Konutlarda yaşlı, hasta ya da çocuk bakımı üstlenmek üzere Türkiye'de çalışacak yabancıların izin almaksızın istihdam edilmesi mümkün değildir. Yabancı bakıcı çalışma izni, ev hizmetleri kapsamındaki bu istihdam ilişkisinin yasal zeminini oluşturan izin türüdür.
İzin Verilmesinde Aranan Kriterler
Konutlarda yabancı personel istihdamı, her talep bakımından değil yalnızca belirli koşulların birlikte gerçekleşmesi halinde mümkündür. İzin verilebilmesi için başvurunun yaşlı, hasta veya çocuk bakımı kapsamında yapılmış olması aranır; bu üç alanın dışında kalan ev hizmetleri için konutlarda yabancıya çalışma izni tanınmamaktadır.
Bakıma ihtiyaç duyan kişi bakımından da bir eşik öngörülmüştür. İşverenin hanesinde 12 yaşını doldurmamış bir çocuğun, 65 yaşını aşmış bir yaşlının ya da 65 yaşın altında olmakla birlikte hastalığı doktor raporlarıyla ortaya konulmuş birinci derece bir yakının bulunması gerekir. İşverenin kendisi bakım gerektiren bir rahatsızlık taşıyorsa, bu durumun sağlık raporuyla kanıtlanması istenir. Ayrıca istihdamı gerçekleştirecek kişinin aylık gelirinin belirlenen tutarın üzerinde olması şartı aranmaktadır.
Cinsiyete ilişkin bir sınırlama da uygulamada geçerlidir: ciddi bakım ihtiyacı doğuran ağır haller dışında erkek yabancılara konutlarda çalışma izni verilmemektedir.
Başvurunun Hangi Kanaldan Yapılacağı
İzin, yabancının vatandaşı olduğu ülkedeki T.C. dış temsilciliğine başvurması ya da işveren tarafından e-izin sistemi üzerinden talepte bulunulması yoluyla alınır. Hangi kanalın işletileceği, yabancının başvuru anındaki bulunduğu yere göre belirlenir.
Yabancı yurt dışındaysa vatandaşı olduğu ülkedeki dış temsilciliğe başvurmalıdır. Buna karşılık yabancı Türkiye'deyse ve elinde en az altı ay süreli geçerli bir ikamet tezkeresi varsa, başvuruyu işveren e-izin sistemi üzerinden yapar.
Yurt Dışından Yapılan Başvuru
Türkiye'de bakıcı olarak çalıştırılmak istenen yabancı, vatandaşı olduğu ya da yasal olarak ikamet ettiği ülkedeki T.C. dış temsilciliğine giderek çalışma vizesi başvurusunda bulunur. Bu başvurunun ardından kendisine 16 haneli bir referans numarası verilir. Yabancı bu numarayı Türkiye'deki işverenine iletir; işveren de aynı numarayı kullanarak e-izin sistemi üzerinden çalışma izni talebini oluşturur.
Yurt İçinden Yapılan Başvuru
Türkiye'de bulunan ve en az altı ay süreli, geçerliliğini koruyan ikamet izni sahibi yabancılar, "99" ile başlayan T.C. Yabancı Kimlik Numarasına sahiptir. Bu kişiler için bakıcılık başvurusu, ilgili işverenlerce yabancı kimlik numarası kullanılarak yapılır. Başvurular e-izin otomasyon sistemi üzerinden çevrimiçi olarak alınır.
İzin, yukarıda anlatılan aşamalar tamamlandıktan sonra verilmektedir. İzni alan yabancı personelin, Türkiye'ye giriş yaptığı tarihten itibaren en geç 20 iş günü içinde il göç idaresine adres bildiriminde bulunması ayrıca zorunludur.
İşverenin tamamlaması gereken çevrimiçi işlemler ile karşılaması gereken koşulların bütün ayrıntılarıyla anlatıldığı "yabancı çalışma izni" başlıklı çalışma, süreç bakımından tamamlayıcı bilgi sunmaktadır.
Başvuruya Eklenmesi Gereken Belgeler
Dosyada bulunması gereken belgeler şunlardır:
- Taraflarca imzalanmış iş sözleşmesi. Yurt dışından yapılan başvurularda bu sözleşmenin önceden imzalanmış olması ve çalışma vizesi talebi sırasında yabancı personel tarafından T.C. dış temsilciliklerine sunulması gerekir.
- Pasaport sureti.
- Yeminli mütercim veya resmi makamlarca Türkçeye onaylı çevirisi yapılmış diploma ya da geçici mezuniyet belgesi sureti. Ev hizmetlerinde diploma ibrazı zorunlu olmadığından, bitirilen son okula ilişkin beyan yeterli kabul edilmektedir.
- İşverene ait kimlik kartı ve işverenin nüfus kayıt örneği.
- İşverenin gelir durumunu ortaya koyan belge.
- Bakımı üstlenilecek kişinin kimlik kartı. Bakılacak kişi yaşlı ise ayrıca sağlık belgesi veya heyet raporu alınması gerekir.
