Yabancıların Türkiye'ye girişini kısıtlayan kayıtların bir kısmı somut ve isnat edilebilir bir olguya dayanırken, bir kısmı ihtiyati nitelik taşır. Ç-152 kodu ikinci gruptadır: doğabilecek muhtemel risklere karşı, kişinin ülkeye girişi belirli bir süre için önlenmektedir.
Kaydın uygulamadaki karşılığı nettir. Adına bu kod düzenlenen yabancı, kayıt kaldırılmadığı sürece ülkeye giremez. Kişi çoğu zaman durumdan ya sınır kapısında yapılan bildirimle ya da yurt içinde kendisine yapılan tebligatla haberdar olur.
Bu bilgi notunda kaydın süresini ve gerekçesini, kaldırılması için izlenebilecek idari ve yargısal yolları, sınır dışı ile idari gözetim kararlarıyla ilişkisini, yargılamanın süresini ve masraflarını ele alıyoruz.
Ç-152 Tahdit Kodu Ne Anlama Gelir?
Ç-152 kodu, ortaya çıkması muhtemel her türlü ihtimal gözetilerek yabancının Türkiye'ye girişini belirli bir süre boyunca yasaklayan kısıtlama kaydıdır. Bu süre ilgili idari makamlarca 1 yıl olarak belirlenmektedir.
Kaydın varlığı, ilgiliye ya hudut kapısında yapılan bildirimle ya da yurt içinde gerçekleştirilen tebligatla duyurulur. Dolayısıyla kişinin kodun mevcudiyetini öğrendiği an, çoğu zaman dava sürelerinin de işlemeye başladığı andır.
Kaydın Tesis Edilme Gerekçesi
Kod, yabancının ülkeye girişinin engellenmesi amacıyla konulur. Bu kaydı alan kişiler, kaldırılmasına yönelik hukuki yollara başvurmadıkları takdirde kaydın geçerlilik süresi boyunca Türkiye'ye giriş yapamaz.
Kayıt Nasıl Kaldırılır?
Ç-152 kaydı ve buna bağlı giriş yasağı, yetkili makama yöneltilecek itiraz başvurusu ya da idare mahkemesinde açılacak iptal davası yoluyla ortadan kaldırılır. Bu koda dayanılarak yabancı sınır dışı edilmişse, sınır dışı kararına karşı da ayrıca dava açılması gerekir.
Kaydın kaldırılmasına yönelik başvurularda hukuki gerekçenin doğru kurulması belirleyicidir. Ayrıca süreç, usul hukukuna ilişkin çok sayıda işlem içerdiğinden, alanında deneyimli bir hukukçunun yönlendirmesiyle yürütülmesi yerinde olur.
İtiraz Başvurusu Yoluyla Kaydın Silinmesi
Kaydın ve buna bağlı giriş yasağının kaldırılması için başvurulabilecek yollardan ilki, yetkili makama itirazda bulunmaktır. İtiraz, gerekçeli bir dilekçeyle Göç İdaresi Genel Başkanlığına yöneltilir. Başvuru süresi, kaydın ilgiliye tebliğini izleyen günden başlamak üzere 60 gündür.
Yetkili makamın talebi reddetmesi, 30 gün içinde başvuruya karşılık vermemesi ya da belirsiz bir cevap üretmesi hallerinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Yabancının idareye hiç başvurmadan doğrudan dava yoluna gitmesi de mümkündür. Buna karşılık, iptal davası bir kez açıldıktan sonra yetkili makama itiraz edilmesi artık mümkün değildir.
Kaydın Kaldırılmasına İlişkin İptal Davası
Adına Ç-152 kodu düzenlenen ve ülkeye girişi yasaklanan yabancının başvurabileceği diğer yol, idare mahkemesinde iptal davası açmaktır. Dava, Göç İdaresi Genel Başkanlığı hasım gösterilerek açılır. Kaydın tebliğini izleyen günden başlayan 60 gün içinde dava açılması gerekir; bu süre kaçırıldığında dava esasa girilmeden reddedilir.
Süre hesabında dikkatli olunmalıdır. Dava açılmadan önce yetkili makama itiraz edilmişse, başvuruya kadar geçen zaman 60 günlük idari dava açma süresi içinde değerlendirilir. Örneğin 60 günlük sürenin 10. gününde itiraz edilmiş ve idare kendisine tanınan 30 gün içinde herhangi bir tarihte cevap vermişse, geriye kalan dava açma süresi 50 gündür.
