Türkiye'ye girişi veya Türkiye'den çıkışı mevzuata aykırı biçimde gerçekleştirdiği değerlendirilen yabancıların kayıtlarına işlenen kodlardan biri Ç-113'tür. Bu kayıt, ilgili kişinin ülkeye kabulünü belirli bir süre boyunca engelleyen idari bir tedbir niteliği taşır.
Kaydın silinmesi ve giriş engelinin ortadan kaldırılması için başvurulabilecek iki temel yol bulunur: idareye yöneltilen itiraz başvurusu ve idari yargıda açılacak iptal davası. Bu bilgi notunda söz konusu yolların işleyişini, hangi sürelere bağlı olduklarını, sınır dışı kararıyla nasıl bir ilişki içinde bulunduklarını ve uygulamada karşılaşılan güçlükleri değerlendiriyoruz.
Ç-113 Tahdit Kodu Nedir?
Ç-113, ülkeye mevzuata aykırı yollardan giren, ülkeden aynı şekilde ayrılan ya da bu davranışları gerçekleştirmeye kalkışan yabancıların kayıtlarına düşülen bir tahdit kaydıdır. Kodun kapsamına yalnızca tamamlanmış eylemler değil, teşebbüs aşamasında kalan fiiller de girer.
Kaydın hangi makam tarafından oluşturulacağı, yabancının nerede tespit edildiğine göre değişir. Kişi çıkış yapmak amacıyla sınır kapısına geldiğinde işlem hudut personelince yürütülür; bunun dışındaki hallerde kaydı Göç İdaresi Genel Başkanlığı oluşturur.
Geçici Koruma Altındaki Suriye Vatandaşları Bakımından İşleyiş
Suriye uyruklu kişiler bakımından izlenen usul, genel uygulamadan ayrışmaktadır. Adına Ç-113 kaydı düşülen bir yabancı ülke içinde bulunuyorsa, hakkında sınır dışı etme kararı verilmesi ihtimali doğar. Buna karşılık, ülkeye usulsüz biçimde girdiği belirlenen ve geçici koruma statüsünde bulunan Suriye vatandaşları geri gönderme merkezlerine yerleştirilmektedir.
Bu merkezlerde ilgililere "gönüllü geri dönüş belgesi" adı verilen bir rıza beyanı imzalatılmakta, imzanın ardından sınır dışı işlemleri uygulanabilmektedir. Ne var ki uygulamada bu beyanın kişinin gerçek iradesine dayanmaksızın alındığı örneklere rastlanmaktadır. Belgeyi imzalamadan önce hukuki destek alınması, sonradan geri dönülmesi güç bir tabloyla karşılaşılmaması açısından belirleyicidir.
Kodun Konulmasının Gerekçesi
Ç-113 kaydının amacı, sınır geçişlerini mevzuata aykırı biçimde gerçekleştirdiği tespit edilen kişilerin ülkeye kabulünü 2 yıl süreyle engellemektir. Söz konusu engel, eylemin tamamlanmadığı, yalnızca teşebbüs edildiği hallerde de devreye girer.
Burada gözden kaçırılmaması gereken nokta, idarenin dayandığı tespit ve şüphelerin somut delillerle desteklenmesi zorunluluğudur. Elle tutulur bir gerekçe ortaya konulmaksızın kayıt oluşturulması ve buna bağlı olarak kişinin ülkeye girişinin yasaklanması hukuka aykırılık oluşturur. Böyle bir durumda kaydın silinmesi için hukuki başvuru yollarının işletilmesi gerekir.
Ç-113 Tahdit Kodu Nasıl Kaldırılır?
Kaydın silinmesi, yetkili idari makama yöneltilecek itirazla ya da idare mahkemesinde açılacak iptal davasıyla sağlanır. Yabancı hakkında ayrıca sınır dışı etme kararı verilmişse, bu karara karşı da ayrı bir iptal davası açılması gerekir. Sınır dışı davasından olumsuz sonuç alınması halinde Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolu açıktır.
Kodun iptaline yönelik dava ile sınır dışı kararının iptaline yönelik dava birbirinden bağımsız iki yargılamadır. Davalı idareler farklıdır ve her biri kendi usul sürelerine tabidir. Bu nedenle hem tahdit kaydı bulunan hem de hakkında sınır dışı kararı verilen bir yabancının iki davayı da ayrı ayrı açması gerekir.
