Türk vatandaşlığının hangi hallerde ve nasıl kazanılacağı 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununda düzenlenmiştir. Kanunda öngörülen koşulların karşılanması durumunda vatandaşlığın sonradan elde edilmesi mümkündür. Sonradan kazanma yollarından biri de, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 20. maddesinde sayılan yatırımların yapılmış olmasıdır. Bu yatırımları gerçekleştiren yabancılar, Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşı olabilmektedir. Bununla birlikte önemli bir hususun altı çizilmelidir: yatırımın tamamlanması, vatandaşlığın kendiliğinden kazanılacağı anlamına gelmez. Vatandaşlık verilmesinde idarenin takdir yetkisi bulunmakta; millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel oluşturacak hali tespit edilen kişilerin talepleri idarece reddedilebilmektedir.
Vatandaşlığa esas alınacak yatırımların kapsamı, anılan Yönetmeliğin 20. maddesinde belirlenmiştir. Düzenlemeye göre bu yatırımları yapan kişilerle birlikte, yatırımcının yabancı eşi ile yatırımcının ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocukları da Türk vatandaşlığını kazanabilir.
Başvurunun Üç Temel Şartı
Yatırım yoluyla vatandaşlık için üç koşulun bir arada gerçekleşmesi aranır: Yönetmelikte sayılan yatırımlardan birinin yapılması, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 31/1(j) maddesi uyarınca kısa dönem ikamet izni temin edilmesi ve vatandaşlık talebiyle yetkili kuruma müracaat edilmesi. Bu üç aşamayı tamamlayan kişilerin Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşı olmaları mümkündür.
Yatırımın Yapılması ve Uygunluk Belgesinin Temini
Sürecin ilk halkası, Yönetmelikte tanımlanan yatırımlardan birinin gerçekleştirilmesi ve ilgili kurumdan uygunluk belgesi alınmasıdır. Aşağıda ayrıntılarına değineceğimiz yatırımları yapan kişilere, o yatırımı denetlemekle görevli kurum tarafından bir uygunluk belgesi düzenlenir. Bu belge, vatandaşlık müracaatının ön aşamasını oluşturur. Yönetmelikte yedi ayrı yatırım türü öngörülmüş olup, bu yatırımların kapsamı ve tutarları Cumhurbaşkanınca belirlenmektedir.
Kısa Dönem İkamet İzninin Alınması
İkinci koşul, 6458 sayılı Kanunun 31/1(j) maddesi kapsamında kısa dönem ikamet izni elde edilmesidir. Bu iznin verilme koşulları aynı Kanunun 32. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre kısa dönem ikamet izni verilebilmesi için başvurucunun;
- 31/1. maddede sayılan gerekçelerden biri ya da birkaçına dayanarak talepte bulunması ve bu talebine ilişkin bilgi ile belgeleri sunması,
- Türkiye'ye girişine izin verilmeyecek yabancılar arasında yer almaması,
- Genel sağlık ve güvenlik ölçütlerini karşılayan bir barınma imkânına sahip olması,
- Talep edilmesi halinde, vatandaşı olduğu ya da yasal olarak ikamet ettiği ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş adli sicil belgesini ibraz etmesi,
- Türkiye'de kalacağı adrese ilişkin bilgileri bildirmesi
gerekmektedir. Kısa dönem ikamet izninin ayrıntıları için "Oturma İzni Başvurusu Nasıl Yapılır? Başvuru Şartları Nelerdir?" başlıklı çalışmamıza bakılabilir. Koşulları sağlayan yatırımcı, kısa dönem ikamet iznini de aldığı takdirde vatandaşlık için müracaat edebilecektir.
