Türkiye'de ikamet veya çalışma izniyle bulunan yabancılar bakımından adres bildirimi, çoğu zaman önemsiz bir formalite gibi görülür. Oysa bu yükümlülüğün ihmali, doğrudan izinlerin reddine ve ülkeden çıkarılmaya kadar giden bir zincirin ilk halkasıdır. V-71 kodu tam olarak bu ihmalin karşılığıdır: adresini yasal süresinde bildirmeyen ya da gerçeğe aykırı bildirimde bulunan yabancıların kayıtlarına işlenir.
Kod tesis edildiğinde yabancının çalışma ve ikamet izni talepleri olumsuz sonuçlanır; koşullar oluştuğunda sınır dışı prosedürü de devreye girer. Buna karşılık sürecin kapalı bir kapı olmadığını belirtmek gerekir. İdareye itiraz edilebilir, idari yargıda iptal davası açılabilir, meşruhatlı vize yoluyla ülkeye giriş sağlanabilir; tesis edilmişse sınır dışı kararı da dava konusu yapılabilir.
Bu bilgi notunda kodun hangi olgulara dayandırıldığını, adres denetiminin nasıl yürütüldüğünü ve kaldırılma yollarına ilişkin usul kurallarını sırasıyla ele alıyoruz.
V-71 Kodu Kimler Hakkında Düzenlenir?
Söz konusu kayıt; nüfusta kayıtlı adresini ya da Türkiye'de kalacağını beyan ettiği adresi yasal süresi içinde resmi makamlara bildirmeyen, bu bildirimi gerçeğe uymayan biçimde yapan kişiler bakımından oluşturulur. Resmi makamlara bildirdiği adreste fiilen bulunmadığı anlaşılan yabancılar da aynı kapsamdadır.
Çalışma veya ikamet izni talebi olumlu karşılanan yabancının, Türkiye'ye giriş yaptığı andan itibaren 20 gün içinde nüfus müdürlüğüne adresini beyan etmesi gerekir. Bu süreyi geçiren ya da gerçeğe aykırı adres bildiren yabancılar hakkında Göç İdaresi Başkanlığı tarafından V-71 kodu tesis edilir.
Kodun sonuçları izin başvurularıyla sınırlı kalmaz. Kayıt oluşturulduğunda ikamet ve çalışma izni talepleri reddedilir. Vize muafiyet süresi de dolmuşsa yabancının 10 gün içinde ülkeyi terk etmesi beklenir; aksi halde hakkında sınır dışı etme prosedürü işletilir. Burada önemli bir ayrım vardır: ikamet izni talebi reddedilen yabancı, muafiyet süresini aşmışsa vize ihlali cezasını ödeyerek, aşmamışsa herhangi bir ceza olmaksızın ülkeden ayrılırsa hakkında giriş yasağı uygulanmaz.
DİKKAT: Adresin süresinde bildirilmemesi veya gerçeğe aykırı bildirilmesi yalnızca iznin iptaliyle sonuçlanmaz; ayrıca idari para cezası yaptırımı öngörülmüştür. Bu cezayı ödemeyen yabancılar bakımından N-97 kodu tesis edileceğinden, hakkında idari para cezası uygulanan kişilerin ödemeyi aksatmaması gerekir.
Kodun Dayandığı Sebepler ve Adres Denetimi
Kayıt, çalışma ya da ikamet izni almış yabancının nüfus müdürlüğüne bildirdiği adreste bulunmaması ya da bildirim yükümlülüğünü süresinde yerine getirmemesi nedeniyle oluşturulur.
Yabancının beyan ettiği adreste gerçekten oturup oturmadığı, kolluk tarafından yürütülen bir araştırmayla ortaya çıkarılır. Bu araştırmada komşulara ve mahalle esnafına yabancıyı tanıyıp tanımadıkları, tanımıyorlarsa dahi civarda görüp görmedikleri sorulur. Elektrik, su ve internet gibi abonelik kayıtlarının adresi de tespit bakımından belirleyici bir veri sunar; bu aboneliklerdeki adres ile beyan edilen adresin örtüşmesi beklenir.
Çalışma veya ikamet izni alan yabancıların Türkiye'ye gelişlerinden itibaren 20 gün içinde bildirimde bulunması gerektiğini yukarıda belirtmiştik. Bu bildirim yurt içinde ilçe nüfus müdürlüklerine, yurt dışında dış temsilciliklere, adrese dayalı hizmet alımlarında ise hizmetin alınacağı kuruma yapılır.
Şehir dışına geçici olarak çıkılması adres değişikliği yapılmasını gerektirmez. Buna karşılık yaşadığı ili değiştirmek isteyen yabancının bu değişikliği İl Göç İdaresine bildirmesi zorunludur.
