Türkiye'de öğretmenlik mesleğini icra etmek isteyen yabancı uyruklu kişiler bakımından ayrı bir izin rejimi öngörülmüştür. Bu rejimin diğer çalışma izni türlerinden ayrılan yönü, iznin tek bir merciden değil iki ayrı kurumun sırayla vereceği kararlardan doğmasıdır: önce Milli Eğitim Bakanlığı'ndan ön izin alınır, ardından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nca çalışma izni düzenlenir.
Ön iznin elde edilememesi, sürecin daha ilk aşamada kesilmesi anlamına gelir. Bu nedenle yabancı öğretmen istihdamında dosyanın kurgulanması, klasik bir çalışma izni başvurusundan daha katmanlı bir planlama gerektirir. Talebin olumsuz sonuçlanması hâlinde ise eksiklik giderilerek yeniden başvuru yapılabileceği gibi, karara karşı idari itiraz veya iptal davası yolları da açıktır.
Aşağıda; yabancı öğretmende aranan nitelikleri, MEB ön izin prosedürünü, diploma denkliğini, istenen evrakı, iş sözleşmesinde gözetilecek noktaları, ücret tabanını, uzatma usulünü ve ret kararına karşı işletilecek hukuki yolları sırasıyla ele alıyoruz.
Yabancı Öğretmende Aranan Nitelikler
Bu niteliklerin çerçevesi, MEB'e Bağlı Bazı Okullarda Sözleşmeli Olarak Görevlendirilecek Yabancı Uyruklu Öğretmenlerin Nitelikleri ve Seçimlerine Dair Yönetmelik'te çizilmiştir. Yönetmelik uyarınca adayın taşıması gereken özellikler şunlardır:
- Süresi en az 4 yıl olan bir yükseköğrenimi ya da buna denk sayılan bir öğrenimi tamamlamış olması,
- Mesleğinde en az 5 yıllık bir öğretmenlik geçmişinin bulunması,
- Öğretmenlik yaptığı dönemde kendi ülkesinin mevzuatı uyarınca düzenlenen raporlarda başarı ortalamasının iyi ya da pekiyi düzeyinde olması,
- 45 yaşından gün almamış olması,
- Türkiye'de kendisine gösterilecek görev yerini kabul ettiğini beyan etmesi,
- Adli ve idari bir ceza almamış olması,
- Her türlü iklim koşulunda çalışmaya sağlık yönünden elverişli olduğunu belgelemesi — bu belge seçim işlemi tamamlandıktan sonra istenir.
Sayılanların ötesinde bazı özellikler tercih sebebi olarak değerlendirilir: adayın ihtisas alanında lisansüstü öğrenim görmüş olması, aynı alanda yayınlarının bulunması, Türkçe bilmesi ve bekâr olması ya da evli ise eşinin de öğretmenlik yapıyor olması bu kapsamdadır.
Öğretmen tarafında aranan bu koşullar sürecin yalnızca bir yüzüdür. İşverenin de karşılaması gereken ayrı bir şartlar bütünü vardır ve bunlar sağlanmadıkça yabancı istihdamı mümkün olmaz. İşveren yükümlülüklerinin tamamı ile genel çalışma izni süreci, yabancı çalışma izni konulu çalışmamızda ayrıntılı biçimde incelenmektedir.
İznin Elde Edilmesindeki Adımlar
Süreç, MEB ön izninin alınmasıyla başlar; bunun ardından işveren eğitim kurumu e-izin sistemi üzerinden çalışma izni dosyasını açar. Ön izin Milli Eğitim Bakanlığı'nın, çalışma izni ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yetkisindedir.
Ön izin elde edildikten sonra izlenecek yol, öğretmenin başvuru anındaki konumuna göre ikiye ayrılır. Belirleyici ölçüt, kişinin Türkiye'de bulunup bulunmadığı ve elinde geçerliliği süren en az 6 ay süreli bir ikamet izni olup olmadığıdır.
Öğretmen Türkiye'de ise ve bu nitelikte bir ikamet izni taşıyorsa, dosya yurt içi başvurusu olarak açılır. Söz konusu kişiler "99" ile başlayan T.C. Yabancı Kimlik Numarasına sahiptir; işveren bu numarayı kullanarak e-izin sistemi üzerinden talebi iletir.
Öğretmen ülke dışındaysa, önce uyruğunda bulunduğu ülkedeki T.C. dış temsilciliğine giderek çalışma vizesi talebinde bulunur. Temsilcilikçe kendisine tahsis edilen 16 haneli referans numarası üzerinden Türkiye'deki işveren e-izin sisteminde başvuruyu tamamlar.
