Evliliğin sona erdirilmesi, tarafların yalnızca hukuki değil duygusal bakımdan da zorlandığı bir süreçtir. Buna karşılık eşlerin boşanmanın koşulları üzerinde önceden uzlaşması, yargılamayı belirgin biçimde kısaltır ve tarafları uzun süreli bir çekişmeden korur. Anlaşmalı boşanma davası, Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesi çerçevesinde, evlilik birliği en az bir yıl sürmüş eşlerin karşılıklı mutabakatla mahkemeye başvurmaları halinde işletilebilen bir yoldur.
Bu yolun işleyebilmesi için tarafların yalnızca "boşanıyoruz" demesi yetmez. Anlaşmalı boşanma protokolü, nafaka, velayet, tazminat ve malvarlığı gibi başlıklarda varılan uzlaşmayı somutlaştıran ve yargılamanın hukuki zeminini oluşturan belgedir. Mahkemenin denetleyeceği metin de budur.
Aşağıda protokolün tabi olduğu biçimsel kurallar ile uygulamada sıkça kullanılan madde başlıkları örnek bir metin üzerinden ele alınmaktadır.
Protokolün Tabi Olduğu Şekil Şartları
Kanun, anlaşmalı boşanma protokolü için bağlayıcı ve kesin bir şekil kuralı öngörmüş değildir. Bununla birlikte mahkemeler, yargılamanın tereddütsüz ilerleyebilmesi amacıyla metnin yazılı biçimde dosyaya sunulmasını beklemektedir. Bu nedenle protokolün eşlerden biri ya da varsa vekilleri eliyle kaleme alınması, sürecin ilk ve belirleyici adımını oluşturur.
Metinde velayet, nafaka ve boşanma sonrası malvarlığı düzeni gibi başlıklarda ulaşılan mutabakatın duraksamaya yer bırakmayacak açıklıkta ifade edilmesi gerekir. Hâkimin onaylamayacağı bir metinle huzura çıkılması halinde anlaşmalı boşanma gerçekleşmez; dosya çekişmeli boşanmaya dönüşerek çok daha uzun bir yargılama sürecine evrilebilir.
Örnek Protokol Metni
ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ
…/…/…. tarihinde evlenmiş bulunan …… ………. (T.C. Kimlik No: …………….) ile …… ………. (T.C. Kimlik No: …………………), aşağıda sıralanan koşullar çerçevesinde boşanma konusunda mutabık kalmışlardır.
MADDE 1 – Taraflar
Davacı Adı ve Soyadı : …….. …….. (T.C. Kimlik No: …………….)
Adres : …………………
Davalı Adı ve Soyadı : …….. …….. (T.C. Kimlik No: …………….)
Adres : …………………
MADDE 2 – Protokolün Konusu
Taraflar arasında yaşanan uyuşmazlıklar nedeniyle evlilik birliği temelinden sarsılmış, ortak hayatın sürdürülmesi her iki taraf bakımından çekilmez hale gelmiştir. …/…/…. tarihinden itibaren devam eden evliliklerini, herhangi bir baskı veya zorlama olmaksızın, özgür ve ortak iradeleriyle anlaşmalı boşanma yoluyla sona erdirme yönünde karar almışlardır.
MADDE 3 – Müşterek Çocuğun Velayeti
Eşlerin ortak iradesi doğrultusunda, müşterek çocukları …… …….. (T.C. Kimlik No: ………….) üzerindeki velayet hakkı [Ortak velayet / Anneye / Babaya] bırakılmıştır.
MADDE 4 – Çocukla Kişisel İlişkinin Düzenlenmesi
Müşterek çocuk …… ……., tarafların birlikte aldığı karar uyarınca [ANNE / BABA] ile aynı konutta yaşayacaktır. Çocuğun diğer ebeveyniyle kuracağı kişisel ilişki aşağıdaki gibi düzenlenmiştir:
Örnek:
- Yaz tatili döneminde çocuk, 1 ay süreyle [annenin / babanın] yanında kalacaktır.
- Dini bayramların birinci günü çocuk [anne / baba] yanında geçirecektir.
- Her ayın 1. ve 3. haftasına denk gelen cumartesi günleri, saat 10:00 ile 18:00 arasında çocuk baba ile birlikte olacaktır.
MADDE 5 – Nafaka
Davacı ……. ………., boşanma hükmünün kesinleşeceği tarihten başlamak üzere davalı ……. ………'a aşağıdaki ödemeleri yapmayı üstlenmiştir:
- Yoksulluk nafakası başlığı altında ……..-TL (Yazıyla: ………… Türk Lirası),
- İştirak nafakası başlığı altında ………-TL (Yazıyla: ………… Türk Lirası).
Belirlenen nafaka tutarları her yıl TÜFE oranı esas alınarak artırılacaktır.
MADDE 6 – Çocuğa İlişkin Giderler
6.1. Müşterek çocuğun öğrenim gördüğü süre boyunca doğacak okul ücreti, servis, yemekhane, kırtasiye, özel ders ve benzeri eğitim harcamaları [ANNE / BABA / ORTAK] tarafından üstlenilecektir.
