Öğrenci ikamet izni, bir yabancının Türkiye'de sürdürdüğü eğitim boyunca ülkede kalmasını hukuken mümkün kılan izin türüdür. Öğrenci sıfatıyla ülkede bulunmak isteyen yabancılar, kanunda aranan koşulları karşıladıkları takdirde bu izne hak kazanır. İznin esasları ve koşulları, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile Kanunun yönetmeliği çerçevesinde belirlenmiştir. Düzenlemeye göre; ilk ve orta öğretim kademesinde okuyacak öğrenciler ile ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyindeki öğrenciler, ülkede bu amaçla kalacaklarını ortaya koyan bilgi ve belgeleri sunmaları koşuluyla öğrenci ikamet izni alabilir. Bu izinle Türkiye'de bulunan yabancıların çalışma imkânı da mevcuttur; ancak bunun için ayrıca çalışma izni edinmeleri gerekir. Öte yandan öğrenci ikamet izninin sona ermesinin ardından 15 gün içinde ilgili valiliğe müracaat edilerek, yeni kalış amacına uygun bir ikamet izni talep edilmesi de mümkündür.
Bu İzin Kimlere Düzenlenir?
Aile ikamet izni bulunan kişiler, on sekiz yaşını doldurana kadar ayrıca öğrenci ikamet izni almaksızın ilk ve orta öğretim kurumlarında eğitimlerini sürdürebilir. Dolayısıyla öğrenci ikamet izni, aile ikamet izni bulunmayan ancak ilk veya orta öğretim düzeyinde öğrenim görecek yabancılar bakımından gündeme gelir.
Türkiye'deki bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora programına devam edecek yabancı öğrenciler de bu iznin muhataplarıdır.
Aynı şekilde Tıpta Uzmanlık (TUS) ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık (DUS) eğitimi alanlar ile üniversiteleri tarafından Türkçe kursuna yönlendirilen öğrenciler öğrenci ikamet izni edinebilir. Erasmus Programı ve benzeri uluslararası değişim programları kapsamında ülkeye gelen öğrenciler bakımından da bu izin düzenlenebilir.
Aranan Koşullar
İznin verilme koşulları Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 39. maddesinde gösterilmiştir. Buna göre başvuru sahibinin, Türkiye'de bulunma amacını destekleyen bilgi ve belgeleri sunması gerekir. Ayrıca ülkede kalacağı yere ilişkin adres bilgilerini İl Göç İdaresi Müdürlüğü'ne bildirmesi zorunludur. Son olarak, aynı Kanun'un 7. maddesinde ülkeye girişine izin verilmeyecek yabancılar arasında sayılanlar bu izne başvuru yapamaz.
İkamet izni başvuru süreci hakkında ayrıntılı bilgi için Oturma İzni (İkamet İzni) Nasıl Alınır başlıklı çalışmaya bakılabilir.
Diğer İkamet İzinleriyle İlişkisi ve Geçişler
İkamet izinlerinden birine sahip bir yabancı, iznin dayanağını oluşturan gerekçenin ortadan kalkmasının ardından aynı ya da farklı bir gerekçeye dayanarak yeniden başvuruda bulunabilir. Söz gelimi aile ikamet iznine dayanarak ülkede bulunan bir yabancı, sonradan öğrenci ikamet iznine geçiş yapabilir.
Bunun tersi de mümkündür: öğrenci ikamet izni bulunan yabancı, koşulları karşıladığında aile ikamet izni alabilir. Bu durumda kişi adına aile ikamet izni düzenlenir; öğrenci ikamet izninin koşullarını taşımaya devam ettiği sürece o iznin sağladığı haklardan da aynen faydalanmayı sürdürür.
Yabancının hâlihazırda aile ikamet izni bulunuyor ve öğrenci ikamet izni almaya da hak kazanmışsa, aile ikamet izni olduğu gibi devam ettirilir. Kişi bununla birlikte öğrenci ikamet izninin tanıdığı haklardan da aynen yararlanır.
Benzer bir çözüm çalışma izni bakımından geçerlidir. Çalışma izni bulunan bir yabancı, aynı anda öğrenci ikamet izni koşullarını da taşıyorsa çalışma izni geçerliliğini korur; ayrıca öğrenci ikamet izninin sağladığı haklardan da aynen faydalanır.
İnsani ikamet izni ya da insan ticareti mağduru ikamet izni sahipleri ise öğrenci ikamet izni koşullarını karşılamaları kaydıyla, bu izne geçiş yapmalarına gerek kalmadan iznin sağladığı haklardan yararlanabilirler.
Yabancıların edinebileceği diğer ikamet izni türleri arasında kısa dönem ikamet izni, uzun dönem ikamet izni ve insani ikamet izni yer alır.
İznin Geçerlilik Süresi ve Uzatılması
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 38. maddesi uyarınca öğrenci ikamet izninin süresi, yabancının öğrenim durumuna bağlı olarak farklılaşır. İlk ve orta öğretim öğrencileri bakımından izin, öğrenimin başladığı tarihten bir sonraki öğretim yılının başına kadar geçerli olacak şekilde ve en çok bir yıl için düzenlenir.
Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görenler için ise izin, öğrenim programının tümünü kapsayacak biçimde verilir. Normal öğrenim süresi içinde mezun olamayan öğrencinin izni, azami eğitim süresini aşmamak kaydıyla birer yıllık dilimler halinde uzatılabilir. Mezuniyet gerçekleştiğinde izin, mezuniyet tarihi itibarıyla sona erdirilir. Bu tarihi izleyen on gün içinde, yeni kalış amacına uygun bir ikamet izni için İl Göç İdaresi Müdürlüğü'ne başvurulması gerekir.
Başvuruda İstenen Belgeler
Öğrenci ikamet izni başvurusu için hazırlanması gereken belge sayısı azımsanmayacak düzeydedir. Her başvurucunun kendi özel durumuna göre farklı evrakların da talep edilebileceği unutulmamalıdır. Bununla birlikte öğrenci tipinden bağımsız olarak genel biçimde aranan belgeler şunlardır:
- İkamet İzni Başvuru Formu
- Pasaportun ya da onun yerine geçen belgenin aslı ile fotokopisi
- ICAO standartlarına uygun 4 adet biyometrik fotoğraf
- İlgili harçların yatırıldığını gösteren makbuzlar
- Geçerli bir sağlık sigortası
- Adli sicil kaydı
- Aktif öğrencilik belgesi
- İkamet süresi boyunca yeterli maddi imkâna sahip olunduğunu ispatlayan belgeler
- İzin verilmesi halinde kalınacak yeri ortaya koyan belge
- Somut duruma göre gerekli görülecek ek belgeler
Öğrenci İkamet İzniyle Çalışmak Mümkün mü?
Türkiye'de örgün öğretimde okuyan ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri, çalışma izni edinmeleri şartıyla çalışma hakkına sahiptir. Çalışma izni alan öğrenciler, bu iznin geçerli olduğu dönemde ayrıca öğrenci ikamet izni almak zorunda değildir. Buna karşılık çalışma izninin süresi dolduğunda ya da uzatılmadığında öğrenci ikamet izni edinmeleri gerekir. Ayrıca belirtmek gerekir ki ön lisans ve lisans öğrencileri bakımından çalışma hakkı ancak birinci yılın tamamlanmasından sonra doğar. Çalışma izni başvuruları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapılır.
Uluslararası Koruma Statüsü Bakımından Durum
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 35. maddesinde, kural olarak Türkiye'de öğrenim görmek isteyenlerin öğrenci ikamet izni alma yükümlülüğü altında olduğu belirtilmiştir. Maddenin devamında ise uluslararası koruma başvurusu sahipleri ile uluslararası koruma statüsü sahiplerine ilişkin hükmün saklı tutulduğu düzenlenmiştir. Saklı tutulan bu hüküm uyarınca, uluslararası koruma başvurusunda bulunmuş ya da bu statüyü kazanmış kişiler, öğrenci ikamet iznine ihtiyaç duymaksızın statülerini ortaya koyan belgelerle öğrenim görebilir.
Talebin Reddi, İznin İptali veya Uzatılmaması
Öğrenci ikamet izninin dayandığı koşullar hiç doğmamışsa ya da sonradan ortadan kalkmışsa izin düzenlenmez. Örneğin öğrencinin Türkiye'deki bir üniversitede yüksek lisans öğrencisi sıfatını taşımaması veya öğrenciliğinin sona erdirilmesi halinde izin iptal edilebilir.
Öğrencinin Türkiye'deki öğrenimini devam ettiremeyeceğine dair kanıtların ortaya çıkması da izni iptale ya da sürenin uzatılmamasına gerekçe oluşturabilir.
Bunların dışında, yabancı öğrencinin iznini veriliş amacının dışında kullandığının saptanması ya da kişi hakkında yürürlükte bir sınır dışı etme kararı veya Türkiye'ye giriş yasağı bulunması hallerinde de iznin verilmemesi söz konusu olabilir.
Ret Kararının İptali İstemiyle Açılacak Dava
Yukarıda ayrıntılı biçimde açıklandığı üzere, mevzuatta öngörülen koşulları karşılayan yabancıların aile ikamet izni başvuruları idarece incelenerek karara bağlanır. Kimi hallerde idare, çeşitli gerekçelere dayanarak bu başvuruların reddine hükmedebilir. Ret gerekçesi, mevzuattaki koşulların sağlanamaması veya eksik ya da hatalı evrakla başvurulması olabileceği gibi, idare takdir yetkisi çerçevesinde de olumsuz karar verebilir.
Öğrenci ikamet izni talebi reddedilen yabancılar, bu kararı hukuka aykırı görüyorlarsa iptali istemiyle dava açabilir. Dava, kararı tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. Dava açma süresi, ret kararının ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gündür.