Her iki ihtimalde de istenen evrak e-izin otomasyon sistemi aracılığıyla çevrimiçi olarak iletilir. Başvuruyu yapma yetkisi öğretmene değil, onu istihdam edecek işverene aittir. Buna bağlı olarak bilgi ve belgelerin sisteme yüklenmesi de işveren ya da vekâlet verdiği yetkili kişi tarafından e-imza ile gerçekleştirilir.
MEB Ön İzin Aşaması
Çalışma izni talebinin işleme alınabilmesi, MEB'den ön izin belgesinin temin edilmiş olmasına bağlıdır. Bu aşamada sunulması gereken belgeler şunlardır:
- Adayın alanında lisans mezunu olduğunu ortaya koyan diplomanın veya diploma yerine geçen belgenin Türkçe tercümesi ile aslının noter onaylı örnekleri; diplomada alan bilgisi yer almıyorsa alanı gösteren belgenin de aynı biçimde tercümesi ve noter onaylı örnekleri,
- Kendi ülkesinde alanında öğretmenlik yapma hakkını kazandığını kanıtlayan "Öğretmenlik Formasyon" belgesinin Türkçe tercümesi ile noter onaylı örneği; bu belgenin bulunmadığı hâllerde, resmî makamlarca düzenlenmiş ve alanında en az 2 yıl öğretmenlik yaptığını gösteren belgenin tercümesi ve noter onaylı örneği,
- Yurt dışından alınan lisans diplomasının ya da diploma yerine geçen belgenin denk sayıldığına ilişkin Yükseköğretim Kurulu belgesi,
- Pasaport fotokopisi.
Toplanan evrak, kurum yetkilisi eliyle Milli Eğitim Müdürlüğü'ne teslim edilir. Valilik, müdürlükçe kendisine iletilen dosyalardan aranan şartları taşıyanları 5 iş günü içinde MEB'e bildirir. MEB de incelemesini tamamlayarak ön izin belgesini 5 iş günü içinde valiliğe gönderir. Ön izin belgesi düzenlenen yabancıların çalışma izinleri ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nca verilir.
Diploma Denkliği
Denklik belgesi, yabancının Türkiye dışında tamamladığı öğrenim sonucunda aldığı diplomanın Türkiye'de hangi alana ve hangi düzeye eşdeğer sayıldığını ortaya koyan belgedir. Belgeyi düzenleyen kurum YÖK'tür. Denklik talebi, YÖK'ün konuya ilişkin yönetmelik ve yönergeleri çerçevesinde bir komisyonca incelenerek karara bağlanır. Denklik elde edilemediği takdirde çalışma izninin alınması da mümkün olmaz.
Çalışma İzni Dosyasına Eklenecek Belgeler
Talep dosyası iki ayrı kaynaktan beslenir. İşveren konumundaki eğitim kurumundan istenen belgeler; taraflarca imzalanmış iş sözleşmesi, kurum açma ve öğretime başlama izni, ruhsatname, kuruluşun güncel sermaye ve ortaklık yapısını gösteren Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi ile vergi dairesi veya yeminli mali müşavir onaylı son yıla ait bilanço ve kâr/zarar tablosudur.
Öğretmenden temin edilecek belgeler ise pasaport sureti, MEB tarafından düzenlenmiş ön izin belgesi ve diplomadır. Diplomanın Türkçe tercümesinin yeminli mütercim ya da resmî makam onayını taşıması gerekir.
Pasaport Latin harfleriyle düzenlenmemişse, yeminli mütercim veya resmî makam onaylı çevirisi de dosyaya konulur. Pasaportun geçerlilik süresi iki yönden belirleyicidir: Bakanlıkça verilecek çalışma izinleri pasaport bitiş tarihinden 60 gün önceki tarihi aşmayacak şekilde düzenlenir; başvuru tarihi itibarıyla kalan süresi 60 günden az olan pasaport ya da pasaport yerine geçen belgeyle yapılan talepler ise hiç işleme alınmaz.
Dikkat: Sayılan belgelerin taranarak e-çalışma otomasyon sistemi üzerinden gönderilmesi zorunludur. Başvuru çevrimiçi olarak işveren tarafından yapıldığından, yükleme işlemini de işveren üstlenir.
Yabancı öğretmen istihdamında yerine getirilmesi gereken usul işlemlerinin sayısı azımsanmayacak düzeydedir. Özellikle MEB ön izninin temini ve öğretmenin taşıması gereken niteliklerin belgelenmesi aşamalarında bırakılacak bir eksiklik, doğrudan ret sonucunu doğurur. Sürecin hızlı ilerlemesi ve hukuki zeminin sağlam kurulması bakımından bu alanda çalışan bir avukattan destek alınması yerinde olur.
İş Sözleşmesinde Gözetilecek Hususlar
Öğretmenle kurulacak iş ilişkisini düzenleyen sözleşmenin İş Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleriyle uyumlu olması gerekir. Uygulamacılara yol göstermesi için İşgücü Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde örnek sözleşme metinleri yayımlanmıştır.
Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü'nün sayfasında yer alan örnekler arasında belirli süreli iş sözleşmesi, ev hizmetlerine ilişkin belirli süreli hizmet sözleşmesi, geçici koruma sağlananlar için belirli süreli iş sözleşmesi ve uluslararası koruma sağlananlar için belirli süreli iş sözleşmesi bulunmaktadır.
Başvurunun kabul edilebilmesi bakımından sözleşmede yer alacak ücretin doğru saptanması ayrı bir önem taşır. Bakanlığın değerlendirme kriterlerinde gösterilen zorunlu asgari ücret düzeyinin altında bir rakamın kararlaştırılmaması gerekir.
Kararlaştırılabilecek Ücret Tabanı
Yabancı öğretmen için belirlenebilecek en düşük ücret, 2023 yılı bakımından asgari ücretin 3 katı, yani brüt 30.024,00 TL olarak öngörülmüştür.
Ret Kararı, İtiraz ve İptal Davası
Talebin reddedileceği hâller Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 9. maddesinde sayılmıştır. Anılan hükme göre başvuru şu durumlarda olumsuz sonuçlanır:
- Talebin uluslararası işgücü politikasıyla bağdaşmaması,
- Dosyanın sahte ya da yanıltıcı bilgi veya belgelere dayandırılması,
- Yabancının istihdam edilmesine ilişkin gerekçenin yeterli bulunmaması,
- Başvurunun, diğer kanunlarla yalnızca Türk vatandaşlarına özgülenmiş iş ve mesleklere ilişkin olması,
- Talebin kanuni süresi içinde yapılmamış olması ya da eksikliklerin tamamlanmaması,
- Yabancının, Türkiye'ye girişine izin verilmeyecek veya hakkında sınır dışı etme kararı alınacak kişilerden olması,
- Kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı bakımından kişinin Türkiye'de çalışmasında sakınca görülmesi,
- Dışişleri Bakanlığı'nın uygun görüşü bulunmadıkça, yabancının Türkiye'nin tanımadığı veya diplomatik ilişkisinin olmadığı bir ülkenin vatandaşı olması.
Ret kararına karşı itirazlar, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde ileri sürülür. İtiraz sistem üzerinden çevrimiçi olarak yapılır ve gerekçeli dilekçe ile dayanak belgeler sisteme yüklenir.
Ret kararı yargı denetimine de tabidir. İptal davası, ret kararının tebliğini izleyen günden başlamak üzere 60 gün içinde açılır.
Önce itiraz yoluna gidilip sonra dava açılmışsa süre hesabı farklılaşır. Bu ihtimalde 60 günlük dava açma süresinden, tahdit kodunun tesis edildiğinin tebliğ edildiği tarih ile bu karara itiraz edildiği tarih arasında geçen süre indirilir; kalan kısım iptal davası açmak için elde bulunan süredir. Zira dava öncesinde yapılan itiraz, idari dava açma süresini durdurucu nitelik taşır.
Bu başlık altında ret kararına ilişkin genel çerçeve aktarılmıştır. Başvurunun reddi hâlinde işletilebilecek hukuki yollara dair ayrıntılı açıklamalar, çalışma izni başvurusunun reddi konulu çalışmamızda yer almaktadır.
Ret Sonrası Yeniden Başvuru
Olumsuz karar, yeni bir talebin önünü kapatmaz. Ancak yeniden başvuru yapılabilmesi için ret işlemine dayanak oluşturan eksikliğin giderilmiş olması aranır. Eksikliğin giderilebilmesi ise ret kararının hangi sebebe dayandığının isabetli biçimde tespit edilmesine bağlıdır.
Çalışma İzninin Uzatılması
Uzatma talepleri, mevcut iznin bitimine 60 gün kalmasından itibaren ve her hâlükârda izin süresi dolmadan önce iletilmelidir. Bu süre geçtikten sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir. Uzatma dosyası da e-çalışma sistemi üzerinden Bakanlığa açılır. İlk başvuruda olduğu gibi uzatma talepleri de MEB ön iznine tabidir.
Uzatma talebinde bulunan öğretmenler, izin süresinin sona erdiği tarihten itibaren 90 günü aşmamak ve yaptıkları işin niteliği değişmemek kaydıyla aynı eğitim kurumunda öğretmenlik yapmayı sürdürebilir. Bu 90 günlük dilimde yürütülen faaliyet kanuni çalışma sayılır; işveren eğitim kurumunun ve öğretmenin yükümlülükleri de aynen devam eder.
Uzatma işleminin kapsamı, izlenecek usul ve istenen belgeler hakkında ayrıntılı bilgi, yabancı çalışma izni uzatma konulu çalışmamızda bulunabilir.