Vatandaşlık Müracaatının Yapılması
Uygunluk belgesini ve kısa dönem ikamet iznini elde eden yatırımcıların, istenen belgelerle birlikte Göç İdaresinin İstanbul veya Ankara ofislerine başvurmaları gerekir. İçişleri Bakanlığının yazılı talimatı üzerine müracaat makamlarınca, başvuru için aranan belgeleri içeren bir dosya oluşturulur. Tamamlanan dosya, karar verilmek üzere İçişleri Bakanlığına iletilir. Bakanlık, millî güvenlik ve kamu düzeni yönünden engel hali bulunmadığını saptadığı kişileri Cumhurbaşkanına sunar; vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla kazanılmış olur.
Vurgulanması gereken bir nokta, yatırımcının vatandaşlık kazanması halinde eşinin, kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı yabancı çocuklarının da Türk vatandaşı olabilmesidir. Aile bireylerinin bu haktan yararlanabilmesi için yatırımın tek bir kişi tarafından yapılması yeterlidir; ancak onlar adına da ayrıca başvuruda bulunulması gerekir.
Vatandaşlığa Esas Alınabilecek Yatırım Türleri
Sabit Sermaye Yatırımı
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca en az 500.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarında sabit sermaye yatırımı yaptığı saptanan kişiler bu yoldan vatandaşlık kazanabilir. Yatırımın ayrıntıları Bakanlıkça belirlenmiştir. Buna göre sabit sermaye yatırımı, halka açık olmayan bir şirketin tamamının satın alınması ya da şirkete belirli bir oranda ortak olunması suretiyle gerçekleştirilebilir. Her durumda yabancı yatırımcının edindiği ortaklık payına karşılık gelen tutarın en az 500.000 ABD Doları veya döviz karşılığı olması aranır. Şirketin doğrudan faaliyet alanıyla ilgisi bulunmayan gayrimenkuller ve taşıtlar ise sabit yatırım tutarının hesabına katılmaz. Bu yolla vatandaşlığa hak kazanan kişiler, uygunluk belgesi düzenlendikten sonra şirketteki paylarını en az üç yıl süreyle başkasına devredemezler.
Taşınmaz Edinimi veya Satış Vaadi Sözleşmesi
En az 400.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz değerindeki bir taşınmazı, tapuya üç yıl satılmayacağı yönünde şerh konulmak suretiyle satın alan kişi vatandaşlık hakkı elde edebilir. Ancak mülkiyetin devri zorunlu bir yol değildir; taşınmaz satış vaadi sözleşmesi kurulması yoluyla da aynı sonuca ulaşılabilir. Bunun için taşınmaz üzerinde kat mülkiyeti ya da kat irtifakının kurulmuş olması gerekir. Ayrıca en az 400.000 Amerikan Doları veya döviz karşılığı tutarın peşin biçimde ödenmesi ve üç yıl boyunca devir ile terkin yapılmayacağına dair taahhüdün şerh edilmesi aranır.
İstihdam Yaratılması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca en az 50 kişilik istihdam oluşturduğu tespit edilen kişilerin Türk vatandaşlığını kazanması mümkündür.
Bankada Mevduat Tutulması
BDDK tarafından, Türkiye'deki bankalara en az 500.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarında mevduat yatırdığı ve bunu üç yıl tutma taahhüdünde bulunduğu belirlenen kişiler vatandaşlık alabilmektedir. Söz konusu tutarın tek bir hesapta toplanması şart değildir; farklı hesaplara dağıtılması da mümkündür. Nitekim koşulun sağlanıp sağlanmadığı değerlendirilirken Türkiye'deki bankalarda açılmış bütün hesapların toplam mevduatı esas alınır. Dolayısıyla toplamın 500.000 Amerikan Doları veya döviz karşılığına ulaşması yeterlidir.
Devlet Borçlanma Araçlarının Satın Alınması
En az 500.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz değerinde devlet borçlanma aracını üç yıl elde tutmak kaydıyla satın alanlar vatandaşlık için müracaat edebilir. Yatırıma konu edilebilecek dokuz çeşit devlet borçlanma aracı bulunmaktadır: Devlet İç Borçlanma Senetleri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Likidite Senetleri, Finansman Bonoları, Banka Bonoları, Varlık ve İpotek Teminatlı Menkul Kıymetler, Varlığa ve İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler, Gelire Endeksli Senetler, Gelir Ortaklığı Senetleri ve Özel Sektör Tahvilleri. Bu araçlara yatırım yapıp üç yıl boyunca elinde bulunduran kişiler başvuru hakkını kazanır.
