Yabancıların kayıtlarına işlenen tahdit kodları arasında sonuçları en ağır olanlardan biri Ç-114'tür. Yurt dışında bulunan bir yabancı bakımından bu kayıt ülkeye kabul edilmeme sonucunu doğururken, hâlihazırda Türkiye'de yaşayan bir kişi bakımından sınır dışı edilme sürecinin başlangıcını oluşturabilir.
Kaydın silinmesi ve ülkeye yeniden giriş imkânının elde edilmesi kendiliğinden gerçekleşmez; bunun için hukuki başvuru yollarının işletilmesi gerekir. Elde bulunan iki temel araç, idareye yöneltilecek itiraz ile idari yargıda açılacak iptal davasıdır. Aşağıda bu yolların nasıl kullanılacağını, hangi sürelere bağlı olduklarını ve başvuru sırasında gözden kaçırılmaması gereken noktaları ele alıyoruz.
Ç-114 Tahdit Kodu Nedir?
Ç-114, Türkiye'de bulunduğu dönemde bir suça karıştığı değerlendirilen ve bu nedenle hakkında adli işlem yürütülen yabancıların kayıtlarına düşülen bir tahdit kaydıdır. Söz konusu işlem sonucunda kişinin ikamet izni, çalışma izni ya da vizesi iptal edilir. Kaydı oluşturan makam İl Müdürlükleri olup, kayda bağlı olarak yabancının ülkeye girişi 2 yıl boyunca engellenir.
Bu noktada sıkça yanlış bilinen bir husus bulunmaktadır: kaydın oluşturulabilmesi için yargılamanın mahkûmiyetle sonuçlanmış olması aranmaz. Kişi hakkında bir soruşturma ya da kovuşturma yürütülmüş olması, kodun sicile işlenmesi için tek başına yeterlidir.
Kodun Konulmasının Gerekçesi
Ç-114 kaydının işlevi, Türkiye'de kaldığı süre içinde suça karıştığı tespit edilen yabancıların ülkeye kabulünü iki yıl boyunca engellemektir. Tespit yapıldığı anda kayıt, il müdürlüklerince herhangi bir ara aşama olmaksızın doğrudan sicile işlenir.
Kaydın silinmesi, kişinin ülkeye yeniden girebilmesi ve varsa sınır dışı kararının ortadan kaldırılması ancak hukuki başvuru yollarının kullanılmasıyla mümkün olur. Sürecin teknik ve süreye bağlı yapısı dikkate alındığında, en baştan itibaren yabancılar hukuku alanında deneyimli bir hukukçudan destek alınması yerinde olacaktır.
Ç-114 Tahdit Kodu Nasıl Kaldırılır?
Kaydın kaldırılması iki ana yolla sağlanabilir: idareye yöneltilecek itiraz başvurusu ve idare mahkemesinde açılacak iptal davası. Bunlara ek olarak, hakkında kayıt bulunan yabancının meşruhatlı vize alarak ülkeye giriş yapması da mümkündür.
Tahdit kaydının iptaline yönelik dava ile sınır dışı kararının iptaline yönelik dava birbirinden ayrı tutulmalıdır. Her ikisi de farklı idarelere karşı ve farklı idari sürelere uyularak açılır. Bununla birlikte, bazı sınır dışı davalarının kabulle sonuçlanması halinde, deport kararıyla birlikte tahdit kaydının da silindiği istisnai örneklere rastlanmaktadır.
İzleyen başlıklarda bu yolların her biri ayrı ayrı açıklanmaktadır. Tahdit kodlarının tümüne ve kaldırma sürecinde kullanılabilecek hukuki imkânlara ilişkin genel çerçeve ise "tahdit kodu ve tahdit kodunun kaldırılması" başlıklı çalışmada ele alınmıştır.
İdari İtiraz Yoluyla Kaydın Silinmesi
Adına Ç-114 kaydı düşülen kişi, idareye başvurarak kaydın kaldırılmasını isteyebilir. Başvurunun muhatabı Göç İdaresi Genel Başkanlığı'dır ve talep, gerekçelerin ortaya konulduğu bir dilekçeyle iletilir. Başvuru süresi, kaydın ilgiliye tebliğ edildiği tarihi izleyen günden başlayarak 60 gündür.