Kaydın ve giriş yasağının iptali istemiyle açılan davanın reddedilmesi halinde yabancı, istinaf yoluna başvurabilmektedir.
Tahdit kodu türlerinin tamamı ve kaydın kaldırılmasına ilişkin dava süreci, yabancı tahdit kodu ve kodun kaldırılması davası başlığı altında ayrıca ele alınmaktadır.
Meşruhatlı Vize ile Ülkeye Giriş
Hakkında Ç-152 kodu düzenlenen ve 1 yıl süreyle girişi yasaklanan yabancı, meşruhatlı vizeye sahipse vizenin geçerli olduğu süre boyunca Türkiye'ye girebilir. Bu vize; aile birleşimi, eğitim veya sağlık gibi özel durumların bulunması halinde idari makamların yaptığı değerlendirme sonucunda verilen özel bir vize türüdür. Başvurular, yabancının bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliklerine yapılır.
Meşruhatlı vizenin alınabileceği haller, başvuru şartları ve izlenecek prosedür, meşruhatlı vize nedir ve nasıl alınır başlığı altında ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.
Sınır Dışı Etme Kararına Karşı İptal Davası
Ç-152 kaydına dayanılarak yabancı hakkında sınır dışı kararı da verilmişse, bu karara yönelik ayrı bir iptal davası açılması gerekir. Aksi takdirde yabancının, idarece tanınan süre içinde ülkeyi terk etmesi beklenir. Verilen sürede çıkış yapmayan kişinin yakalanarak geri gönderme merkezlerinde idari gözetim altına alınması gündeme gelir.
Dava, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde açılmalıdır. Öte yandan idare, sınır dışı işlemlerini gerçekleştirmek için bu sürenin dolmasını beklememektedir; yabancı, süre içinde de ülkeden çıkarılabilmektedir. Bu nedenle Türkiye'de kalmayı sürdürmek isteyenlerin gecikmeksizin dava açması gerekir.
Sınır dışı kararına karşı açılan davada mahkemenin verdiği karar kesindir. Başka bir deyişle bu karardan sonra istinaf ve temyiz yolları kapalıdır. Bununla birlikte mahkemenin ret kararı vermesi halinde, adına Ç-152 kodu düzenlenen yabancı Anayasa Mahkemesine tedbir talepli bireysel başvuruda bulunabilir.
Yabancı sınır dışı edilmek üzere geri gönderme merkezinde idari gözetim altında tutuluyorsa, ayrıca gözetim kararına da itiraz edilmelidir. Zira sınır dışı kararına karşı dava açılmış olması, kişinin gözetim altında kalmaya devam etmesini engellemez.
Burada bir ayrıma dikkat edilmelidir: tahdit kaydının kaldırılması istemiyle açılan dava, işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurmaz. Kayda ilişkin işlemler dava açılsa bile sürer. Yürütmenin durdurulması, mahkemeye sunulan dilekçeyle ayrıca talep edilir; mahkeme inceleme sonucunda bu yönde karar verirse idari işlemler yargılama sonuçlanıncaya kadar askıya alınır.
Süresinde açılan sınır dışı kararının iptali davasında, karara gerekçe oluşturan tahdit kaydının ve giriş yasağının kaldırılması da istenebilir. Yedi günlük dava süresi geçirilmişse, kaydın ve yasağın kaldırılması için ayrı bir iptal davası açılması gerekir. Konuya ilişkin ayrıntılar, deport kararı nasıl kaldırılır başlığı altında yer almaktadır.
İdari Gözetim Kararına İtiraz
İdari gözetim kararına itiraz, deport kararını veren valiliğin bulunduğu yerdeki Sulh Ceza Hakimliğine yapılır. İtiraz yoluna gidilmediği takdirde yabancı, sınır dışı kararının iptali süreci boyunca geri gönderme merkezlerinde tutulmaya devam eder.
Gözetim süresi kural olarak en fazla 6 aydır; belirli hallerde 6 ay daha uzatılabilmektedir. Bu süreler dolmuş olmasına rağmen merkezlerde tutulmayı sürdüren yabancıların gözetim kararına itiraz etmesi gerekir. Konuya dair ayrıntılı açıklamalar, geri gönderme merkezinde idari gözetim kararına itiraz başlığı altında yer alır.
Deport kararına yönelik iptal davasında yürütme kendiliğinden durur. Yani yabancı hakkındaki sınır dışı işlemleri, dava açılmasıyla birlikte durmuş olur; bu dosyada ayrıca yürütmenin durdurulması talebinde bulunmaya gerek yoktur.
