Cinsel taciz suçu Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 105. maddesinde hüküm altına alınmıştır. Kanun koyucu bu suçun oluşabilmesi için mağdurla fiziksel bir temas kurulmasını şart koşmamış; kişinin cinsel amaçla rahatsız edilmesini yeterli görmüştür. Bu tercihin doğal sonucu olarak, sosyal medya platformlarında bir kimseye cinsel amaçlı ifadeler yöneltilmesi ya da bu içerikte tekliflerde bulunulması suçun oluşması bakımından yeterlidir. Fiilin internet ve sosyal medya üzerinden gerçekleştirilmesi ise kanunda ayrıca nitelikli hal olarak düzenlenmiş ve bu ihtimalde suç şikâyete dahi bağlanmamıştır.
Sosyal medya ve internet, kullanıcıların çoğu için sınırları geniş ve olağan bir özgürlük alanı izlenimi verse de bu görünüm beraberinde birtakım sorunlar getirmektedir. Söz konusu ortamda kimi abartılı paylaşımlar hoşgörüyle karşılanabilirken, taciz kastı ve amacı taşımadan yapılan bazı paylaşımlar suç kapsamında değerlendirilebilmektedir. Her paylaşımın yayımlandığı platformun koşulları içinde ele alınması ve suç işleme niyetinin bulunup bulunmadığının saptanması, özellikle internetin özgürlük atmosferinin etkisinde hareket eden kişilerin mağduriyet yaşamaması bakımından kritik önem taşır.
İnternetin ve cep telefonlarının yaşamın her alanına yerleşmesi, bazı suçların işleniş biçimini de kaçınılmaz olarak dönüştürmüştür. Cinsel taciz gibi herhangi bir temas gerektirmeksizin işlenebilen suçlar, bugün büyük ölçüde sosyal medya uygulamaları üzerinden gerçekleştirilir hale gelmiştir.
Cinsel Taciz Suçunun Tanımı
Cinsel taciz, Türk Ceza Kanunu (TCK)'nun 105. maddesinde düzenlenmiştir.
Türk Ceza Kanunu m. 105/1
"(1) Bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişi hakkında, mağdurun şikayeti üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis cezasına veya adlî para cezasına fiilin çocuğa karşı işlenmesi hâlinde altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur."
Görüldüğü üzere kanun, suçun gerçekleşmesi için failin mağdurla fiziksel temasa geçmesini aramamakta; cinsel amaç güdülerek rahatsız edilmesini yeterli saymaktadır. Suçun maddi unsuru olarak nitelendirilen bu davranış biçimleri aşağıda ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır. Ancak suçun oluşabilmesi için maddi unsurun yanında, manevi unsur kapsamında değerlendirilen "amaç" koşulunun da gerçekleşmesi gerekir.
Suçun Maddi Unsuru
Suçun maddi unsuru, kişinin cinsel dokunulmazlığına yönelen ve herhangi bir bedensel temas içermeyen davranışların tamamını kapsar. Bu çerçevede taciz sayılabilecek eylemler sözle, yazıyla, el kol hareketleriyle ya da teşhir yoluyla gerçekleştirilebilir. İnternet kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte, temas gerektirmeden işlenen bu suçun görülme sıklığında belirgin bir yükseliş yaşanmıştır. Sosyal medya platformlarında kişilere cinsel amaç taşıyan yazılar yöneltilmesi veya bu nitelikte tekliflerin iletilmesi, suçun oluşması için yeterli kabul edilebilmektedir.
Bu noktada belirleyici olan husus, sosyal medyada yapılan gönderinin, yorumun ya da yazışmanın hangi amaçla gerçekleştirildiğidir. Suçun manevi unsuru başlığı altında incelenen bu konu aşağıda ele alınmaktadır.