Başvuru hakkında idarece verilen kabul veya ret kararları, hukuki niteliği bakımından birer idari işlemdir. Bu nedenle söz konusu kararların, hukuka uygunluk için aranan tüm unsurları eksiksiz taşıması zorunludur. İdari İşlemlerin İptali başlıklı çalışmada açıklandığı üzere; amaç, konu, sebep, yetki ve şekil unsurlarından en az birinde sakatlık saptanan idari işlemler mahkemece iptal edilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İdare mahkemesindeki davada avukat tutmak zorunlu mudur?
Türk hukuku, tarafların mahkemeler önünde kendilerini bizzat savunmasına ve temsil etmesine olanak tanır; belirli istisnalar dışında vekil tutma zorunluluğu bulunmaz. İdare mahkemelerinde de idare hukuku avukatıyla temsil zorunlu değildir. Bununla birlikte idare hukuku mevzuatının karmaşık yapısı ve İdari Yargılama Usulü Kanunu'ndaki sürelerin kısa ve kesin olması, süreci hukukçu olmayan kişilerin yürütmesi halinde şekil ya da esas yönünden telafisi imkânsız hatalara yol açabilir. Bu nedenle herhangi bir işlem yapılmadan önce İdare Hukuku alanında çalışan avukatlardan hukuki destek alınması tavsiye edilir.
Öğrenci ikamet izni ne anlama gelir?
Eğitim ve öğretim amacıyla Türkiye'ye gelen yabancı uyruklu kişilerin edinmesi gereken ikamet izni türü, öğrenci oturum izni olarak adlandırılır.
İzinden başvuru sahibi dışındaki kişiler yararlanabilir mi?
Öğrenci oturum izninden yalnızca başvuruyu yapan öğrenci faydalanabilir. Başvuruda bulunan yabancı uyruklu kişinin bu oturum izninden yararlanması mümkün değildir.
İzin sahibi öğrenci doğrudan çalışabilir mi?
Hayır. Öğrenci ikamet izni bulunan yabancı öğrencilerin Türkiye'de çalışabilmeleri, ayrıca çalışma izni başvurusu yapmalarına bağlıdır. Bu başvurular Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yöneltilir.
İznin süresi ne kadardır?
Öğrenci ikamet izni, yabancı uyruklu kişinin öğrenim süresi göz önünde bulundurularak en çok 1 yıllık dönem için verilebilir. Bu sürenin dolmasının ardından öğrencinin uzatma talebinde bulunma hakkı vardır.
Okulla ilişik kesilirse izin ne olur?
Okulla ilişiği kesilen, kaydını kendi isteğiyle donduran ya da mezun olan öğrencilerin öğrenci ikamet izni iptal edilir. Böyle bir durumla karşılaşan yabancı uyruklu kişinin 15 gün içinde başka bir ikamet izni türüne başvurması ya da Türkiye'den ayrılması gerekir.
İzin süresinin takibi neden önemlidir?
Sürenin dolması halinde öğrencinin okul kaydının silinmesi gibi ciddi sonuçlar doğabilir. Bu nedenle iznin geçerlilik süresinin dikkatle izlenmesi ve süresi dolan yabancı uyruklu öğrencinin uzatma için yeniden başvuruda bulunması gerekir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Öğrenci ikamet izni uyuşmazlıklarında sorunların önemli bir bölümü, hukuki bir tartışmadan çok takvim yönetiminden kaynaklanır. Mezuniyet sonrası on günlük başvuru süresi, iznin sona ermesini izleyen on beş günlük geçiş süresi ve ret kararına karşı işleyen altmış günlük dava açma süresi birbirinden farklı başlangıç anlarına bağlıdır; bu sürelerden birinin kaçırılması, esasen sağlanmış bir hakkın kullanılamaz hale gelmesine yol açabilir. İdarenin takdir yetkisine dayanarak verdiği ret kararlarında ise gerekçenin somutlaştırılıp somutlaştırılmadığı, yargısal denetimin çıkış noktasını oluşturur.
Somut bir başvuru veya dava hazırlanırken şu başlıkların gözetilmesi yerinde olur:
- Öğrencilik statüsünün başvuru tarihi itibarıyla aktif olduğunun güncel belgeyle ortaya konması
- Maddi imkân ve sağlık sigortası belgelerinin istenen kapsamı gerçekten karşılayıp karşılamadığının denetlenmesi
- Aile ya da çalışma izni bulunuyorsa hangi iznin sürdürüleceğinin ve hangi hakların birlikte kullanılacağının netleştirilmesi
- Adres bildirimi ve kalınacak yeri gösterir belgedeki tutarsızlıkların başvuru öncesinde giderilmesi
- Ret kararının tebliğ tarihi esas alınarak altmış günlük sürenin baştan takvimlendirilmesi
Independent Legal, yabancılar hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda ikamet izni başvurularının hazırlanmasından ret kararlarına karşı yürütülecek iptal davalarına kadar sürecin tamamında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.