WEB SİTESİ KULLANIM ŞARTLARI
1. Giriş
Website kullanım şartları, belirli bir internet sitesi üzerinden hizmet sağlayan gerçek veya tüzel kişi (“Hizmet Sağlayıcı”) ile siteyi kullanan veya üye olan kişi (“Kullanıcı” ya da “Üye”) arasında kurulan hukuki ilişkiyi düzenleyen kurallar bütünüdür. Bu kurallar, Kullanıcının siteyi kullanmaya başladığı andan itibaren geçerli olup, Hizmet Sağlayıcı tarafından tek taraflı olarak hazırlanır ve internet sitesinde yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.
Kullanım şartları sözleşmesi, Hizmet Sağlayıcı ile Kullanıcı arasındaki hak ve yükümlülükleri belirlediğinden, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (“TBK”) m. 20 ve devamı hükümleri ışığında “genel işlem koşulları” niteliğini haiz olabilir. Bu niteliği gereği, sözleşmenin bağlayıcı olabilmesi için TBK’da öngörülen şekil ve içeriğe ilişkin şartların yerine getirilmesi gerekmektedir.
2. Genel İşlem Koşulları ve Kullanım Şartları Sözleşmesi
2.1. Genel İşlem Koşulu Kavramı
TBK m. 20’ye göre genel işlem koşulları, “bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleri” olarak tanımlanmaktadır. Aynı madde uyarınca, sundukları hizmetleri kanun veya yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütmekte olan kişi ve kuruluşların hazırladıkları sözleşmeler de genel işlem koşulları hükümlerine tâbidir.
Genel işlem koşullarının ayırt edici özelliği, karşı tarafın (Kullanıcının) bu koşulları müzakere etme imkânının bulunmamasıdır. Karşı tarafın ya sözleşmeyi bütünüyle kabul etme ya da tamamen reddetme yönünde tercih hakkı mevcuttur. Ancak bu durum, sözleşme hüküm ve şartlarının genel işlem koşulları niteliği kazanması için tek başına yeterli değildir; aynı zamanda TBK m. 21’deki şeffaflık ve bilgilendirme yükümlülükleri ile m. 25’teki dürüstlük kuralına uygunluk şartları da sağlanmalıdır.
2.2. Hukuki Geçerlilik Şartları
TBK m. 21 uyarınca karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşme kapsamına girebilmesi için, düzenleyenin (Hizmet Sağlayıcının) bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi vererek Kullanıcıya içeriğini öğrenme imkânı sağlaması ve Kullanıcının da söz konusu koşulları kabul etmesi gereklidir. Aksi takdirde, genel işlem koşulları “yazılmamış” sayılır.
TBK m. 23 uyarınca sözleşme koşulları açık ve anlaşılır değilse veya birden fazla anlama geliyorsa, metin düzenleyenin aleyhine, karşı tarafın (Kullanıcının) lehine yorumlanır.
TBK m. 25 ise dürüstlük kurallarına aykırı şekilde karşı tarafın aleyhine veya durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümlerin konulamayacağını öngörmektedir.
2.3. Yargıtay’ın Genel İşlem Koşulları Konusundaki Yaklaşımı
Yargıtay, genel işlem koşullarının düzenlenmesinde ve uygulanmasında sıklıkla “dürüstlük kuralı” (TMK m. 2) ve “açık bilgilendirme yükümlülüğü”nün önemini vurgulamaktadır. Örneğin, Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin bir kararında (E. 2014/25805, K. 2015/14632, T. 23.06.2015), genel işlem koşullarına dayalı sözleşmelerde karşı tarafın yeterince bilgilendirilmemesi ve koşulların müzakere edilmemesi hâlinde bu hükümlerin bağlayıcı kabul edilemeyeceğine hükmedilmiştir. Benzer şekilde, Yüksek Mahkeme, sözleşme maddelerinin okunduğunun veya anlaşıldığının ispatı hususundaki ispat külfetinin de esasen düzenleyene (Hizmet Sağlayıcıya) ait olduğunu belirtmektedir.