DİKKAT: Hakkında bu kod tesis edilen yabancı, vize muafiyeti süresini aşmışsa idari para cezasını ödeyerek, aşmamışsa doğrudan ülkeden ayrılırsa Türkiye'ye giriş yasağı ile karşılaşmaz.
Kodun Kaldırılmasında İşletilecek Yollar
V-71 kaydı, yetkili mercie yapılacak idari itiraz ya da idare mahkemelerinde açılacak iptal davası yoluyla kaldırılır. Bunlara ek olarak hakkında kod bulunan yabancının meşruhatlı vize temin ederek ülkeye giriş yapması da mümkündür.
İdari İtiraz Başvurusu
Kendisine V-71 kodu tesis edildiği tebliğ edilen yabancının, tebliği izleyen günden başlayarak 60 gün içinde idari başvuruda bulunması gerekir. Başvuru, bir dilekçeyle Göç İdaresi Başkanlığına yöneltilir. Dilekçede yabancı, adres bildirimini yaptığını ve beyan ettiği adreste yaşadığını gösteren olguları anlatır ve buna ilişkin delillerini dosyaya sunar.
Başkanlığın başvuruyu 30 gün içinde karara bağlaması beklenir. Bu süre içinde bir karar verilmemesi ya da belirsiz nitelikte bir cevap verilmesi, talebin reddedildiği anlamına gelir.
Göç İdaresi Başkanlığına yapılan idari başvurunun önemli bir usuli etkisi vardır: iptal davası açma süresini durdurur. Başvuru reddedildiğinde süre kaldığı yerden yeniden işlemeye başlar ve geriye kalan süre içinde dava açılabilir. Örneğin kodun tebliğini izleyen günden itibaren yirminci günde itiraz edilmişse, başvuru karara bağlandıktan sonra dava açmak için 40 gün kalmış olur.
İdari başvurunun reddi üzerine iptal davası açılabileceği gibi, bu aşamayı hiç işletmeden doğrudan dava yoluna gitmek de mümkündür. Ancak doğrudan dava açılması halinde artık idari mercie itiraz edilemeyeceği gözden kaçırılmamalıdır.
İptal Davası
Kaydın kaldırılması için idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi, kararın ilgilisine tebliğini izleyen günden itibaren 60 gündür ve husumet Göç İdaresi Başkanlığına yöneltilir.
Bu davanın iki farklı görünümü vardır. Birincisinde Başkanlığa hiç itiraz edilmeden doğrudan dava açılır; bu halde altmış günlük süre, kodun tesisine ilişkin kararın kişiye tebliğini izleyen günden işlemeye başlar. İkincisinde ise önce itiraz edilir ve ret kararı alındıktan sonra dava açılır; burada altmış günlük süreden, kodun tebliği ile itiraz tarihi arasında geçen süre düşülür.
Somut bir örnekle: kod tebliğ edildikten sonraki onuncu günde itiraz edilmişse, ret kararının tebliğini izleyen günden itibaren dava açmak için 50 gün kalır.
Açılacak davada yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Talep kabul edildiğinde kodun doğuracağı etkiler yargılama sonuçlanıncaya kadar askıya alınır. Mahkemenin bu yönde karar verebilmesi için işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı bulunması gerekir. Bu koşulların gerçekleştiği dilekçede açıkça ortaya konulmalıdır.
Tahdit kodlarına dair ayrıntılı açıklamaların ve idarece düzenlenen kodların tamamının incelendiği "yabancı tahdit kodu ve kodun kaldırılması davası" başlıklı çalışma, konu bakımından tamamlayıcı bilgi sunmaktadır.
Meşruhatlı Vize ile Giriş
Kod nedeniyle hakkında yurda giriş yasağı uygulanan yabancı, meşruhatlı vize temin ederek ülkeye girebilir. Bu vize türü, tahdit kaydı ve giriş yasağı ortadan kalkmamış olsa dahi giriş imkânı sağlaması bakımından ayrı bir işlev görür.
Meşruhatlı vize; aile birleşimi, çalışma, öğrenim, tedavi ve ticaret gibi çeşitli amaçlara bağlı olarak idare tarafından özel şekilde verilen bir vize kategorisidir.
Konunun bütün ayrıntılarıyla incelendiği "meşruhatlı vize nedir? nasıl alınır?" başlıklı çalışma, başvuru koşulları bakımından yol gösterici niteliktedir.
