Türkiye'de çalışma izniyle istihdam edilen yabancıların ve onları çalıştıran işverenlerin, iznin süresi dolmadan başvurmak zorunda olduğu idari bir uygulama vardır: çalışma izni uzatma. Bu başvuru yapılmaksızın süresi biten izinle çalışmaya devam edilmesi ciddi yaptırımlar doğurur; yabancı bakımından sınır dışı edilme, onu çalıştıran işveren bakımından ise idari para cezası gündeme gelir.
Uzatma Başvurusu Nasıl Yapılır?
Başvuru, e-devlet üzerindeki e-izin portalı aracılığıyla işveren tarafından oluşturulur. Sisteme erişim sağlanabilmesi için işverenin KEP adresinin ve e-imzasının bulunması gerekir. Portaldaki uzatma sekmesinden hakkında başvuru yapılacak çalışan seçilir; ardından başvuru formundaki alanlar eksiksiz doldurulur ve istenen belgeler pdf biçiminde sisteme yüklenerek işlem tamamlanır.
Başvuru oluşturulduktan sonra harç ile değerli kâğıt bedeline ilişkin tutarlar ve banka hesap bilgileri, işverenin sistemde kayıtlı e-posta adresine iletilir. Bu bildirimden itibaren 30 gün içinde ödemenin yapılması gerekir; aksi halde başvuru işlemden kaldırılır.
Harçların yatırılmasının ardından yetkili makamlarca yapılan değerlendirme olumlu sonuçlanırsa, çalışma belgesi işyeri adresine posta yoluyla gönderilir.
DİKKAT: Yapılan düzenlemelerle birlikte, çalışma izni veya uzatma başvurusunda bulunacak işverenin e-imza sahibi olması ve elektronik tebligata elverişli bir KEP adresi bulundurması zorunlu hale getirilmiştir.
Başvurunun Zamanlaması
Uzatma talebi, çalışma izni süresinin bitimine 60 gün kala yapılabilir ve her halükârda iznin süresi dolmadan önce oluşturulmalıdır. Süresi içinde yapılmayan uzatma başvuruları kabul edilmez.
İzin Sona Erdikten Sonra Uzatma Mümkün müdür?
İzin süresi dolduktan sonra uzatma yapılamaz; bu aşamada oluşturulan başvurular reddedilir. Yabancının geçerli bir ikamet izni de bulunmuyorsa, 10 gün içinde ülkeyi terk etmemesi halinde sınır dışı edilmesi gündeme gelir.
Çalışma izni sona ermiş ve uzatma talebinde bulunmamış olmakla birlikte Türkiye'de çalışmayı sürdürmek isteyen yabancının yapması gereken, yeni bir çalışma izni başvurusudur. Nitekim izin süresi bittikten sonra oluşturulan uzatma başvuruları da ilk defa yapılan çalışma izni başvurusuyla aynı hükümlere tabi tutulur.
Uzatma Başvurusunda Aranan Şartlar
Aranan koşullar üç başlık altında toplanır: işverenin karşılaması gerekenler, yabancı personelin karşılaması gerekenler ve bunların dışında kalan diğer şartlar.
İşveren Bakımından Aranan Koşullar
Yabancı çalışanın uzatma talebinin olumlu karşılanabilmesi, işveren tarafında bir dizi koşulun sağlanmasına bağlıdır:
- İşyerinde istihdam edilen yabancı işçi oranı, çalışanların en fazla ⅙'sı düzeyinde olmalıdır. Örneğin altı kişinin çalıştığı bir işyerinde en çok bir kişi yabancı olabilir.
- Sermayeye ilişkin şartın sürdürülüyor olması gerekir.
- Yabancı işçiye ait SGK ödemelerinin tamamı yerine getirilmiş olmalıdır.
- İşyerinin vergi borçlarının tamamı ödenmiş olmalıdır.
- Yabancı personele ödenen ücret, yabancılar bakımından belirlenen asgari ücretin altında kalmamalıdır.