Suçun Manevi Unsuru
Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen suçlarda, fiilin kasten mi yoksa taksirle mi işlendiği belirleyici bir sorundur. Manevi unsur başlığı altında incelenen bu husus her suç tipinde farklılık gösterir. Cinsel taciz suçunun taksirle işlenmesi mümkün değildir; suç yalnızca kasten işlenebilir. Kastın yanında, kanuni düzenleme gereği suçun oluşabilmesi için ayrıca "cinsel amaç" bulunması gerekir. Dolayısıyla bir davranışın bilerek ve istenerek yapılmış olması tek başına yeterli değildir; o davranışın suç teşkil edebilmesi cinsel bir amaca yönelmiş olmasına bağlıdır. Cinsel amaç taşımayan hareketler, manevi unsurun eksikliği nedeniyle suç oluşturmaz.
Suçun İnternet Aracılığıyla İşlenmesi
İnternet kullanımının yaygınlaşmasına paralel biçimde, cep telefonlarındaki mobil mesajlaşma uygulamaları ve çevrim içi ortamlar cinsel taciz suçuna en sık rastlanan alanlara dönüşmüştür.
İnternet ve sosyal medya uygulamaları, sağladıkları anonimlik sayesinde kişilere yüz yüze yapamayacakları pek çok eylemi çok daha kolay biçimde gerçekleştirme imkânı tanımaktadır. Kimliğin gizlenebildiği bu sanal ortam, bireyleri gerçek yaşamda cesaret edemeyecekleri davranışları sergilemeye yöneltebilmekte; kişiler burada yaptıklarının gerçek hayatta suç oluşturabileceğini hesaba katmadan hareket edebilmektedir. Kanun koyucu bu tabloyu göz önünde tutarak, cinsel taciz suçunun telefon ya da internet aracılığıyla işlenmesi halinde daha ağır bir ceza öngörmüştür.
TCK, cinsel taciz suçunun internet üzerinden işlenmesini suçun nitelikli bir görünümü olarak düzenlemiştir.
Suçun Tarafları
Mağdur
Mağdur, suçtan zarar gören ve suçun etkilerine maruz kalan kişidir. Cinsel taciz suçunda mağdurun kadın ya da erkek olması fark yaratmaz. Nitekim suç, aynı cinsiyetten iki kişi arasında da işlenebilir. Bu itibarla mağdur bakımından cinsiyet belirleyici bir ölçüt değildir.
Fail
Fail, suçun oluşması için gerekli fiilleri gerçekleştiren, yani suçu işleyen kimsedir. Cinsel taciz suçunun faili bakımından kanunda özel bir nitelik aranmamıştır; kadın veya erkek herkes bu suçun faili konumunda bulunabilir.
Nitelikli Haller
Cinsel taciz suçunu düzenleyen TCK m. 105'in 2. fıkrasında, suçun temel şekline ek olarak cezayı artıran nitelikli haller sayılmıştır.
Türk Ceza Kanunu m. 105/2
a) Kamu görevinin veya hizmet ilişkisinin ya da aile içi ilişkinin sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,
b) Vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile veya sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişiler tarafından,
c) Aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,
d) Posta veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,
e) Teşhir suretiyle,
işlenmesi hâlinde yukarıdaki fıkraya göre verilecek ceza yarı oranında artırılır. Bu fiil nedeniyle mağdur; işi bırakmak, okuldan veya ailesinden ayrılmak zorunda kalmış ise verilecek ceza bir yıldan az olamaz.
Kanunda nitelikli hal olarak sayılan bu durumlardan biri somut olayda mevcutsa, fail hakkında suçun temel şekli için belirlenen ceza yarı oranında artırılarak hükmolunur.
Teşebbüs
Failin suçun işlenmesine yönelik icra hareketlerine başlaması, ancak elinde olmayan sebeplerle bu hareketlerin tamamlanamaması halinde suça teşebbüs söz konusu olur. Cinsel taciz suçunda teşebbüs, yalnızca hareketlerin bölünebildiği durumlarda mümkündür. Örneğin cinsel içerikli bir mektubun kaleme alınmasına rağmen failin iradesi dışındaki nedenlerle mektubun muhatabına ulaştırılamaması halinde cinsel taciz suçuna teşebbüsten söz edilir.