Sınır Dışı Kararının Kaldırılması
Tahdit koduna karşı açılan davanın yanı sıra, sınır dışı işleminin ortadan kaldırılması için bu karara karşı da ayrıca iptal davası açılması gerekir. Buradaki süre son derece kısadır: kararın tebliğinden itibaren 7 gün. Görevli ve yetkili mahkeme, sınır dışı kararını tesis eden valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
Uygulamada sınır dışı kararlarının yedi günlük dava açma süresi beklenmeksizin uygulandığına da rastlanmaktadır. Bu karara karşı açılan iptal davası ise işlemin yürürlüğünü kendiliğinden durdurur. Dolayısıyla yabancının kararı tebliğ alır almaz, mümkün olan en kısa sürede dava açmasında büyük yarar bulunmaktadır.
Sınır dışı kararının iptali için açılacak davada, talep kalemleri arasına tahdit kodunun kaldırılması da eklenebilir. Mahkeme bu talebi yerinde görürse kodun kaldırılmasına da hükmeder. Bunun için dava dilekçesinin sağlam bir hukuki gerekçelendirmeyle kaleme alınması ve usuli işlemlerin eksiksiz tamamlanması gerekir; bu nedenle alanında uzman bir yabancılar avukatına danışılması yerinde olur.
Sınır dışı kararına karşı açılacak dava, konunun tüm ayrıntılarıyla ele alındığı "deport kararı (sınır dışı edilme) nasıl kaldırılır?" başlıklı çalışmada ayrıca incelenmiştir.
İdari Gözetim Kararına İtiraz
Bazı hallerde hakkında tahdit kodu tesis edilen yabancılar için idari gözetim kararı verilir. Bu durumda yabancılar geri gönderme merkezine sevk edilir ve işlemleri tamamlanıncaya kadar burada tedbir altında tutulurlar.
Yabancının merkezden çıkarılabilmesi için, idari gözetim kararını veren valiliğin bulunduğu yer ya da yabancının gözetim altında tutulduğu yer sulh ceza hakimliğine başvurulması gerekir. Talep mahkemece haklı görüldüğünde yabancı geri gönderme merkezinden çıkarılır.
Konunun tüm ayrıntılarıyla incelendiği "geri gönderme merkezinde idari gözetim kararına itiraz" başlıklı çalışma, bu başvuru bakımından ayrıntılı bilgi içermektedir.
Sürecin Ne Kadar Zaman Aldığı
İtiraz başvurusu yoluyla kaydın kaldırılması ortalama 1-3 ay aralığında sonuçlanmaktadır. İptal davası yoluna gidildiğinde ise süreç ortalama 1 yıl sürmektedir.
Masraflar
Kodun kaldırılmasına ilişkin masraflar 2023 yılı bakımından yaklaşık 4000 TL düzeyindedir. Bu kalemler her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Kaydın kaldırılmasına ilişkin davalarda Ankara idare mahkemeleri görevli ve yetkilidir. Buna karşılık koda dayanılarak verilen deport kararlarının iptali istendiğinde, sınır dışı kararını tesis eden valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemeleri yetkilidir.
Independent Legal Değerlendirmesi
V-71 kaydında uyuşmazlığın çekirdeği çoğunlukla hukuki değil, ispata ilişkindir. İdare, beyan edilen adreste fiilen oturulmadığı sonucuna kolluk araştırmasıyla ulaşmaktadır; buna karşı yürütülecek savunmanın da aynı düzlemde, belge ve kayıt üzerinden kurulması gerekir. Kira sözleşmesi, abonelik kayıtları ve fatura adresleri bu bakımdan çoğu zaman tanık beyanından daha güçlü sonuç doğurur.
Süreç yönetiminde ise iki farklı işlemin — tahdit kodu ile sınır dışı kararının — birbirine karıştırılmaması belirleyicidir. Somut dosyada şu başlıklar öncelikli olarak gözetilmelidir:
- Sınır dışı kararı tebliğ edilmişse yedi günlük süreye göre hareket edilmesi, tahdit kodu davasının bu süreyi beklemeye gerekçe yapılmaması
- İdari itiraz tercih edilecekse, altmış günlük dava süresinden ne kadarının tüketildiğinin baştan hesaplanması
- Beyan edilen adreste ikamet edildiğini gösteren abonelik ve fatura kayıtlarının başvuru öncesinde toplanması
- Tahdit kodu davasında yürütmenin durdurulması talebinin, şartları da gösterilerek dilekçeye eklenmesi
- Deport davasında tahdit kodunun kaldırılması talebinin de açıkça ileri sürülmesi
- İdari para cezası tesis edilmişse, N-97 kaydı riskine karşı ödemenin süresinde yapılması
Independent Legal, tahdit kodlarının kaldırılması, sınır dışı kararlarına karşı idari yargı süreçleri ve idari gözetim itirazları dahil olmak üzere yabancılar hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.