Bunlara ek olarak, ilk başvuru sırasında işyerinin sağlaması gereken koşulların hâlen devam ediyor olması gerekir. Ayrıca işyerinin, yabancının görev yaptığı departmanda ciro elde etmiş ve ülke ekonomisine katkı sağlamış olması aranır.
Uzatma talebinin olumlu sonuçlanmasında bir başka belirleyici unsur, taraflar arasında imzalanan iş sözleşmesinin belirlenen kriterlere uygun biçimde hazırlanmış olmasıdır. Uygulamada sözleşme metnindeki hatalar nedeniyle reddedilen başvurulara sıkça rastlanmaktadır. Bu nedenle sözleşme hazırlanırken bir yabancılar avukatından destek alınması yerinde olur.
Yabancı Personel Bakımından Aranan Koşullar
Talebin kabul edilebilmesi için yabancı çalışanın da bazı koşulları karşılaması gerekir. Çalışan, izin süresi boyunca altı aydan fazla yurt dışında bulunmamış olmalı, herhangi bir suça karışmamış olmalı ve izin süresince kamu sağlığı ile güvenliği bakımından bir tehdit oluşturmamış olmalıdır.
Bu koşulların yanı sıra, mevcut çalışma iznine özgü şartların da sağlanmaya devam ediyor olması gerekir.
Diğer Şartlar
Yukarıda sıralanan koşullar uzatma başvurusu bakımından genel niteliktedir. Bunların dışında her sektörün kendine özgü şartları bulunmaktadır. Yabancının sahip olabileceği çalışma izni türlerine ilişkin açıklamalar "yabancı çalışma izni nasıl alınır" başlıklı çalışmada yer almaktadır.
Uzatma Başvurularında Ücretin Güncellenmesi
Uzatma başvurularında yabancı personelin ücretinin güncellenmesi zorunludur. Yabancılara ilişkin asgari ücret tarifesi her altı ayda bir yeniden yayımlandığından, yeni çalışma izni dönemi bakımından personele ödenecek ücretin bu asgari tutarın üzerinde belirlenmesi şarttır.
Uzatma İçin Gerekli Belgeler
İstenen belgelerin bir bölümü yabancı çalışan, bir bölümü ise işveren tarafından temin edilir. Dosyada bulunması gerekenler şunlardır:
- Uzatma başvurusu formu ve hâlihazırdaki çalışma izni belgesi,
- İşveren ile yabancı arasında imzalanmış iş sözleşmesi,
- Yeminli mütercim tarafından Türkçeye çevrilmiş diploma veya mezuniyet belgesi,
- Yabancının mezun olduğu son okulu gösteren diploma,
- Pasaportun ya da pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi,
- Yabancı çalışana ait 2 adet biyometrik fotoğraf,
- İşyeri faaliyet belgesi,
- Vergi dairesi ya da SMM tarafından onaylanmış kâr-zarar bilanço tablosu,
- İşyerinin güncel sermaye yapısını ve ortak sayısını gösteren Ticaret Sicil Gazetesi,
- Sağlık sektöründe çalışılacaksa Sağlık Bakanlığından, eğitim sektöründe çalışılacaksa Milli Eğitim Bakanlığından alınan ön izin belgesi.
Belgeler başvuru sırasında elektronik ortamda sisteme yüklenir. Elektronik olarak temin edilemeyen belgelerin kabul edilen biçimde (pdf) taranarak yüklenmesi gerekir.
Dosyada eksiklik bulunması halinde başvurunun değerlendirilmesi, eksiklik tamamlanıncaya kadar ertelenir. Tamamlama için en fazla 30 gün süre tanınır; bu süre içinde eksiklik giderilmezse başvuru reddedilir.
Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
Uzatma başvuruları yaklaşık 20-25 gün içinde neticelenmektedir. Ancak bu süre, başvuru yoğunluğuna göre değişkenlik gösterebilmektedir. Belgelerde eksiklik saptanması halinde idare, tamamlama için 30 güne kadar süre verebilir; bu dönemde başvuru askıya alınır.
İzin Kaç Yıl Uzatılabilir?
İlk kez alınan çalışma izni en fazla 2 yıl uzatılabilir. Bu sürenin sonunda yeniden uzatma talebinde bulunulduğunda ise en çok 3 yıllık bir uzatma yapılır.
