Sınır kapılarında yürütülen risk değerlendirmeleri sonucunda bazı yabancılar hakkında, ülkeye girişlerini doğrudan engelleyen kısıtlama kayıtları düzenlenmektedir. Ç-149 kodu bu kayıtlar arasında yer alır ve çatışma bölgeleriyle irtibatlı olabileceği düşünülen ya da bu bölgelere geçiş yapabileceği değerlendirilen kişiler bakımından uygulanır.
Kaydın en somut sonucu, ilgilinin belirli bir süre boyunca Türkiye'ye alınmamasıdır. Bunun yanında, aynı gerekçeyle hakkında sınır dışı kararı verilen ve geri gönderme merkezine yerleştirilen yabancılarla da sıklıkla karşılaşılmaktadır. Bu işlemlerin her biri ayrı bir hukuki süreç gerektirir.
Aşağıda kaydın hangi ölçütlere göre tesis edildiğini, kaldırılması için başvurulabilecek idari ve yargısal yolları, uygulanan süreleri, masrafları ve görevli mahkemeyi ele alıyoruz.
Ç-149 Tahdit Kodu Ne Anlama Gelir?
Ç-149 kodu, Türkiye'nin kamu güvenliği bakımından tehdit yaratabileceği öngörülen yabancılar hakkında hudut kapısı personeli tarafından düzenlenen bir kısıtlama kaydıdır. Bu kaydın tesis edilmesiyle birlikte ilgilinin Türkiye'ye girişi 5 yıl süreyle yasaklanır.
Diğer bazı kodlardan farklı olarak burada söz konusu olan, ön izne bağlı bir giriş rejimi değil, doğrudan uygulanan bir giriş yasağıdır. Bu nedenle kaydın kaldırılması, yabancının ülkeye yeniden girebilmesi bakımından belirleyici hale gelir.
Kaydın Tesis Edilme Gerekçesi
Kodun dayanağı, Risk Analiz Birimlerince yapılan değerlendirmedir. Bu değerlendirme sonucunda çatışma bölgeleriyle bağlantısı bulunabileceği şüphesi doğan ya da söz konusu bölgelere geçebileceği tespit edilen yabancıların ülkeye girişinin önlenmesi amaçlanır.
Kayıt Nasıl Kaldırılır?
Ç-149 kaydının silinmesi bakımından iki yol izlenebilir: yetkili idari makama itiraz başvurusunda bulunmak ya da idare mahkemesinde iptal davası açmak. Ayrıca kayıt henüz kalkmamış olsa dahi, meşruhatlı vize temin eden yabancının ülkeye giriş yapması mümkündür.
İtiraz Başvurusu Yoluyla Kaydın Silinmesi
Adına kayıt düzenlenen yabancı, gerekçelerini ortaya koyan bir dilekçeyle yetkili makama başvurabilir. Bu başvurunun muhatabı Göç İdaresi Genel Müdürlüğüdür. Başvuru için tanınan süre, kaydın ilgiliye tebliğ edildiği günü izleyen günden başlamak üzere 60 gündür.
Talebin reddedilmesi, 30 gün içinde herhangi bir cevap verilmemesi veya belirsiz bir karşılık üretilmesi hallerinde başvuru reddedilmiş kabul edilir. Ret sonrasında kaydın kaldırılması için iptal davası açılabilir. İdareye hiç başvurulmadan doğrudan idare mahkemesine gidilmesi de mümkündür.
DİKKAT: Göç İdaresi Genel Müdürlüğüne yapılan itiraz başvurusu, sonuçlanıncaya kadar iptal davası için öngörülen 60 günlük kanuni süreyi durdurur.
İptal Davası Yoluyla Kaydın Silinmesi
Yabancı adına düzenlenmiş Ç-149 kaydının kaldırılması ve kişinin ülkeye girişinin sağlanması bakımından başvurulabilecek diğer yol, idare mahkemesinde iptal davası açmaktır. Dava, kaydın ilgiliye tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içinde ve Göç İdaresi Genel Başkanlığı hasım gösterilerek açılır.