3. Kullanım Şartları Sözleşmesinin Önemi
Bir internet sitesine ilişkin kullanım şartları sözleşmesi, birçok açıdan kritik bir işlev üstlenmektedir:
a) Kişisel Verilerin İşlenmesi: Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (“KVKK”) m. 5 gereğince kişisel veriler, ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez. Kullanım şartları sözleşmesi çerçevesinde Kullanıcı rızasının alınması ve işleme faaliyetinin hukuki dayanağının oluşturulması mümkün hâle gelir.
b) Fikri Hakların Korunması: Web sitesi içeriğinin izinsiz kopyalanması, başka platformlarda paylaşılması veya benzeri biçimde hukuka aykırı kullanımının engellenmesi amacıyla, kullanım şartlarında fikrî mülkiyet haklarına ilişkin düzenlemelere yer verilmelidir.
c) Sorumluluğun Sınırlandırılması: TBK m. 115’te öngörülen “sorumsuzluk anlaşması” hükümlerine uygun olarak, Hizmet Sağlayıcı tarafından hangi durumlarda sorumluluk üstlenilmeyeceğinin veya sorumluluğun hangi çerçevede sınırlandırılabileceğinin belirlenmesi önem taşır.
d) Yetkili Mahkeme veya Tahkim Kaydı: Sözleşmeden doğabilecek uyuşmazlıklarda hangi mahkemelerin veya tahkim mercilerinin yetkili olacağı hususu, kullanım şartlarında açıkça gösterilerek yargılama süreçlerinin hızlandırılması ve hukuki güvenliğin sağlanması amaçlanır. Uygulamada sıklıkla “Ankara Mahkemeleri ve İcra Daireleri” veya benzeri kayıtlar konulmakta; ayrıca tahkim şartı ile uyuşmazlıkların kısa sürede çözümlenmesi temin edilebilmektedir.
4. Website Kullanım Şartları Türleri
4.1. Browsewrap Sözleşmeler
Browsewrap sözleşmelerde, internet sitesinde yer alan kullanım şartlarına genellikle sayfa altı (footer) veya üst kısımda yer alan bir bağlantı (“Terms of Use”, “Kullanım Şartları” vb.) aracılığıyla ulaşılabilir. Kullanıcı, siteyi kullanmaya devam ederek bu şartları “zımni şekilde” kabul etmiş sayılır. Ancak bu modelde:
• Kullanıcının sözleşme şartları hakkında bilgilendirilmesi ve sözleşmeyi okuyup kabul ettiğine dair aktif bir beyanının alınması mümkün olmayabilir.
• Sözleşmenin ne zaman ve kim tarafından kabul edildiği net olarak tespit edilemez.
Bu nedenle, browsewrap sözleşmeler uygulamada geçerliliği tartışmalı olan modellerdir. Hizmet Sağlayıcı lehine tek taraflı koşullar yaratabileceğinden, TBK m. 21 ve devamı hükümleri uyarınca “yazılmamış” sayılma riski yüksektir. Yargıtay da genel işlem koşullarının Kullanıcıya açıkça bildirilmemesi hâlinde bu tür hükümlerin geçerli sayılmayabileceğine sıkça karar vermektedir.
4.2. Clickwrap Sözleşmeler
Clickwrap sözleşmelerde, Kullanıcının kullanım koşullarını okuyup aktif bir şekilde onay vermesi beklenir. Örneğin, kayıt, kurulum, ödeme veya form doldurma aşamasında “Kullanım Koşullarını Okudum ve Kabul Ediyorum” kutusunun işaretlenmesi ya da bir butona tıklanması talep edilir. Bu model:
a) Kullanıcının açıkça bilgilendirilmesini sağlar.
b) Kullanıcının sözleşme koşullarını olumlu şekilde onaylaması aranır.
c) Sözleşme hüküm ve şartlarında Hizmet Sağlayıcı tarafından yapılan değişikliklerin veya güncellemelerin yeniden onay alınmasını mümkün kılar.
d) Kullanım şartlarının hangi tarihte, kim tarafından kabul edildiğinin tespitine imkân tanır.
Clickwrap, düzenleyene (Hizmet Sağlayıcıya) hem hukuki güvence sağlar hem de Kullanıcıyı sözleşme içeriği hakkında bilgilendirerek genel işlem koşullarına yönelik uyuşmazlıkları asgariye indirir. Bu nedenle, uygulamada en çok tercih edilen ve hukuk güvenliği açısından da daha sağlam kabul edilen bir yöntemdir.