Gözden kaçırılmaması gereken nokta, idari gözetim kararına itirazın sınır dışı işlemlerini durdurmadığıdır. Bu süre içinde Türkiye'de kalmayı sürdürmek isteyen yabancıların, sınır dışı kararının iptali davasını ayrıca açması gerekir.
Sürecin Ne Kadar Zaman Aldığı
Ç-152 kaydının kaldırılması talebiyle yetkili makama yapılan itiraz başvurusu 1-3 ay sürer. Kaydın ve giriş yasağı kararının iptali istemiyle idare mahkemesinde açılan dava ise yaklaşık 1 yıl sürmektedir. İlgili kanunda, sınır dışı kararı verilen hallerde açılan iptal davalarının 15 gün içinde karara bağlanacağı öngörülmüşse de uygulamada bu dosyaların 4-6 ay sürdüğü görülmektedir.
Sürecin uzamasına yol açan etkenler arasında itiraz gerekçesinin açık biçimde ortaya konulmaması, sunulan belgelerdeki eksiklikler ve başvurulan makamın iş yükü sayılabilir. Kaydın iptali davasının reddi üzerine istinaf ve temyiz yollarına gidilmesi de süreyi ayrıca uzatan bir unsurdur.
Dava Harç ve Masrafları
Ç-152 kaydının kaldırılmasına ilişkin masraflar; dava başvuru harcı ve posta giderleri gibi kalemlerden oluşur. Bu tutar 2023 verilerine göre yaklaşık 4.000 TL düzeyindedir ve her yıl yapılan düzenlemelerle güncellenmektedir. Sınır dışı kararına karşı ayrıca dava açılması halinde, o dosya için gerekli masrafların da ayrıca yatırılması gerekecektir. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru bakımından belirlenen tutar ise 2.220,60 TL'dir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tahdit kaydının kaldırılması istemli davalarda görev ve yetki Ankara idare mahkemelerine aittir. Koda dayanılarak verilen deport kararlarının iptali söz konusu olduğunda ise dava, sınır dışı kararını veren valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemesinde görülür.
Sonuç
Ç-152 kaydıyla karşılaşan yabancıların, adlarına düzenlenen kısıtlamanın kaldırılması ve ülkeye yeniden girebilmeleri için hukuki yollara başvurmaları gerekir. İdarenin bu alanda geniş bir takdir yetkisine sahip olması, başvurularda olumlu sonuç alınmasını hukuki gerekçelendirmenin isabetine bağlı kılmaktadır. Bu itibarla alanında deneyimli bir hukukçudan destek alınması faydalı olacaktır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Ç-152 kaydının ihtiyati niteliği, savunma bakımından hem kolaylık hem güçlük doğurur. Kayıt somut bir isnada dayanmadığından, ilgilinin ülkeye girişinin kamu düzeni bakımından risk oluşturmadığını gösteren belgeler çoğu zaman belirleyici olur. Buna karşılık gerekçenin soyut kalması, dilekçenin de genel ifadelerle hazırlanması riskini taşır; bu durum idari yargıda sonuç almayı zorlaştırır.
Uygulamada en sık yaşanan kayıp ise usulden kaynaklanır. Tahdit kaydına ilişkin davanın yürütmeyi kendiliğinden durdurmaması, buna karşılık deport davasında durdurma sonucunun kendiliğinden doğması, iki dosyanın farklı biçimde kurgulanmasını gerektirir. Somut bir uyuşmazlıkta şu başlıklar öne çıkar:
- Kaydın öğrenildiği anın, sınır kapısı bildirimi veya tebligat üzerinden belgelenmesi
- İdari itirazın tercih edilmesi halinde dava süresine etkisinin baştan hesaplanması
- İptal davası açıldıktan sonra idareye itiraz yolunun kapandığının gözetilmesi
- Tahdit kaydı dosyasında yürütmenin durdurulması talebinin ayrıca ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi
- Sınır dışı kararının bulunduğu hallerde yedi günlük sürenin öncelikli izlenmesi ve aynı dilekçede kaydın kaldırılmasının talep edilmesi
- Ret kararı sonrasında Anayasa Mahkemesine tedbir talepli bireysel başvuru seçeneğinin zamanında değerlendirilmesi
Independent Legal, tahdit kayıtlarının iptali, sınır dışı kararlarına karşı yürütülecek davalar ve idari gözetim süreçleri dâhil olmak üzere yabancılar hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.