İçtima
Ceza hukukunda kural, failin işlediği her suçtan ayrı ayrı cezalandırılmasıdır; içtima kurumu ise failin birden çok suçtan tek bir ceza almasına imkân tanır. Cinsel taciz suçu bakımından içtima tartışmasının odağında, fiilin "zincirleme suç" oluşturup oluşturmadığı yer alır. Suçun aynı kişiye karşı birden fazla kez işlenmesi ve diğer koşulların da bulunması halinde zincirleme suç hükümleri gündeme gelir.
Suçun Aynı Kişiye Karşı Birden Fazla Kez İşlenmesi
Cinsel taciz suçu tek bir defada işlenebileceği gibi, aynı kişiye karşı belirli zaman aralıklarıyla tekrarlanarak birden çok kez de işlenebilir. İkinci ihtimalde suçun zincirleme biçimde işlenmesi söz konusu olur. Failin belirli aralıklarla telefon üzerinden cinsel içerikli mesajlar göndererek mağduru rahatsız etmesi bu duruma tipik bir örnektir.
Failin tekrarlanan hareketlerinin zincirleme suç sayılabilmesi için bazı temel koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekir. Bu koşullar; eylemlerin aynı suç işleme kararı kapsamında gerçekleştirilmiş olması, hepsinin cinsel taciz niteliği taşıması, farklı zamanlarda işlenmiş bulunması ve aynı kişiye yöneltilmiş olmasıdır.
Sayılan dört koşulun tamamı bir arada bulunduğunda artık zincirleme suçtan söz edilir. Bu halde fail hakkında tek bir cezaya hükmedilir ve hükmedilen ceza zincirleme suç hükümleri uyarınca artırılır.
Suçun Tek Bir Kez İşlenmesi
Suçun birden fazla kez işlendiğinin kabul edilebilmesi için failin eylemlerini farklı zamanlarda gerçekleştirmiş olması gerekir. Bu nedenle aynı zaman dilimi içinde yapılan ve cinsel taciz niteliği taşıyan hareketlerin tamamı tek bir suç sayılır; böyle bir durumda suç bir kez işlenmiş kabul edilir. Örneğin fail, mağdura aynı gün içinde art arda cinsel içerikli mesajlar göndermişse burada zincirleme suçtan söz edilemez; tek bir cinsel taciz fiili vardır.
Zamanaşımı
TCK m. 105/1'de düzenlenen temel hal şikâyete tabidir. Bu nedenle mağdurun, cinsel taciz fiilini 6 ay içinde yetkili makamlara bildirmesi gerekir.
Buna karşılık suçun "posta veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle" işlenmesi halinde nitelikli unsur gerçekleşmiş olacağından, soruşturma ve kovuşturma şikâyet koşuluna bağlı kalmaz. Bu husus madde gerekçesinde, "cinsel taciz suçunun nitelikli unsurlarının gerçekleştiği durumlarda, soruşturma ve kovuşturmanın yapılması mağdurun şikâyetine tabi değildir." ifadesiyle vurgulanmıştır. Dolayısıyla dava, 8 yıllık dava zamanaşımı süresi içinde açılabilir. Yargılama asliye ceza mahkemesinde yapılır.
Soruşturma ve Kovuşturma
Ceza muhakemesi, biri savcılık biri mahkeme önünde yürüyen iki ayrı evreye bölünmüştür. Cinsel taciz şikâyete bağlı bir suç olduğundan, bu evrelerin başlaması ancak mağdurun Savcılığa şikâyette bulunmasıyla mümkündür. Suçun işlendiği ihbar edilmiş olsa dahi Savcı kendiliğinden harekete geçmez.