Dava açılmadan önce yetkili makama itiraz edilmişse süre hesabı değişir. Başvurunun yapıldığı tarihe kadar geçen günler 60 günlük süre içinde sayılır ve bu süreden mahsup edilir. Buna karşılık idarenin başvuruyu değerlendirmek için kullandığı zaman hesaba katılmaz.
Örnek vermek gerekirse: tebliği izleyen günden itibaren 21. günde itiraz edilmişse, ret kararının tebliğini izleyen günden başlamak üzere dava açmak için geriye 39 gün kalır.
Açılacak davada yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Talep kabul edilirse kaydın doğuracağı sonuçlar yargılama tamamlanıncaya kadar askıya alınır. Mahkemenin bu yönde karar verebilmesi, işlemin uygulanmasının telafisi güç veya imkânsız zararlara yol açacak olmasına ve işlemin açıkça hukuka aykırı bulunmasına bağlıdır. Her iki koşulun somut olayda gerçekleştiği dilekçede gösterilmelidir.
Dava dilekçesinde, kaydın hukuka aykırı biçimde tesis edildiği somut gerekçelerle ortaya konulmalıdır. Bunun yanında öngörülen sürelere titizlikle uyulması gerekir; aksi halde dava esasa girilmeden reddedilir. Bu nedenle sürecin başından itibaren yabancılar hukuku alanında deneyimli bir hukukçudan destek alınması yerinde olur.
Tahdit kodu türlerinin tamamına ve kaydın iptaline ilişkin dava sürecinin ayrıntılarına, yabancı tahdit kodları ve kodun kaldırılması davası başlığı altında yer verilmektedir.
Meşruhatlı Vize ile Ülkeye Giriş
Ç-149 kaydı nedeniyle giriş yasağıyla karşılaşan yabancı, meşruhatlı vize alarak ülkeye girebilir. Bu vizenin önemi, kayıt ve yasak henüz kaldırılmamış olsa bile girişe imkân tanımasından kaynaklanır.
Meşruhatlı vize; aile birleşimi, çalışma, öğrenim, tedavi veya ticaret gibi çeşitli amaçlar gözetilerek idare tarafından özel olarak düzenlenen bir vize türüdür. Konunun ayrıntıları, meşruhatlı vize nedir ve nasıl alınır sorularının ele alındığı ayrı bir çalışmanın kapsamındadır.
Sınır Dışı (Deport) Kararının Kaldırılması
Adına Ç-149 kodu düzenlenen yabancı hakkında sınır dışı kararı da verilebilir. Ülkeden çıkarılmak istemeyen kişinin, tahdit kaydına ilişkin davadan bağımsız olarak sınır dışı kararının iptali istemiyle ayrı bir dava açması gerekir.
Bu dava, kararın yabancıya tebliğinden itibaren 7 gün içinde açılmalıdır. Görevli ve yetkili mahkeme, kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
Uygulamada idare, sınır dışı işlemini gerçekleştirmek için 7 günlük dava açma süresinin dolmasını beklememektedir. Bu nedenle kararın tebliğ edilmesiyle birlikte gecikmeksizin dava açılması gerekir. Sınır dışı kararına karşı açılan iptal davası, deport işlemlerinin durmasını sağlar.
Söz konusu davanın dilekçesinde tahdit kaydının kaldırılması da istenebilir. Böylece mahkeme hem kayıt hem de sınır dışı kararı hakkında aynı yargılama içinde karar verebilir.
Sınır dışı kararına karşı açılacak dava hakkında ayrıntılı bilgi, deport kararı nasıl kaldırılır başlığı altında yer almaktadır.