6.2. Çocuğun özel sağlık sigortası primleri ile sağlık harcamaları, lisans öğrenimi tamamlanıncaya kadar [ANNE / BABA / ORTAK] tarafına ait olacaktır.
MADDE 7 – Maddi ve Manevi Tazminat
Davacı …… ………, davalı ….. ………'ye ……..-TL (Yazıyla: ………… Türk Lirası) tutarında maddi/manevi tazminat ödemeyi kabul ve taahhüt etmiştir.
Söz konusu tutar, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 gün içerisinde, davalı ………'in TR.. …. …. …. …. …. …. … numaralı hesabına "Maddi/Manevi Tazminat" açıklaması düşülerek aktarılacaktır.
MADDE 8 – Aile Konutu ve Ev Eşyaları
Tarafların halihazırda oturmakta olduğu aile konutu ile bu konutta bulunan eşyaların tamamı [ANNE / BABA / ORTAK] tarafına özgülenmiştir.
MADDE 9 – Malvarlığının Paylaşımı
Taraflar kişisel eşyalarını teslim almış; ziynet eşyaları, ortak menkuller ve ev eşyaları bakımından uzlaşmaya varmış olup bu konularda birbirlerini karşılıklı biçimde ibra etmişlerdir.
⚠ Not: İbra kaydı, tarafların bu başlıklarda birbirinden ileride herhangi bir talepte bulunamayacağı anlamına gelir. Bu nedenle tereddüde yol açmayacak, açık bir dil tercih edilmelidir.
MADDE 10 – Soyadının Kullanımı
Davalı …… ………, boşanmanın ardından evlenmeden önce taşıdığı soyadına dönecektir.
(Evlilik süresince kullandığı soyadını taşımayı sürdürmek istemesi halinde mahkemeden izin alınması gerekir.)
MADDE 11 – Genel Hükümler
11.1. Taraflar, 11 (on bir) maddeden oluşan işbu protokolde yer alan bütün düzenlemeleri serbest iradeleriyle benimsemişlerdir.
11.2. Protokol üç (3) nüsha halinde tanzim edilmiş ve taraflarca gayri kabili rücu (geri dönülemez) şekilde imza altına alınmıştır.
11.3. İşbu protokol, ancak mahkemece onaylanması halinde hüküm ve sonuç doğuracaktır. …/…/….
Davacı Davalı
……… ……… ……… ………
(İmza) (İmza)
Değerlendirme
Yukarıda örnek olarak aktarılan başlıklar protokolün çekirdek unsurlarını yansıtsa da her boşanma dosyasının kendine özgü koşulları bulunur. Hazır bir metnin olduğu gibi kullanılması, öngörülmeyen hak kayıplarına ve sonradan giderilmesi güç uyuşmazlıklara zemin hazırlayabilir. Metnin somut olaya göre kurgulanması ve hukuki denetimden geçirilmesi bu yüzden önem taşır.
Protokol yalnızca ayrılma iradesini kayda geçiren bir belge değildir; nafaka, velayet, tazminat ve malvarlığı gibi uzun vadeli yükümlülükleri de bağlayıcı biçimde düzenler.
Önemli Not: Anlaşmalı boşanma protokolünde düzenlenen aile hukuku başlıklarına ilişkin ayrıntılı değerlendirmelerimize şu konu başlıklarından ulaşılabilir: Boşanmada Çocuğun Velayeti Kime Verilir?, Çocukla kişisel ilişki tesisi, Boşanmada Ortak Velayet Kararı, İştirak Nafakası – Çocuk İçin Nafaka Koşulları, Yoksulluk Nafakası ve Şartları, Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat, Aile Konutu Nedir?, Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Mal Paylaşımı, Boşanmanın Ekonomik ve Mali Sonuçları, Boşandığınız Eşinizin Soyadını Kullanabilir misiniz?
Independent Legal Değerlendirmesi
Anlaşmalı boşanma hızlı görünse de protokolün içeriği, yıllar sonra doğacak uyuşmazlıkların çerçevesini belirler. Uygulamadaki en yaygın kusur, ayrılma iradesi net yazılırken nafakanın artış yöntemi, tazminatın ödeme takvimi veya kişisel ilişkinin gün ve saat ayrıntısı gibi kalemlerin belirsiz bırakılmasıdır. Belirsiz kalan her başlık ayrı bir davanın konusu haline gelebilir.
Metin hazırlanırken özellikle şu noktalar gözetilmelidir:
- Kişisel ilişkinin, çocuğun yaşına ve öğrenim takvimine uygun biçimde gün ve saat verilerek somutlaştırılması
- Nafakanın yoksulluk ve iştirak kalemleri olarak ayrı gösterilmesi, artış ölçütünün açıkça yazılması
- Tazminatın tutarı kadar vadesinin, ödeme biçiminin ve hesap bilgisinin de metne işlenmesi
- İbra kaydının hangi malvarlığı değerlerini kapsadığının belirtilmesi
- Aile konutu düzenlemesinin tapu kaydı ve fiili kullanımla çelişmemesi
- Soyadı talebinin protokolde ayrıca ileri sürülmesi
Independent Legal, anlaşmalı boşanma protokollerinin hazırlanması, mevcut metinlerin hukuki denetimi ve boşanma yargılamasının takibi konularında danışmanlık hizmeti sunmaktadır.