Soruşturma Evresi
Soruşturma evresini yürüten makam Savcılıktır. Savcılık mağdurun şikâyetiyle harekete geçer; iddiaya konu fiilin işlenip işlenmediğini aydınlatmaya çalışır ve delilleri bir araya getirir. Bu kapsamda şüphelinin ifadesinin alınabilmesi için Cumhuriyet Savcısı ya da onun talimatıyla kolluk tarafından çağrı kâğıdı düzenlenir. Diğer bütün deliller de toplandıktan sonra Cumhuriyet Savcısı bir değerlendirme yapar; takipsizlik kararı verebileceği gibi, suçun işlendiğine dair yeterli şüpheye ulaşması halinde iddianame düzenler. Soruşturma evresi iddianamenin hazırlanmasıyla sona erer.
Kovuşturma (Yargılama) Evresi
Kovuşturma evresi, Savcılıkça hazırlanan iddianamenin kabulüyle başlar ve mahkemece verilecek hükmün kesinleşmesine kadar devam eder. Bu aşamada cinsel taciz suçunu işlediği ileri sürülen şüpheli artık sanık sıfatını kazanır ve ceza mahkemesi önünde yargılanır.
İnternet ve sosyal medya üzerinden işlenebilecek diğer suçlarla ilgili olarak Sosyal Medya ve İnternet Yoluyla Tehdit Suçu, Sosyal Medya ve İnternet Yoluyla Hakaret Suçu, Bilişim Suçlarında Şikayet Nasıl Yapılır? ve Şikayet Hakkı ve Şikayetten Vazgeçmenin Sonuçları başlıklı çalışmalarımız incelenebilir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Dijital ortamda işlenen cinsel taciz fiillerinde uyuşmazlığın seyrini belirleyen iki başlık öne çıkmaktadır. Bunlardan ilki delildir: mesajlaşma kayıtları, ekran görüntüleri ve hesap bilgileri kolaylıkla silinebildiğinden, başvurudan önce içeriğin bütünlüğünü koruyacak biçimde tespit ettirilmesi büyük önem taşır. İkincisi ise nitelendirmedir; fiilin elektronik haberleşme araçlarıyla işlenmiş olması şikâyet şartını ortadan kaldırdığından, sürecin başında bu ayrımın doğru yapılması usule ilişkin ciddi sonuçlar doğurur.
Failin kimliğinin tespiti de ayrı bir başlıktır. Sahte hesaplar üzerinden gerçekleştirilen eylemlerde, IP kayıtlarına ve platform verilerine ulaşılması ancak soruşturma makamları eliyle mümkün olabilmektedir. Bu nedenle şikâyet dilekçesinin, talep edilen araştırma işlemlerini de içerecek biçimde kurgulanması yerinde olur.
Somut bir olayda şu hususların gözetilmesini öneriyoruz:
- Mesaj, görüntü ve paylaşımların gecikmeden ve içeriğin bütünlüğünü koruyacak biçimde delillendirilmesi
- Fiilin temel hale mi yoksa elektronik haberleşme aracına bağlı nitelikli hale mi girdiğinin belirlenmesi
- Şikâyete tabi hallerde altı aylık sürenin, aksi halde sekiz yıllık dava zamanaşımının takip edilmesi
- Eylemin tek bir fiil mi yoksa zincirleme suç mu oluşturduğunun, zaman aralıkları esas alınarak analiz edilmesi
- Sahte hesap kullanılan olaylarda IP ve abonelik kayıtlarına yönelik araştırma taleplerinin dilekçede açıkça ileri sürülmesi
- Cinsel amaç unsurunun bulunmadığı savunmalarda paylaşımın bağlamının ve yazışma bütünlüğünün ortaya konulması
Independent Legal, bilişim ortamında işlenen suçlara ilişkin uyuşmazlıklarda delil tespitinden şikâyet başvurusunun hazırlanmasına ve yargılamanın takibine kadar sürecin tamamında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.