Yatırım Fonu Katılma Payı Edinimi
Gayrimenkul yatırım fonu ya da girişim sermayesi yatırım fonu katılma payını en az 500.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarında satın alan ve bunu asgari üç yıl elinde tutan kişi vatandaşlığa başvurabilir. Yatırımın ayrıntıları Sermaye Piyasası Kurulunca düzenlenmiştir. Buna göre hak kazanılabilmesi için asgari tutar şartının sağlandığı tarihten itibaren üç yıl boyunca ilgili yatırımın kesintisiz biçimde muhafaza edilmesi gerekir. Bu çerçevede katılma paylarının satış, devir ve benzeri işlemlerle yatırımcının iradesiyle azaltılmaması aranır. Buna karşılık döviz kurundaki değişim nedeniyle katılma paylarının değerinin 500.000 ABD Dolarının altına düşmesi, başvuruyu ya da kazanımı etkilemez. Yatırımcının iradesi dışında yatırımın değerinde veya katılma belgesi sayısında bir azalma meydana gelmesi halinde de asgari yatırım şartı yitirilmiş sayılmaz. Katılma payları üzerinde mülkiyet hakkını kısıtlayacak nitelikte bir takyidat bulunması durumunda ise kesintisiz üç yıl elde tutma koşulunun karşılanmadığı kabul edilir.
Bireysel Emeklilik Sistemine Katkı
Yatırım seçeneklerinden bir diğeri bireysel emeklilik sistemine yapılan yatırımdır. En az 500.000 Amerikan Doları veya karşılığı dövizi bireysel emeklilik sistemine aktaran ve bu tutarı üç yıl sistemde bırakan kişiler vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Yatırımın ayrıntıları Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından belirlenir.
Vatandaşlık Başvurusunda İstenen Belgeler
Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı müracaatında sunulması gereken belgeler şunlardır:
- Türk vatandaşlığı başvuru form dilekçesi
- Başvurucunun hangi devletin vatandaşı olduğunu ortaya koyan pasaport veya muadili belge
- Başvurucuya ait doğum belgesi ve medeni durum belgesi
- Tam vukuatlı nüfus kayıt örneği
- 2 adet biyometrik fotoğraf
- Tapu ya da yatırımın yapıldığını gösteren belgeler
- Taşınmaz değerleme raporu
- Maliye veznesine yapılan harç ödemesine ilişkin dekont
Uygunluk Belgesi İçin İstihdam Yolunda Aranan Belgeler
İstihdam yaratılması suretiyle de Türk vatandaşlığı kazanılabilmektedir. Bu yol için en az 50 kişilik istihdamın oluşturulmuş olması ve aşağıdaki belgelerle Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına müracaat edilmesi gerekir:
- İstihdam bilgi formu
- Başvurucu adına noterde düzenlenmiş imza beyannamesi
- Başvurucunun pasaportu ile Türkçe tercümesi
- 4 adet biyometrik fotoğraf
- En az 50 Türk vatandaşının istihdam edildiği şirket ya da şirketlerin ortaklık ve sermaye paylarını ortaya koyan Ticaret Sicil gazetesi kayıtları
- Güncel tarihli Ticaret Sicil Tasdiknamesi
- Başvurucunun sahibi veya ortağı olduğu işyerinde sigortalı çalışan Türk vatandaşlarını gösteren, SGK'dan temin edilmiş İşyeri Çalışan Listesi
- Aynı işyerinin vergi borcu bulunup bulunmadığını gösteren, Gelir İdaresi Başkanlığından alınmış güncel tarihli yazı
- Aynı işyerinin sosyal güvenlik prim borcu durumunu ortaya koyan SGK yazısı
- İdari denetimler kapsamında işyerine son 6 ay içinde idari para cezası uygulanıp uygulanmadığına ilişkin yazı ve belgeler
Başvurunun Reddi Halinde İzlenecek Yol
Yukarıda açıklanan koşulları taşıyan yabancıların vatandaşlık müracaatları idarece incelenerek karara bağlanır. Bazı hallerde idare, çeşitli gerekçelerle bu taleplerin reddine hükmedebilmektedir. Ret kararının dayanağı, mevzuatta aranan şartların karşılanamaması ya da eksik veya hatalı evrakla başvuru yapılması olabileceği gibi, karar idarenin takdir yetkisi çerçevesinde de verilmiş olabilir.