5. Sözleşmede Kararlaştırılması Gereken Hususlar
Geçerli ve uygulanabilir bir kullanım şartları sözleşmesinde aşağıdaki hususlara yer verilmesi büyük önem arz eder:
a) Tarafların Açıkça Gösterilmesi: Hizmet Sağlayıcının ticaret unvanı, adresi, iletişim bilgileri vb. ile Kullanıcının kimliği ve/veya üyeliğe ilişkin bilgileri net bir şekilde belirtilmelidir.
b) Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Düzenlemeler: KVKK m. 5 ve ilgili mevzuat çerçevesinde, verilerin işlenme amaçları, saklanma süresi, aktarım koşulları gibi konularda Kullanıcı bilgilendirilmelidir.
c) Fikri Mülkiyet Hakları: Website içeriğinin (metin, görsel, grafik tasarım, yazılım vb.) nasıl korunacağı, izinsiz kullanım hâlinde yaptırımların neler olacağı düzenlenmelidir.
d) Üyelik Şartları ve Üyelik Sözleşmesi: Kullanıcının üyelik yaşı, sözleşme yapma ehliyeti, iptal ve yenileme prosedürleri, hesabın askıya alınma veya kapatılma şartları gibi hususlar belirlenmelidir.
e) İhtilafların Çözüm Yeri ve Tahkim Kaydı: “Kullanım şartlarıyla ilgili ortaya çıkabilecek ihtilaflarda münhasıran … Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir” ibaresi ile tahkim yoluna başvurulabileceğine dair hükümlerin açıkça yer alması, uyuşmazlıkların hızlı çözümünde önem taşır.
f) Sorumluluğun Sınırlandırılması: TBK m. 115’e uygun olarak, Hizmet Sağlayıcının hangi hâllerde sorumlu olmadığı veya sorumluluğunun hangi kapsamda sınırlanabileceği belirtilmelidir.
g) Değişiklik ve Güncellemeler: Kullanım şartlarında yapılacak değişiklikler ve bu değişikliklerden Kullanıcıların nasıl haberdar edileceği açıkça düzenlenmelidir.
h) Sözleşmenin Sona Ermesi ve Fesih: Sözleşmenin sona erme hâlleri, fesih ihbar süreleri ve fesih halinde doğacak sonuçlar açıklığa kavuşturulmalıdır.
i) Yasal Uyarılar, Gizlilik Politikası ve Veri Koruması: Gizlilik politikasının yanı sıra, Kullanıcıların hangi verilerinin toplandığı ve bu verilerin ne şekilde muhafaza edildiğine dair kayıtlar, Kullanıcıya aydınlatma metni olarak sunulmalıdır.
j) Kullanım/Yararlanmanın Koşulları ve Sınırları: Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca yapılması gereken bilgilendirmeler, mesafeli satış sözleşmesi ve ön bilgilendirme formu gibi metinlerin siteye eklenmesi zorunludur.
k) Detaylı Şirket Bilgileri: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) m. 1524’e göre, denetime tabi sermaye şirketleri, ticaret siciline tescil tarihinden itibaren üç ay içinde bir internet sitesi açmak zorundadır. Bu sitede Yönetmelik m. 6’da belirtilen MERSİS numarası, ticaret unvanı, merkezi, ödenen sermaye miktarı, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin veya müdürlerin ad-soyadları gibi bilgilere yer verilmelidir.
SONUÇ
Website kullanım şartları sözleşmesi, hem Hizmet Sağlayıcı hem de Kullanıcı açısından büyük önem taşır. Tek taraflı olarak hazırlanması sebebiyle TBK’daki genel işlem koşulları hükümlerine uygunluk zorunluluğu vardır. Aksi hâlde, sözleşmede yer alan hükümler “yazılmamış” sayılabilmekte veya aleyhe yorum ilkesine (TBK m. 23) göre geçersiz kalabilmektedir.
Yargıtay kararları da göstermektedir ki; Kullanıcının açıkça bilgilendirilmediği, sözleşme metnini okuyup onayladığına dair ispatın bulunmadığı durumlarda genel işlem koşulları niteliğindeki maddelere dayanmak güçleşmektedir. Dolayısıyla, kullanım şartlarının Clickwrap modeli gibi aktif onay yöntemi ile kabul ettirilmesi ve sözleşme metninin net, anlaşılır bir üslupla düzenlenerek Kullanıcıya sunulması gereklidir.
Bunun yanı sıra, kişisel verilerin korunması, fikrî hakların ihlali, sorumluluğun sınırlandırılması ve uyuşmazlıklarda yetkili mahkeme ya da tahkim şartının belirlenmesi gibi temel başlıklar, sözleşme metnine mutlaka dercedilmelidir. Hukuka uygun, şeffaf ve anlaşılır bir kullanım sözleşmesi, hem taraflar arasındaki menfaat dengesini korur hem de olası uyuşmazlıkların önüne geçer.