktır.
Sekiz Yıllık Kesintisiz Kalma Süresi Nasıl Hesaplanır?
Yukarıda değinildiği üzere, başvurudan önce yabancının geçerli bir ikamet iznine dayalı olarak sekiz yıl boyunca aralıksız şekilde Türkiye'de bulunmuş olması gerekir. Hesaplamada esas alınan tarih, uzun dönem ikamet iznine ilişkin başvurunun yapıldığı tarihtir. Yurt dışında geçirilen süreler ile ikamet izni bulunmaksızın ülkede geçirilen zaman dilimleri bu hesabın dışında bırakılır.
Geriye dönük yapılan bir yıllık incelemede, yabancının ilgili yıl içinde Türkiye'de 180 günden az bulunduğu saptanırsa, denetim son 5 yıllık döneme genişletilir. Bu beş yıllık dilimde yurt dışında geçirilen sürenin 365 günü aştığı belirlenirse başvuru olumsuz sonuçlanır.
Bunlardan bağımsız olarak, başvuru sahibinin altı (6) ayı aşan bir süre boyunca yurt dışında kaldığı tespit edildiğinde, geçmişe yönelik herhangi bir inceleme yapılmaksızın talep doğrudan reddedilir.
Uzun Dönem İkamet İzni Kimlere Verilebilir?
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 42. maddesi çerçevesinde bu izinden yararlanabilecek kişiler şu şekilde sıralanabilir:
- Ülkede aralıksız biçimde en az sekiz yıl kalmış olan ve Bakanlıkça belirlenen ölçütleri de karşılayan yabancı uyruklu kişiler,
- Mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsü taşımayan yabancı uyruklu kişiler,
- İnsani ikamet izninden ya da geçici korumadan yararlanmayan yabancılar.
İznin Sağladığı Haklar ve Kapsam Dışındaki Alanlar
Uzun dönem ikamet izni sahipleri, belirli istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Kapsam dışında kalan alanlar askerlik, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ile muaf olarak araç ithalidir. Bir başka deyişle izin sahibi Türkiye'de askerlik hizmetiyle yükümlü tutulmaz; buna karşılık oy kullanamaz, aday olamaz ve kamu görevine giremez.
Bununla birlikte önemli bir saklı tutma söz konusudur: bu kişilerin sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları korunur ve söz konusu hakların kullanımı ilgili kanun hükümlerine tabidir.
İzin sahibi yabancıların Türkiye'deki ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras ile taşınır ve taşınmaz edinme ve devrine yönelik işlemleri, ilgili kurum ve kuruluşlarca Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuat çerçevesinde yürütülür. Ne var ki özel kanun hükümlerinde bir hakkın kullanımı için Türk vatandaşı olma koşulu aranmışsa, uzun dönem ikamet izni sahipleri o haktan yararlanmayı talep edemez.
Başvuruda Sunulması Gereken Belgeler
İl Göç İdaresi Müdürlüğünce başvuru sırasında talep edilen belgeler şu şekildedir:
- İkamet izni başvuru formu
- Pasaportun ya da onun yerine geçen belgenin aslı ile fotokopisi
- ICAO standartlarına uygun 4 adet biyometrik fotoğraf
- Sağlık sigortası
- Adli sicil kaydı
- Harçların yatırıldığını gösteren makbuzlar
- İkamet süresi boyunca yeterli olacak maddi imkânı ispatlayan belgeler
- Son 3 yıl içinde sosyal yardım alınmadığına ilişkin mühürlü ve imzalı belge
- Adres kayıt sistemine (AKS) kaydı gösteren belge
- Türkiye'de 8 yıl boyunca kesintisiz ikamet edildiğini ortaya koyan belge
- Daha önce başka bir ikamet izninden yararlanılmışsa buna ilişkin belgeler
- İznin verilmesi halinde ikamet edilecek yeri gösteren belge (tapu, kira sözleşmesi vb.)
- Somut duruma göre gerekli görülecek ek belgeler
Belgelerin listesi yukarıdaki gibi sınırlı olsa da, hukuki danışmanlık alınmaksızın yürütülen başvurularda hata yapılma olasılığı yüksektir. Bu nedenle sürecin sağlıklı tamamlanması ve sonrasında düzgün takip edilebilmesi bakımından hukuki destek alınması yararlı olacaktır.
Uzun Dönem İkamet İzni ve Süresiz Çalışma İzni İlişkisi
Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca, uzun dönem ikamet izni bulunan ya da en az sekiz yıllık kanuni çalışma iznine sahip yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir. Burada altını çizmekte fayda gördüğümüz husus şudur: süresiz çalışma izni elde eden yabancı, uzun dönem ikamet izninin tanıdığı bütün haklardan da yararlanır.