Hangi gerekçeye dayanırsa dayansın, müracaatı reddedilen yabancı bu kararı hukuka aykırı görüyorsa iptali istemiyle dava açabilir. Zira ret kararı bir idari işlem olduğundan yargısal denetime tabidir. Talebi reddedilen yabancı bakımından işleyiş şu şekildedir:
- İdareye hiç başvurmadan, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde doğrudan idari yargıda iptal davası açılabilir.
- Dava açılmadan önce, yine 60 gün içinde kararın kaldırılması istemiyle idari başvuru yapılması mümkündür; bu başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.
- İdari başvuruya 30 gün içinde karşılık verilmemesi halinde talep reddedilmiş sayılır; başvurunun reddi durumunda da iptal davası açılabilir.
- Görev bakımından yetkili yargı yeri, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 1. maddesi uyarınca idare mahkemesidir. Yer yönünden yetki ise başvuruyu reddeden idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesine aittir.
- Dava, ret kararının ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde açılmalıdır; bu süre geçirildikten sonra açılan davalar hâkim tarafından resen reddedilir.
İdari işlemlere itiraz ve iptal davası konusundaki ayrıntılar için "İdari İşlemlere İtiraz ve İptal Davası" başlıklı çalışmamız incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İdare mahkemesinde avukatla temsil zorunlu mudur?
Türk hukuku, tarafların mahkeme önünde kendilerini bizzat savunmasına ve temsil etmesine olanak tanır; belirli istisnalar dışında avukatla temsil zorunluluğu yoktur. İdare mahkemeleri için de böyle bir yükümlülük öngörülmemiştir.
Bununla birlikte idare hukuku mevzuatının karmaşık yapısı ve İdari Yargılama Usulü Kanunundaki sürelerin kısa ve kesin olması, sürecin hukukçu olmayan kişilerce yürütülmesi halinde usul ve esas yönünden telafisi imkânsız hatalara yol açabilir. Ayrıntılı düzenlemeler içeren idari yargı sürecinde hak kaybı yaşanmaması için, herhangi bir işlem yapılmadan önce idare hukuku alanında hizmet veren avukatlardan destek alınması tavsiye edilir.
Vatandaşlığı sonradan kazananlar askerlik yapar mı?
Bu konu 7179 sayılı Askeralma Kanununun 43. maddesinde düzenlenmiştir. Düzenlemeye göre Türk vatandaşlığını sonradan kazananlar, vatandaşlığı elde ettikleri tarihteki yaş ve öğrenim durumları esas alınarak, o yıl askerlik çağına giren yükümlüler gibi askerlik hizmetini yerine getirirler. Buna karşılık geldikleri ülkede askerlik yaptıklarını belgeleyenler ile vatandaşlığa alındıklarında 22 ve daha yukarı yaşta olanlar askerliğini yapmış sayılır ve hizmetten muaf tutulur.
Taşınmaz sayısının bir önemi var mıdır?