İdareye başvurmak zorunlu bir aşama değildir; doğrudan idare mahkemesinde dava açılması da tercih edilebilir. Ne var ki dava açıldıktan sonra aynı konuda idari itiraz yoluna dönmek mümkün olmadığından ve itiraz uygulamada çoğu zaman somut bir sonuç doğurduğundan, önce bu yolun denenmesi tavsiye edilir.
İdarenin talebi reddetmesi, 30 gün içinde herhangi bir cevap vermemesi ya da netlik taşımayan bir cevap vermesi hallerinde idare mahkemesinde iptal davası açma imkânı doğar.
Kaydın Kaldırılması İçin İptal Davası
Hakkında kayıt oluşturulan ve ülkeye girişi yasaklanan yabancının önündeki diğer hukuki imkân, idari yargıya başvurmaktır. Dava, kaydı düzenleyen Göç İdaresi Genel Başkanlığına karşı yöneltilir. Davanın, kaydın tebliğini izleyen günden başlayan 60 günlük süre içinde açılması gerekir.
Dava öncesinde idareye itiraz edilmişse, başvuruya kadar geçen günler bu altmış günlük süreye dahil edilir. Örneğin sürenin onuncu gününde itiraz başvurusu yapılmış ve idare otuz günlük cevap süresinin herhangi bir gününde yanıt vermişse, dava açmak için geriye kalan süre 50 gündür.
Kaydın ve giriş yasağının kaldırılması istemli davanın reddedilmesi durumunda istinaf kanun yoluna gidilebilir.
Tahdit kodu türlerinin tamamı ve kaldırma davasına ilişkin kapsamlı bilgiler için "yabancı tahdit kodu ve kodun kaldırılması davası" başlıklı yazımıza bakılabilir.
Meşruhatlı Vize ile Ülkeye Giriş
Adına tahdit kaydı düşülen ve girişi yasaklanan yabancıların değerlendirebileceği seçeneklerden biri meşruhatlı vizedir. Bu vizenin alınması kaydın silinmesi anlamına gelmez; yalnızca yürürlükteki yasağa rağmen ülkeye giriş yapılabilmesini sağlar.
Meşruhatlı vize, ancak belirli özel durumlarda tanınan istisnai bir vize türüdür. Başvurular, yabancının bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilcilikleri üzerinden yürütülür. Konunun ayrıntıları "meşruhatlı vize nedir, nasıl alınır" başlıklı makalede yer almaktadır.
Sınır Dışı Etme Kararına Karşı İptal Davası
Hakkında verilen deport kararına karşı çıkmak isteyen yabancının izlemesi gereken yol, sınır dışı kararının iptali davasını açmaktır. Bu davanın açılabileceği süre, kararın tebliğ edilmesinden itibaren 7 gündür. Talebin reddi halinde istinaf ve temyiz yolları kapalıdır; geriye Anayasa Mahkemesi'ne tedbir talepli bireysel başvuru seçeneği kalır.
İdare, sınır dışı işlemlerini gerçekleştirmek için bu sürenin dolmasını beklemektedir. Dolayısıyla ülkede kalmayı sürdürmek isteyen kişinin, kararın tebliğinin hemen ardından davasını açması gerekir. Davanın açılmasıyla birlikte sınır dışı işlemleri durur; bunun için ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilmesine gerek bulunmaz.
Süresinde açılan bu davada, deport kararına gerekçe oluşturan tahdit kaydının ve giriş yasağının kaldırılması da mahkemeden istenebilir. Bu talebin dilekçede yer alması halinde, davanın kabulüyle birlikte kaydın silinmesi de aynı dosya kapsamında sağlanmış olur. Konuya ilişkin ayrıntılar "deport kararı (sınır dışı edilme) nasıl kaldırılır" başlıklı çalışmada açıklanmaktadır.
Buna karşılık, geri gönderme merkezinde idari gözetim altında tutulan yabancı iptal davasının açılmasıyla serbest bırakılmaz. Serbest kalabilmesi için idari gözetim kararına karşı ayrıca itirazda bulunması gerekir.
İdari Gözetim Kararına İtiraz
İdari gözetim kararına yönelik itiraz, sınır dışı kararını veren yerdeki Sulh Ceza Hâkimliğine yapılır. Geri gönderme merkezlerinde uygulanabilecek idari gözetimin azami süresi 6 aydır; belirli özel hallerde bu süreye 6 ay daha eklenebilmektedir.