Örneğin bir yıllık çalışma izniyle Türkiye'de çalışan yabancının ilk uzatma talebi en fazla iki yıllık bir uzatmayla sonuçlanır. Bu sürenin bitimine 60 gün kala yapılacak ikinci uzatma talebinde ise en çok üç yıl eklenir. Böylece izin toplamda 1+2+3 yıl biçiminde şekillenmiş olur.
İşverenin değişmesi halinde yapılan uzatma başvurusu ilk çalışma izni başvurusunun hükümlerine tabi olacağından, izin en fazla bir yıllık süreyle verilir.
İşyeri Değişikliği ve İznin Transferi
Çalışma izniyle Türkiye'de istihdam edilen yabancı, aynı işyerindeki başka bir pozisyona ya da aynı işverene ait aynı iş kolundaki başka bir şubeye geçebilir. Ancak bu geçiş belirli koşullara bağlanmıştır:
- Şube ya da pozisyon değişikliği talebinin e-devlet üzerindeki e-izin portalından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına iletilmesi gerekir.
- Pozisyon değişikliğinde geçilecek pozisyonun ön izin gerektirmemesi ve yabancının önceki görevine benzerlik taşıması aranır.
- Şube değişikliğinde geçilecek şubenin işverenin ticaret sicilinde kayıtlı olması gerekir.
- Yapılan başvurunun Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce uygun bulunması şarttır.
Farklı bir işverenle çalışmaya devam edilmesi halinde iznin transferi mümkün değildir. Tamamen ayrı ve bağımsız bir işyerine geçilmesi durumunda da transferden söz edilemez. Bu hallerde yeni işveren tarafından yeni bir çalışma izni başvurusu oluşturulmalıdır.
Transfer başvurularına ilişkin açıklamalar "çalışma izni transferi (iş yeri değişikliği)" başlıklı çalışmada ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Uzatma Sürecinde SGK Yükümlülükleri
Başvurunun değerlendirildiği dönemde işverenin işçiye karşı SGK yükümlülükleri devam eder. Bu süreçte yabancı çalışmaya devam ediyorsa sigortasının ödenmesi zorunlu olup, çalışan bunu işverenden talep edebilir.
Sektörlere Göre Özel Şartlar
Yukarıda anlatılan koşullar uzatmanın genel çerçevesini oluşturur; bazı sektörlerde ise bunlara ek olarak özel şartlar aranır. Sektörel şartlar genel şartların yerine değil, onların yanında uygulanır. Başka bir deyişle genel koşullar tüm sektörlerdeki uzatma başvuruları bakımından geçerlidir.
Ev hizmetleri: Yaşlı, hasta ve çocuk bakımı dışında kalan ev hizmetleri için yabancılara çalışma izni verilmemektedir. Yaşlı bakımında iznin uzatılabilmesi, uzatma talebinin yapıldığı anda bakımı üstlenilen yaşlının hayatta olmasına bağlıdır. Hasta bakımında da hayatta olma koşulu geçerlidir; buna ek olarak bakılan kişinin hastalığının sürüyor olması aranır. Çocuk bakımında ise bakımı üstlenilen çocuğun 15 yaşını doldurmamış olması gerekir.
İlgili yazı: "yabancı bakıcı çalışma izni"
Eğitim sektörü: Bu sektörde çalışan yabancının izninin uzatılabilmesi için, genel şartların yanında çalıştığı eğitim kurumunun öğrenci sayısında artış bulunması aranır. Ayrıca eğitim sektöründeki uzatma başvuruları Milli Eğitim Bakanlığının ön iznine tabidir; bu izin il milli eğitim müdürlüğünden temin edilir.
İlgili yazı: "yabancı öğretmen çalışma izni"
Sağlık sektörü: Sağlık alanında çalışan yabancının izninin uzatılması Sağlık Bakanlığının ön iznine bağlıdır. Söz konusu izin il sağlık müdürlüğünden alınabilir.
İlgili yazı: "yabancı doktor çalışma izni"
Ev hizmetleri, eğitim ve sağlık dışındaki sektörler bakımından özel bir şart öngörülmemiş olup, bunlar yalnızca genel şartlara tabidir.