Taşınmaz satın alınması ya da taşınmaz satış vaadi sözleşmesi kurulması yoluyla vatandaşlık kazanılmasında, edinilen taşınmazın adedi bakımından bir sınırlama bulunmaz. Belirleyici olan tutardır: en az 400.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz değerindeki taşınmazı, tapuya üç yıl satılmayacağı şerhi konularak satın alan kişi vatandaşlığa hak kazanabilir.
Vatandaşlık eşe ve çocuklara geçer mi?
Kural olarak vatandaşlığın sonradan kazanılması hallerinde bu statü eşe sirayet etmez. Ancak yatırım yoluyla kazanma hali istisnai bir nitelik taşır; bu yolda vatandaşlık elde eden kişinin eşi ile kendisinin veya eşinin ergin olmayan çocukları da Türk vatandaşı olur.
Süreç ne kadar zamanda sonuçlanır?
Başvurunun makul bir sürede tamamlanabilmesi bakımından başvurucuya düşen en önemli sorumluluk, istenen evrakı eksiksiz biçimde sunmaktır. Belgelerin tam olarak ibraz edilmesi halinde süreç ortalama 4 ay ile 1 yıl arasında sonuçlanmaktadır.
Başvuru reddedilirse yeniden müracaat edilebilir mi?
Yatırım yoluyla vatandaşlık talebinin reddedilmesi, bu yolun kalıcı olarak kapandığı anlamına gelmez. İlerleyen bir tarihte Kanunda aranan şartların sağlanması durumunda aynı prosedür yeniden işletilerek müracaatta bulunulması mümkündür.
İşlemler Türkiye'ye gelmeden yürütülebilir mi?
Uygunluk belgesinin alınması, kısa dönem ikamet izni başvurusu, ikamet izin kartının teslim alınması ve vatandaşlık müracaatı için gerekli bilgi ve belgelerin sunulması, yabancının ülkeye girişine gerek kalmadan tamamlanabilir. Bunun için özel vekâletname düzenlenmesi ve bu hususun vekâletnamede açıkça belirtilmiş olması gerekir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Yatırım yoluyla vatandaşlık sürecinde en sık karşılaşılan yanılgı, yatırımın tamamlanmasının sonucu garanti ettiği düşüncesidir. Oysa mevzuattaki eşiklerin karşılanması yalnızca başvuru hakkı doğurur; nihai karar Cumhurbaşkanına ait olup İçişleri Bakanlığının güvenlik ve kamu düzeni değerlendirmesi süreçte belirleyici rol oynar. Bu nedenle yatırım kararı alınmadan önce başvurucunun profilinin ve belge düzeninin bütüncül biçimde gözden geçirilmesi, sonradan telafisi güç kayıpları önler.
İkinci kritik başlık, yatırımın üç yıllık muhafaza yükümlülüğüdür. Payların devri, taşınmazın elden çıkarılması ya da katılma payları üzerinde takyidat doğması, kazanılmış görünen statüyü tartışmalı hale getirebilir. Somut dosyalarda öncelik verilmesi gereken hususlar şunlardır:
- Seçilecek yatırım türünün, başvurucunun mali yapısına ve üç yıllık bağlılık yükümlülüğüne uygunluğunun önceden değerlendirilmesi
- Değerleme raporu ile ödeme akışının, aranan asgari tutarı tereddütsüz biçimde ortaya koyacak şekilde belgelendirilmesi
- Tapuya konulacak şerhin ve satış vaadi sözleşmesindeki taahhütlerin mevzuata uygun kaleme alınması
- Kısa dönem ikamet izni ile vatandaşlık müracaatı arasındaki zamanlamanın planlanması
- Eş ve çocuklar için ayrı başvuru yapılması gerektiğinin gözden kaçırılmaması
- Ret kararı halinde 60 günlük dava süresinin ve idari başvurunun durdurucu etkisinin doğru hesaplanması
Independent Legal, yabancı yatırımcıların vatandaşlık süreçlerinde yatırım yapısının kurgulanmasından uygunluk belgesinin temini ve gerektiğinde idari yargıda dava takibine kadar danışmanlık hizmeti sunmaktadır.