Hakkında sınır dışı kararı bulunmayan kişi bakımından tablo daha yalındır: yalnızca kaydın silinmesi için idareye itiraz edilir ve ardından idare mahkemesinde iptal davası açılır. Uygulamada, sınır dışı davasının kabulle sonuçlandığı bazı dosyalarda tahdit kaydının ikinci bir dava açılmasına gerek kalmadan silindiği de gözlemlenmektedir.
İdari İtiraz Yoluyla Kaydın Silinmesi
Adına kayıt düşülen yabancı, gerekçelerini ortaya koyan bir dilekçeyle idareye başvurarak kaydın kaldırılmasını talep edebilir. Bu başvuruda muhatap, kaydı oluşturan Göç İdaresi Genel Başkanlığı'dır. Başvurunun, kaydın ilgiliye tebliğ edildiği tarihi izleyen günden başlayarak 60 gün içinde yapılması gerekir.
İdarenin talebi reddetmesi, 30 gün boyunca hiçbir cevap vermemesi ya da açıklık taşımayan bir cevap vermesi hallerinde iptal davası açma imkânı doğar. İdareye hiç başvurulmaksızın doğrudan idare mahkemesine gidilmesi de mümkündür. Buna karşılık dava açıldıktan sonra aynı konuda idari itiraz yoluna dönülemez.
İptal Davası Yoluyla Giriş Yasağının Kaldırılması
Kaydın ve buna bağlı giriş engelinin ortadan kaldırılması için başvurulabilecek ikinci yol idari yargıdır. Göç İdaresi Genel Başkanlığına yöneltilecek bu davada görevli ve yetkili yargı mercii Ankara İdare Mahkemeleri'dir.
Dava açma süresi, kaydın tebliğini izleyen günden itibaren 60 gündür. Dava öncesinde idareye itiraz edilmişse, itiraz başvurusuna kadar geçen günlerin de bu süreye dahil edildiği unutulmamalıdır.
Somut bir örnekle açıklamak gerekirse: tebliği izleyen onuncu günde idareye itiraz edildiğini varsayalım. İdare, 30 günlük cevap süresi içinde bir karar verebilir ya da hiç cevap vermeyerek talebi zımnen reddetmiş sayılır. Bu durumda yabancının elinde, 60 günlük süreden geriye kalan 50 gün bulunur ve iptal davasını bu süre içinde açması gerekir.
Mahkemenin davayı reddetmesi halinde karara karşı istinaf yoluna gidilebilir.
Tahdit kodu türlerinin tamamı ve kodun iptali davasının ayrıntıları için "yabancı tahdit kodları ve kodun kaldırılması davası" başlıklı çalışmamıza bakılabilir.
Meşruhatlı Vize ile Ülkeye Giriş İmkânı
Hakkında kayıt bulunan ve girişi yasaklanan kişilerin Türkiye'ye gelebilmesinin bir başka yolu meşruhatlı vizedir. Bu vize, kaydı silmek gibi bir sonuç doğurmaz; yalnızca yürürlükteki yasağa rağmen ülkeye giriş yapılabilmesine olanak tanır. Başvurular, yabancının bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilcilikleri aracılığıyla yapılır.
Hangi hallerde meşruhatlı vize verilebileceği ve başvurunun nasıl yürütüleceği "meşruhatlı vize nedir, nasıl alınır" başlıklı yazıda ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Sınır Dışı Etme Kararına Karşı İptal Davası
Ç-113 kaydı gerekçe gösterilerek hakkında sınır dışı kararı verilen yabancıların bu kararı ortadan kaldırabilmesi ancak iptal davasıyla mümkündür. Dava açma süresi, kararın ilgiliye tebliğinden itibaren 7 gündür. Verilen karar aleyhine istinaf ve temyiz başvurusu yapılamaz; bu aşamada geriye kalan tek yol Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvurudur.
Yedi günlük süre içinde sınır dışı işlemlerinin tamamlanarak yabancının ülkeden çıkarılması pratikte mümkündür. Bu nedenle Türkiye'de kalmayı sürdürmek isteyen kişinin, tebliğin hemen ardından gecikmeksizin dava açması gerekir. Davanın açılmış olması sınır dışı işlemlerini kendiliğinden askıya aldığından, ayrıca yürütmenin durdurulması talebinde bulunulmasına gerek yoktur.
Buna karşılık davanın açılması, idari gözetim altında tutulan kişinin serbest bırakılması sonucunu doğurmaz. Yargılama 4-6 ay arasında sürdüğünden, bu süre boyunca geri gönderme merkezinde kalmak istemeyen yabancıların idari gözetim kararına karşı ayrı bir itiraz yoluna başvurması gerekir.