- Yaşlı, hasta ya da çocuğa ait vukuatlı nüfus kayıt örneği.
- İşveren sıfatını birinci derece yakın taşıyorsa, yakınlık ilişkisini gösteren belge.
Pasaportun Latin harfleriyle düzenlenmemiş olduğu hallerde, yeminli mütercim ya da resmi makamlarca onaylanmış çevirisinin de dosyaya eklenmesi gerekir. Ayrıca başvuru tarihi itibarıyla geçerlilik süresi 60 günden az kalmış pasaport veya pasaport yerine geçen belgeyle yapılan çalışma izni talepleri işleme alınmamaktadır.
Belgeler, başvurunun kendisi gibi e-izin otomasyon sistemi üzerinden iletilir. Yükleme işlemini işveren ya da işverenin vekâlet verdiği yetkili kişi e-imza ile gerçekleştirmelidir.
İş Sözleşmesinde Gözetilmesi Gereken Hususlar
Yabancı bakıcıyla kurulacak iş ilişkisinde sözleşmenin İş Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleriyle uyumlu biçimde düzenlenmesi gerekir.
Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü'nün internet sayfasında kullanılabilecek örnek sözleşme metinleri yayımlanmaktadır. Yayımlanan metinler arasında belirli süreli iş sözleşmesi, ev hizmetlerine özgü belirli süreli hizmet sözleşmesi, geçici koruma sağlananlar için belirli süreli iş sözleşmesi ve uluslararası koruma sağlananlar için belirli süreli iş sözleşmesi yer alır.
Sözleşme metninde konutun adresinin, yabancı personelin hasta, yaşlı ve çocuk bakımından hangisini üstleneceğinin ve ödenecek ücretin doğru biçimde belirlenmesi gerekir. Bakanlığın değerlendirme kriterlerinde öngörülen zorunlu asgari ücretlerin altında bir rakam kararlaştırılmamalıdır.
Belirlenebilecek En Düşük Ücret
Yabancı bakıcı bakımından öngörülebilecek asgari ücret, 2023 yılı için bir asgari ücret tutarı, yani brüt 13.414,50 TL olarak uygulanmaktadır.
Sigorta İşlemleri
Sigortalı girişinin ne zaman yapılacağı, başvurunun hangi kanaldan yürütüldüğüne bağlıdır. Başvuru yurt içinden yapılmışsa SGK girişinin, çalışma izninin başlangıcını izleyen 30 gün içinde tamamlanması gerekir. Giriş, Bakanlığa bildirilen ücret üzerinden yapılmalıdır.
Başvuru yurt dışından yapılmışsa süre, yabancının Türkiye'ye giriş tarihinden itibaren işler ve yine en geç 30 gün içinde SGK girişinin yapılması gerekir. Bu halde de giriş, en az Bakanlığa bildirilen ücret esas alınarak gerçekleştirilir.
Sigortalı girişi e-bildirge sistemi üzerinden yapılabileceği gibi, işverenin doğrudan sosyal güvenlik müdürlüğüne başvurmasıyla da tamamlanabilir. İşe başlama tarihi olarak çalışma izninin onaylandığı tarih yazılmalıdır.
SGK sisteminde yabancı bakıcının girişi Ek-9 sigortalı kapsamında yapılır. Ek-9, ev hizmetlerinde on gün ve üzerinde çalıştırılacak kişilere ilişkin bildirgedir. Bu bildirgede hem yabancı personele hem işverene ait bilgilerin eksiksiz doldurulmasına özen gösterilmelidir.
Sigorta başvurusunda istenen belgeler arasında işyeri bildirgesi, işverenin imza beyannamesi, işverenin kimlik kartı ile ikametgâhı ve yabancı bakıcının çalışma izni yer alır.
Birinci Derece Yakınların İşveren Sıfatını Üstlenmesi
Birinci derece yakınların işveren olarak kaydolması mümkündür. Bunun için ev hizmetlerinde yabancı çalıştıracak kişilerin yaşlı ya da engelli olması veya başvuruyu bizzat yapabilecek durumda bulunmaması aranır.
Böyle bir durumda işyeri kaydı, birinci derece yakının bilgileri ve elektronik imzası kullanılarak açılır. Başvuru sırasında "yabancının çalışacağı adres" alanına ise hasta veya yaşlı bakımının fiilen yapılacağı adres girilir.
DİKKAT: Sisteme yüklenecek sözleşmeye ek olarak yakınlığı ortaya koyan belge ile bakımı yapılacak kişinin nüfus cüzdanı örneği de dosyaya eklenmelidir.
Başvurunun Reddi, İtiraz ve İptal Davası
Yabancı bakıcı çalışma izni talebi, UİK m. 9'da sayılan ret sebeplerinden birinin ya da birkaçının bulunması halinde reddedilir. Bunun yanı sıra çalışma izni başvurularında uyulması gereken usul kurallarına veya iş sözleşmesinde öngörülen esaslara aykırılık da ret sonucunu doğurur.