Uzatma Talebinin Reddi ve Başvurulabilecek Yollar
Uzatma başvurusu; usul kurallarına uyulmaması, MEB ön izninin alınmamış olması veya Bakanlığın değerlendirme kriterlerinin karşılanamaması gibi sebeplerle reddedilebilir.
Böyle bir karar karşısında ilgililer itiraz yoluna başvurabileceği gibi iptal davası da açabilir. Bu süreç, yukarıda ret kararı, itiraz ve iptal davası başlığı altında açıklanan esaslara göre yürür.
Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
Yabancı öğretmen çalışma izni en geç 30 gün içerisinde sonuçlandırılır. Ancak dosyada eksik bilgi ya da belge bulunması hâlinde, bu eksiklikler tamamlanana kadar değerlendirme ertelenir.
Söz konusu erteleme, mücbir sebebin varlığı resmî bir makamdan belgelendirilmedikçe 30 günü aşamaz. Benzer nitelikteki eksiklikler de sonucun gecikmesine ve toplam sürecin uzamasına yol açar.
Harçlar ve Diğer Ödemeler
Gerek ilk başvuru gerek uzatma talebi sırasında çeşitli harç ve masraf kalemleri doğar. 2023 yılı itibarıyla yabancı öğretmen çalışma iznine ilişkin harç ve masraf tutarları ilgili tarifede kalem kalem gösterilmiştir.
Bunların yanında değerli kağıt bedelinin de ödenmesi gerekir. 2023 yılı için Çalışma İzin Belgesi Değerli Kağıt Bedeli 356 TL olarak belirlenmiştir.
Ödemeler Maliye Bakanlığı'na ait hesaplara ve ayrı ayrı makbuzlarla, kişinin yabancı kimlik numarası beyan edilerek yapılır. Çalışma izni harcı 9130 kodlu hesaba, değerli kâğıt bedeli ise 9267 kodlu hesaba yatırılır.
Dikkat: Bildirim tarihinden itibaren 30 gün içerisinde istenen harç ve değerli kağıt bedeli yatırılmazsa çalışma izni başvurusu işlemden kaldırılır. Bu nedenle ödeme bildirimi ulaştıktan sonra, anılan 30 günlük süre içinde her iki kalemin ayrı ayrı yatırıldığından emin olunmalıdır.
Yukarıda anılan tutarlar çalışma izni başvurusu sırasında tahsil edilenlerdir. Ön izin aşamasında da bazı ödemeler gündeme gelir; örneğin YÖK'ten diploma denkliği alınabilmesi için 2023 yılı itibarıyla 150 TL hizmet bedeli tahsil edilmektedir.
Sonuç
Yabancı bir öğretmen için çalışma izni elde edilmesi, Bakanlığın belirlediği kıstasların karşılanmasına ve evrakın toplanmasına indirgenemeyecek bir süreçtir. İznin verilmesi, usule ilişkin işlemlerin de eksiksiz yerine getirilmesine bağlıdır. Dolayısıyla belge ve şart tamamlığının yanı sıra prosedürel adımların doğru yürütülmesi de zorunludur.
Independent Legal Değerlendirmesi
Yabancı öğretmen dosyalarında yaşanan gecikmelerin büyük bölümü, çalışma izni aşamasından değil ön izin ve denklik aşamalarından kaynaklanmaktadır. Diploma denkliği elde edilemediğinde çalışma izni talebinin hiçbir aşamada olumlu sonuçlanamayacağı gerçeği, planlamanın en başında dikkate alınmalıdır. Aynı şekilde 45 yaş sınırı ve 5 yıllık mesleki tecrübe koşulu gibi ölçütler, aday belirlenmeden önce teyit edilmediğinde tüm hazırlık boşa çıkabilir.
Sürecin yönetiminde özellikle şu başlıkların öne alınmasını öneriyoruz:
- YÖK denklik başvurusunun, iş ilişkisi kurulmadan önce başlatılması ve sonucunun beklenmesi
- Adayın yaş, öğrenim süresi ve mesleki tecrübe koşullarını sağladığının belgeyle doğrulanması
- Yabancı dilde düzenlenmiş diploma, formasyon ve tecrübe belgelerinin noter onaylı tercümelerinin baştan hazırlanması
- Pasaportun kalan geçerlilik süresinin 60 günlük eşiklerle birlikte hesaplanması
- Sözleşme ücretinin, ilgili yıl için öngörülen asgari ücret katsayısına uygun belirlenmesi
- Uzatma talebinin MEB ön iznine de tabi olduğu gözetilerek 60 günlük pencerenin erken açılması
Independent Legal, eğitim kurumlarının yabancı personel istihdamında ön izin ve denklik süreçlerinden çalışma izni başvurusuna ve ret kararlarına karşı yürütülecek itiraz ile iptal davalarına kadar tüm aşamalarda danışmanlık vermektedir.