Süresinde açılan sınır dışı iptal davalarında, kararın dayanağını oluşturan tahdit kaydının ve giriş yasağının da kaldırılması mahkemeden talep edilebilir. Davanın kabulüyle sonuçlanması halinde, ikinci bir dava açılmaksızın kaydın silinmesi de gündeme gelebilmektedir. Konunun ayrıntıları "deport kararı (sınır dışı edilme) nasıl kaldırılır" başlıklı yazıda açıklanmaktadır.
İdari Gözetim Kararına İtiraz
Sınır dışı edilmek üzere idari gözetim altına alınarak geri gönderme merkezine yerleştirilen yabancı, bu karara itiraz edebilir. İtiraz, sınır dışı ve idari gözetim kararlarını veren valiliğin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yöneltilir.
İtirazın yapılmış olması sınır dışı işlemlerini durdurmaz. Dolayısıyla ülkede kalmayı sürdürmek isteyen kişinin, gözetim kararına itirazın yanı sıra sınır dışı kararına karşı iptal davası da açması zorunludur. Bu başvurunun usulü, "geri gönderme merkezinde idari gözetim kararına itiraz" başlıklı çalışmada ayrıca incelenmektedir.
Sürecin Ne Kadar Süreceği
İdareye yöneltilen itiraz başvurularının sonuçlanması ortalama 1-3 ay almaktadır. Kaydın ve giriş yasağının kaldırılması istemiyle açılan iptal davaları ise genellikle 1 yıl civarında sürmektedir.
Mevzuat, sınır dışı kararına karşı açılan davaların 15 gün içinde sonuçlandırılmasını öngörmekle birlikte, uygulamadaki gerçekleşme süresi 4-6 ay aralığındadır.
Harç ve Yargılama Giderleri
Kaydın kaldırılması amacıyla açılacak davada harç ve masraflar, 2023 yılı tarifesi esas alındığında yaklaşık 4.000 TL düzeyindedir. Sınır dışı kararına karşı ayrıca dava açılacaksa, bu kalemlerin ikinci dosya için de yatırılması gerekir. Anayasa Mahkemesi'ne tedbir talepli bireysel başvuru yapılabilmesi için ödenmesi gereken tutar ise 2.220,60 TL'dir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tahdit kaydının kaldırılması istemli davalarda görev ve yetki Ankara idare mahkemelerine aittir. Sınır dışı kararının iptali istemli davalarda ise dosya, deport kararını veren valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesinde görülür.
Sonuç
Ç-113 kaydının silinmesi, ancak hukuki başvuru yollarının usulüne uygun biçimde işletilmesiyle sağlanabilir. Hangi yola başvurulursa başvurulsun, talebin somut ve inandırıcı gerekçelerle desteklenmesi gerekir. Aksi takdirde idarenin geniş takdir yetkisine dayanarak oluşturduğu kayıtların yerinde kalması sonucuyla karşılaşılır. Bu nedenle sürecin en baştan itibaren alanında deneyimli bir hukukçunun yönlendirmesiyle yürütülmesi önem taşır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Ç-113 dosyalarında en sık karşılaşılan hata, sınır dışı kararına odaklanılırken tahdit kaydının ihmal edilmesi ya da tam tersine yalnızca kayda itiraz edilip yedi günlük deport süresinin kaçırılmasıdır. İki işlem farklı hukuki temellere ve farklı sürelere dayandığından, dosyanın en başında hangi işlemlerin tebliğ edildiğinin tarihleriyle birlikte tespit edilmesi gerekir.
Geçici koruma kapsamındaki kişiler bakımından asıl kritik eşik, geri gönderme merkezinde imzalatılan rıza beyanıdır. İradeye dayanmayan bir imza sonraki tüm süreci güçleştirir. Somut bir dosyada şu başlıklar öncelikli olarak ele alınmalıdır:
- Tebligat tarihlerinin belgelenmesi ve 60 günlük sürenin, idari itirazda geçen günler de sayılarak hesaplanması
- Sınır dışı kararı varsa 7 günlük sürenin gecikmeksizin kullanılması
- İdari gözetim altındaki kişiler için sulh ceza hâkimliğine ayrı bir itiraz dosyası açılması
- İdarenin dayandığı tespitin somut delille desteklenip desteklenmediğinin tartışılması
- Sınır dışı davasında, kararın gerekçesini oluşturan kaydın kaldırılmasının da açıkça talep edilmesi
Independent Legal, yabancılar hukuku alanında tahdit kaydının kaldırılmasından sınır dışı ve idari gözetim kararlarına karşı yürütülecek başvurulara kadar sürecin tamamında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.