Burada göz ardı edilmemesi gereken husus, itirazın sınır dışı kararı üzerinde durdurucu bir etkisinin bulunmamasıdır. Yabancı idari gözetimden çıkarılsa dahi deport işlemleri kaldığı yerden sürer. Bu nedenle ülkede kalmayı sürdürmek isteyenlerin, gözetim itirazından bağımsız olarak sınır dışı kararının iptali davasını da açması zorunludur.
Konunun ayrıntıları "geri gönderme merkezinde idari gözetim kararına itiraz" başlıklı makalede incelenmektedir.
Sürecin Ne Kadar Süreceği
İdareye yapılan itiraz başvurusu sonucunda kaydın kaldırılması yaklaşık 1-3 ay almaktadır. İdare mahkemesinde açılan iptal davasının sonuçlanması ise ortalama 1 yıl sürmektedir. Sınır dışı kararının iptali davasının on beş gün içinde karara bağlanacağını öngören kanun hükmüne rağmen, uygulamada bu dosyalar 4-6 ay içinde sonuçlanmaktadır.
Süreleri uzatan etkenler arasında itiraz gerekçesinin yeterince açık biçimde ortaya konulmaması, dosyaya eksik belge sunulması ve başvurulan makamın iş yükünün yoğun olması sayılabilir. Benzer şekilde, iptal davasının reddedilmesi üzerine istinaf ve temyiz yollarına başvurulması da toplam süreyi uzatan bir unsurdur.
Vekâlet Ücreti ve Yargılama Giderleri
Ç-114 kaydına ilişkin dava masrafları, yetkili makamlarca yayımlanan 2023 tarifesi esas alındığında yaklaşık 4.000 TL düzeyindedir. Sınır dışı kararına karşı ayrıca dava açılmışsa, gerekli masrafların o dosya için de yatırılması gerekir. Anayasa Mahkemesi'ne tedbir talepli bireysel başvuru yapacakların ödemesi gereken harç ise 2023 yılı bakımından 2.220,60 TL olarak belirlenmiştir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tahdit kaydının kaldırılması istemli davalarda görev ve yetki Ankara idare mahkemelerine aittir. Sınır dışı kararının iptali istemli davalar ise deport kararını veren valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesinde görülür.
Sonuç
Adına tahdit kaydı düşülen bir yabancının ülkeye yeniden girebilmesi, sınır dışı kararının ortadan kalkması ve kaydın sicilden silinmesi, yukarıda açıklanan başvuru yollarının usulüne uygun biçimde kullanılmasına bağlıdır. Bu yollardan olumlu sonuç alınabilmesi için, kaydın somut ve geçerli bir gerekçeye dayanmadığının açık biçimde ortaya konulması gerekir. Sürecin bu niteliği, alanında deneyimli bir hukukçudan danışmanlık alınmasını önemli kılmaktadır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Ç-114 kaydının en tartışmalı yönü, mahkûmiyet bulunmaksızın yalnızca soruşturma veya kovuşturma yürütülmüş olmasının kaydın oluşturulmasına yeterli sayılmasıdır. Bu durum, hakkındaki dosya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla ya da beraatle sonuçlanan kişilerin dahi iki yıllık bir giriş engeliyle karşılaşmasına yol açabilmektedir. Dolayısıyla başvuru dilekçelerinde adli sürecin akıbetini gösteren belgelerin eksiksiz sunulması, dosyanın en güçlü dayanağını oluşturur.
Uygulamada dikkat edilmesi gereken başlıklar şunlardır:
- Soruşturma veya kovuşturmanın sonucunu gösteren kararların temin edilerek dosyaya eklenmesi
- Tebliğ tarihinin belgelenmesi ve 60 günlük sürenin idari itirazda geçen günler de sayılarak hesaplanması
- Sınır dışı kararı varsa 7 günlük sürenin gecikmeksizin kullanılması
- Deport davasında tahdit kaydının kaldırılmasının da açıkça talep edilerek ikinci bir dava yükünden kaçınılması
- İdari gözetim altındaki kişiler için sulh ceza hâkimliğine ayrı bir itiraz dosyası açılması
Independent Legal, tahdit kaydının kaldırılması, sınır dışı kararının iptali ve idari gözetime itiraz süreçlerinde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.