İdari Gözetim Kararına İtiraz
Hakkında sınır dışı kararı alınan yabancı bakımından idari gözetim kararı da verilebilir. Gözetim altına alınan kişiler geri gönderme merkezlerinde tutulur. Gözetim süresi en fazla 6 aydır; bazı özel hallerde bu süreye 6 ay daha eklenebilmektedir. Karara karşı yapılacak itirazın, sınır dışı kararını veren yerdeki Sulh Ceza Hakimliğine yöneltilmesi gerekir.
İdari gözetim kararına itiraz başvurusunun ayrıntıları, geri gönderme merkezinde idari gözetim kararına itiraz başlığı altında incelenmektedir.
Sürecin Ne Kadar Zaman Aldığı
Kaydın kaldırılması amacıyla yetkili makama yapılan itiraz başvuruları genellikle 1-3 ay içinde sonuçlanmaktadır. Aynı talep idare mahkemesine taşındığında ise süreç yaklaşık 1 yıl içinde tamamlanmaktadır.
Dava Harç ve Masrafları
Ç-149 kaydının kaldırılmasına yönelik davada karşılaşılan giderler 2023 yılı için yaklaşık 4.000 TL düzeyindedir. Bu tutarın içinde dava başvuru harcı ve posta harcı gibi kalemler bulunur.
Yabancı hakkında verilen sınır dışı kararına karşı da dava açılacaksa, o dosyanın harçları ayrıca yatırılmalıdır. Söz konusu tutarlar her dönem yeniden yayımlanmaktadır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tahdit kaydının kaldırılması istemli davalarda görev ve yetki Ankara idare mahkemelerindedir. Koda dayanılarak verilen deport kararlarının iptali talep edildiğinde ise dava, sınır dışı kararını veren valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemesinde görülür.
Sonuç
Ç-149 kaydına yönelik itirazlarda belirleyici olan husus, kodun dayandırıldığı gerekçeyi destekleyen sebeplerin mevcut olmadığının açık biçimde ortaya konulmasıdır. Mevzuatta öngörülen kanuni sürelere uyulması da aynı ölçüde önemlidir. Aksi halde yabancının sınır dışı edilmesi ya da ülkeye girememesi sonucu doğar. Bu nedenle konunun alanında deneyimli bir hukukçuyla değerlendirilmesi yerinde olacaktır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Ç-149 kaydı, çoğu zaman yabancının sınır kapısında geri çevrilmesiyle fark edilir. Bu aşamada kişinin elinde kaydın gerekçesine ilişkin ayrıntılı bir bilgi bulunmadığından, itiraz ve dava dilekçelerinin yalnızca genel ifadelerle hazırlanması riski doğar. Oysa idari yargıda sonuç alınmasını sağlayan unsur, risk değerlendirmesine esas alınan olguların ilgili kişi bakımından gerçekleşmediğinin belgeyle desteklenmesidir.
Süre yönetimi ikinci kritik başlıktır. Kaydın kaldırılması için altmış gün, sınır dışı kararı için yalnızca yedi gün bulunması, iki sürecin farklı hızlarda yürütülmesini zorunlu kılar. Somut bir dosyada şu noktalar önceliklendirilmelidir:
- Tebligat tarihinin ve her işlem için sürenin başlangıç anının belgeyle tespiti
- İdari itiraz tercih edilecekse, dava süresine etkisinin baştan hesaplanması
- Seyahat geçmişi, ikamet ve çalışma kayıtları gibi şüpheyi karşılayacak delillerin derlenmesi
- Sınır dışı kararı varsa aynı dilekçede kaydın kaldırılmasının da talep edilmesi
- Geri gönderme merkezinde tutulma söz konusuysa idari gözetime itirazın ayrıca yürütülmesi
- Acil giriş ihtiyacı bulunan hallerde meşruhatlı vize seçeneğinin paralel olarak değerlendirilmesi
Independent Legal, tahdit kayıtlarının kaldırılması, sınır dışı kararlarının iptali ve idari gözetim süreçleri dâhil olmak üzere yabancılar hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.