Uzatmaya İlişkin Masraflar
Masraf tutarları iznin türüne ve uzatılacak süreye göre farklılaşmakla birlikte, her uzatma yılı için 4.635,30 Lira olarak uygulanmaktadır. Buna göre bir yıllık uzatmada 4.635,30 TL, iki yıla kadar uzatmada 9.270,60 TL, iki yıldan üç yıla kadar uzatmada ise 13.905,90 TL ödenir. Bunlara ek olarak, uzatma süresinden bağımsız biçimde 356 TL tutarında değerli kâğıt bedeli de yatırılmalıdır.
Uzatma Başvurusunun Reddi
Uzatma koşullarını karşılamayan, süresinde oluşturulmayan, eksik belgeyle yapılan ve eksikliği verilen süre içinde tamamlanmayan başvurular reddedilir.
Başvuru tamamlandıktan sonra idare değerlendirmesini yapar ve kararını verir. İdarenin bu süre zarfında karar vermemesi de zımni ret olarak nitelendirilir. Ret halinde idareye itiraz ve iptal davası yolları açıktır.
DİKKAT: Çalışma izni reddedilen yabancının on gün içinde ülkeyi terk etmesi gerekir; aksi halde sınır dışı edilir. Ancak yabancı ret kararına karşı itiraz etmiş ya da iptal davası açmışsa, bu süreç sonuçlanıncaya kadar Türkiye'den ayrılma zorunluluğu doğmaz.
Ret Kararına Karşı İtiraz ve İptal Davası
Uzatma talebinin reddi halinde yetkili makama itiraz edilebileceği gibi iptal davası da açılabilir. İtiraz, açık ret halinde kararın başvurucuya tebliğinden, zımni ret halinde ise 30 günlük sürenin dolmasından itibaren 30 gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapılır.
Yetkili makama yapılan itirazın reddedilmesi ya da itiraza hiç cevap verilmemesi durumunda idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İtiraz zorunlu bir aşama değildir; doğrudan iptal davası açılması da mümkündür.
Uzatma talebinin reddine ilişkin uygulanacak hukuki prosedür, ilk başvurunun reddindeki usulle aynıdır. Konuya ilişkin ayrıntılı açıklamalar "çalışma izni uzatma başvurusunun reddi" başlıklı çalışmada yer almaktadır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Çalışma izni uzatma, görünürde rutin bir idari işlem olmakla birlikte, kaçırılan bir sürenin telafisi bulunmadığı için sonuçları ağır olabilen bir süreçtir. İznin süresi dolduktan sonra uzatma imkânı tamamen kapandığından, takvimin baştan kurulması ve altmış günlük pencerenin ilk gününden itibaren hazırlığa başlanması belirleyicidir. Uygulamadaki ret kararlarının önemli bir bölümü esasa ilişkin bir engelden değil, süre kaçırılmasından ya da belge eksikliğinden doğmaktadır.
Somut bir dosyada aşağıdaki başlıkların önceliklendirilmesi yerinde olur:
- İznin bitiş tarihine göre altmış günlük başvuru penceresinin takvimlenmesi ve süre dolmadan başvurunun tamamlanması
- İşveren tarafında yabancı işçi oranı, sermaye şartı, vergi ve SGK borcu durumunun başvuru öncesinde denetlenmesi
- Ücretin, altı ayda bir güncellenen asgari tarife dikkate alınarak yeniden belirlenmesi
- Sektörel ön izin gerektiren hallerde ilgili bakanlık izninin dosyaya önceden eklenmesi
- Harç ve değerli kâğıt bedelinin, bildirimden sonraki otuz günlük süre içinde yatırılması
- Ret kararı halinde, otuz günlük itiraz süresi ile idari dava süresi arasındaki ilişkinin süre kaybı doğurmayacak biçimde hesaplanması
Independent Legal, yabancı personel istihdamına ilişkin çalışma izni ve uzatma başvurularının hazırlanmasından ret kararlarına karşı yürütülecek idari yargı süreçlerine kadar danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.