Türkiye'de ikamet izni alınmasına ilişkin genel çerçeve için Oturma İzni (İkamet İzni) Nasıl Alınır? başlıklı makalemiz incelenebilir.
Ret Kararının İptali İçin Açılacak Dava
Yukarıda ayrıntılandırıldığı gibi, mevzuatın aradığı koşulları taşıyan yabancıların başvuruları idarece incelenerek karara bağlanır. İdare kimi hallerde çeşitli gerekçelerle bu talepleri reddedebilmektedir. Ret gerekçesi; mevzuattaki şartların karşılanamaması ya da eksik veya hatalı evrakla başvurulması olabileceği gibi, karar idarenin takdir yetkisi çerçevesinde de verilebilir.
Başvurusu reddedilen yabancı, bu kararı hukuka aykırı görüyorsa iptali istemiyle dava açabilir. Dava, kararı tesis eden idarenin bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır. Dava açma süresi ise ret kararının ilgilisine tebliğinden itibaren 60 gündür.
Uzun dönem ikamet izni talebi hakkında idarece verilen kabul veya ret kararları özü itibarıyla birer idari işlemdir. Dolayısıyla bu işlemlerin hukuka uygun sayılabilmesi için taşımaları gereken tüm unsurları eksiksiz barındırmaları zorunludur. İdari İşlemlerin İptali başlıklı çalışmamızda açıklandığı üzere; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından en az birinde sakatlık saptanan idari işlemler mahkemece iptal edilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İptal davasında avukatla temsil zorunlu mudur?
Türk hukuku, tarafların yargı önünde kendilerini bizzat savunmasına ve temsil etmesine imkân tanır; sınırlı istisnalar dışında vekille temsil zorunlu değildir. İdare Mahkemelerinde de idare hukuku avukatı bulundurma yükümlülüğü yoktur. Bununla birlikte idare hukuku mevzuatının karmaşık yapısı ve İdari Yargılama Usulü Kanunu'ndaki sürelerin kısa ve kesin olması, hukukçu olmayan kişilerce yürütülen dosyalarda şekil ya da esas bakımından telafisi mümkün olmayan hatalara yol açabilir. Bu nedenle herhangi bir işlem yapılmadan önce İdare Hukuku alanında hizmet veren avukatlardan hukuki destek alınmasını tavsiye ederiz.
Başvuru nereye ve nasıl yapılır?
Başvuru, E-İkamet sistemi üzerinden çevrim içi olarak gerçekleştirilebilir. Ardından başvurucunun ikamet etmeyi düşündüğü bölgedeki İl Göç İdaresi Müdürlüğünden randevu alması gerekir.
İzin sahipleri doğrudan çalışabilir mi?
Uzun dönem ikamet izni bulunan yabancıların Türkiye'de çalışması bu izne dayanılarak mümkün değildir; ayrıca çalışma izni almaları gerekir.
Seçimlere katılım mümkün müdür?
İzin sahiplerinin Türkiye'deki seçimlerde aday olması ya da oy kullanması mümkün değildir.
Askerlik yükümlülüğü doğar mı?
Uzun dönem ikamet iznine sahip kişiler Türkiye'de zorunlu olan askerlik görevinden muaf tutulmuştur.
İznin iptali halinde ne yapılmalıdır?
İznin iptal edildiğine ilişkin belgenin yabancıya tebliğ edilmesinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemelerinde iptal davası açılması gerekir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Uzun dönem ikamet izni başvurularında olumsuz sonuçların büyük bölümü, esasa ilişkin bir eksiklikten değil süre hesabının hatalı yapılmasından kaynaklanmaktadır. Yurt dışında geçirilen günlerin toplamı, çoğu zaman başvuru sahibinin öngördüğünden yüksek çıkmakta; bu da sekiz yıllık kesintisizlik ölçütünü zedelemektedir. Benzer biçimde, geçmiş ikamet izinleri arasındaki kısa boşluklar da başvuruyu tek başına sonuçsuz bırakabilmektedir.
Sürecin planlanmasında şu başlıkların önceliklendirilmesi yerinde olur:
- Giriş çıkış kayıtlarının başvuru öncesinde temin edilerek süre hesabının doğrulanması
- Geçmiş ikamet izinleri arasında kesinti bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi
- Gelirin düzenliliğini ortaya koyan belgelerin son üç yılı kapsayacak biçimde hazırlanması
- Sosyal yardım alınmadığına ilişkin belgenin ilgili kurumdan güncel tarihle alınması
- Kamu düzeni değerlendirmesini etkileyebilecek adli kayıtların önceden gözden geçirilmesi
- Ret kararı halinde tebliğ tarihinin belgelenerek 60 günlük sürenin kaçırılmaması
Independent Legal, ikamet izni başvurularının hazırlanması, eksikliklerin giderilmesi ve olumsuz kararlara karşı idari yargıda dava açılması aşamalarında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.