Ret kararına karşı hem itiraz hem de iptal davası yolu açıktır. İtiraz, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde sistem üzerinden çevrimiçi olarak yapılır; gerekçeli dilekçe ve dayanak belgeler de sisteme yüklenir. İptal davası ise ret kararının tebliğini izleyen günden başlayarak 60 gün içinde açılır.
Önce itiraz edilmiş ve itirazın reddi üzerine dava yoluna gidilmişse süre hesabı değişir: altmış günlük dava açma süresinden, kararın tebliği ile itiraz tarihi arasında geçen süre düşülür. Geriye kalan süre, iptal davası açmak için elde bulunan süredir. Bunun nedeni, dava öncesinde yapılan itirazın idari dava açma süresini durdurmasıdır.
Bu başlık altında ret kararına karşı işletilecek yollar genel hatlarıyla açıklanmıştır. Başvurunun reddi halinde gidilebilecek hukuki yollar ve sürecin işleyişi "çalışma izni başvurusunun reddi" başlıklı çalışmada ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Ret Sonrasında Yeniden Başvuru
Talebin reddedilmiş olması yeni bir başvuru yapılmasına engel değildir.
Bu yola gidilirken izlenmesi gereken sıra bellidir: önce ilgili merciin başvuruyu hangi gerekçeyle reddettiği tespit edilir, ardından tespit edilen eksiklikler giderilerek yeni başvuru oluşturulur.
İznin Uzatılması ve Uzatma Talebinin Reddi
Uzatma başvuruları, çalışma izninin bitimine 60 gün kalmasından itibaren ve her halde iznin süresi dolmadan önce yapılır. Bu başvurular da e-izin otomasyon sistemi üzerinden alınır.
Uzatma talebinde bulunulduğunda, çalışma izni süresinin sona erdiği tarihten itibaren 90 günü aşmamak ve yapılan işin niteliğini değiştirmemek koşuluyla çalışmaya devam edilebilir.
Uzatma taleplerinin reddedilmesinde en sık karşılaşılan sebep, başvuru şartları bakımından uyulması zorunlu usul kurallarına aykırılıktır. Bakanlığın belirlediği değerlendirme kriterlerindeki koşulların karşılanmaması da ret sonucunu doğurur.
Uzatma talebinin reddi halinde ret kararına karşı itiraz edilebilir veya iptal davası açılabilir. İzlenecek hukuki prosedür, yukarıda ilk başvurunun reddi bakımından açıklanan usulle aynıdır.
Uzatma işleminin niteliği, nasıl yürütüldüğü ve hangi belgelerin arandığı hususları, konunun bütün kapsamıyla incelendiği "yabancı çalışma izni uzatma" başlıklı çalışmada açıklanmaktadır.
Harç ve Masraflar
Gerek ilk başvuruda gerekse uzatma başvurusunda çeşitli kalemlerde harç ve masraf ödemesi yapılmaktadır. Bu bedellere ek olarak 2023 yılı bakımından 356 TL tutarında değerli kâğıt bedeli de ödenmesi gerekir.
DİKKAT: Bildirim tarihinden itibaren 30 gün içinde istenen harç ile değerli kâğıt bedelinin yatırılmaması halinde çalışma izni başvurusu işlemden kaldırılır.
Sonuçlanma Süresi
Yabancı bakıcı çalışma izni en geç 30 gün içinde sonuçlanmaktadır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Ev hizmetlerinde yabancı istihdamı, ticari işletmelerdeki çalışma izinlerine kıyasla daha dar bir alanda ve daha katı kriterlerle değerlendirilmektedir. Uygulamada ret kararlarının önemli bir bölümü hukuki bir engelden değil, dosyadaki belge eksikliğinden ya da sözleşmede ücretin mevzuata uygun belirlenmemesinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle başvuru öncesinde yapılacak belge denetimi, sonradan işletilecek itiraz ve dava yollarından çoğu zaman daha etkili sonuç verir.
Somut bir dosyada aşağıdaki başlıkların öncelikle gözetilmesi yerinde olur:
- Bakıma muhtaçlık halinin yaş, sağlık raporu ve yakınlık bakımından belgelerle karşılanıp karşılanmadığının baştan denetlenmesi
- Sözleşmede kararlaştırılan ücretin, ilgili dönem için öngörülen asgari tutarın altında kalmamasına dikkat edilmesi
- Pasaportun geçerlilik süresinin başvuru tarihinde altmış günlük eşiği aşıyor olması
- Harç ve değerli kâğıt bedelinin, bildirimden sonraki otuz günlük süre içinde yatırılması
- Ülkeye giriş sonrasında yirmi iş günlük adres bildirimi ile otuz günlük SGK giriş süresinin takvimlenmesi
- Ret kararı halinde itiraz ile dava süreleri arasındaki ilişkinin, süre kaybı yaşanmayacak biçimde hesaplanması
Independent Legal, ev hizmetleri de dahil olmak üzere yabancı personel istihdamına ilişkin izin başvurularının hazırlanması ve ret kararlarına karşı yürütülecek hukuki süreçlerde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.