Türkiye'ye giriş kapısında karşılaşılan engellerin bir bölümü, pasaportta görünmeyen ancak sistem kayıtlarında yer alan idari kodlardan kaynaklanır. G-89, bu kodlar arasında sonuçları en ağır olanlardan biridir; çünkü ülkeye kabulü belirli bir tarihe kadar değil, herhangi bir süre sınırı olmaksızın kapatır.
Kaydın kaldırılması ve girişin yeniden mümkün hale gelmesi, kural olarak koda yönelik bir iptal davasının açılmasını gerektirir. Yabancı hakkında ayrıca sınır dışı etme kararı üretilmişse, bu karar bağımsız bir idari işlem olduğundan ona karşı da ayrı bir dava yoluna başvurulması zorunludur.
Bu bilgi notunda kodun dayandığı değerlendirme ölçütlerini, kaldırılması için işletilebilecek hukuki mekanizmaları, süreleri ve sınır dışı ile geri gönderme merkezi uygulamalarına karşı izlenecek yolu ele alıyoruz.
G-89 Kodunun Anlamı
G-89, hakkında Yabancı Terörist Savaşçı değerlendirmesi yapılan kişiler bakımından sisteme işlenen bir tahdit kaydıdır. Kodun tesis edilmesiyle birlikte ilgilinin ülkeye girişi süresiz biçimde yasaklanmış olur.
Bir yabancının bu kapsama girip girmediği yönündeki tespit, İçişleri Bakanlığı veya MİT gibi kurumların yürüttüğü çalışmaların sonucuna göre şekillenir. Söz konusu tespitin hukuken ayakta kalabilmesi için soyut değerlendirmelere değil, somut delillere yaslanması aranır. Delil temelinin bulunmadığı hallerde kodun yargı kararıyla kaldırılması mümkün hale gelir.
Kodun İşlenme Gerekçesi
Kodun temel işlevi, Türkiye'yi terör faaliyetleri bakımından geçiş güzergâhı olarak kullanan veya ülke içinde bu nitelikte eylemlerde bulunan kişilerin ülkeye girişini engellemektir. Aynı kayıt, hâlihazırda vizeyle, vize muafiyetiyle ya da ikamet izniyle Türkiye'de bulunan yabancıların sınır dışı edilmesine zemin hazırlamak amacıyla da düzenlenmektedir.
Ne var ki uygulamada, terörle herhangi bir bağlantısı bulunmayan kişiler hakkında da G-89 kaydına rastlanmaktadır. Böyle bir tabloyla karşılaşan yabancının ülkeye yeniden girebilmesi, mevcut hukuki imkânları işleterek kaydın sildirilmesine bağlıdır.
Kaydın Kaldırılması İçin İzlenebilecek Yollar
G-89 kaydı iki farklı kanaldan kaldırılabilir: işlemi tesis eden idareye yöneltilecek itiraz ve idari yargıda açılacak iptal davası. Hangi yol tercih edilirse edilsin, kaydın hukuka aykırı biçimde oluşturulduğunun gerekçeleriyle birlikte ortaya konulması beklenir.
Başvurunun hukuki dayanaklarının açıklanmaması ya da usule ilişkin eksikliklerle malul olması, talebin reddiyle sonuçlanmaktadır. Bu sonuç ise ya girişin yine engellenmesi ya da yabancının sınır dışı edilmesi anlamına gelir. Sürecin kısa sürede ve isabetli biçimde yürütülmesi bakımından, yabancılar hukuku alanında deneyimli bir hukukçudan destek alınması yararlıdır.
İdari Makama İtiraz
Yetkili idareye başvurmak, kaydın kaldırılması için kullanılabilecek seçeneklerden biridir. Talep, gerekçelerini içeren bir dilekçeyle iletilir ve muhatap makam Göç İdaresi Başkanlığı'dır. Başvuru için öngörülen süre, kaydın yabancıya tebliğ edildiği günü izleyen günden başlamak üzere 60 gündür.
İdareye başvurulması, dava açmanın ön koşulu niteliğinde değildir. Talebin reddedilmesi, 30 gün boyunca yanıt verilmemesi ya da verilen yanıtın belirsiz kalması durumunda iptal davası açılabilir. Yabancının hiç itiraz etmeden doğrudan yargı yoluna gitmesi de mümkündür.
Koda Karşı İptal Davası
Adına G-89 kaydı düzenlenen kişinin bu kaydın silinmesini istemesi halinde başvuracağı asıl yol iptal davasıdır. Dava, Göç İdaresi Genel Başkanlığı husumetiyle açılır ve dava açma süresi, kaydın tebliğini izleyen günden itibaren 60 gündür.
Dava açılmadan önce idareye itiraz edilmişse süre hesabı değişir. Tebliğ ile itiraz tarihi arasında geçen günler 60 günlük süreden mahsup edilir; idarenin talebi incelediği dönemde süre durur ve idarenin cevabının tebliğini izleyen gün yeniden işlemeye başlar.
Bunu bir örnekle somutlaştırmak gerekirse: kaydın tebliğini izleyen yedinci günde idareye itiraz edildiğini varsayalım. İdarenin cevabı yabancıya tebliğ edildikten sonra başlayacak 53 günlük süre içinde iptal davasının açılması gerekir. İdare hiç cevap vermezse, 30 günlük cevap süresinin dolmasıyla birlikte kalan süre işlemeye başlar.
Bu davada yürütmenin durdurulması talebinde bulunulabilir. Zira davanın açılmış olması, koda bağlı idari işlemleri kendiliğinden askıya almamaktadır.
Kodun iptali davasıyla deport kararının iptali davası birbirinden ayrı davalardır. Kendisine tanınan süre içinde ülkeyi terk etmeyen yabancı hakkında, koddan bağımsız olarak bir deport kararı üretilir ve sınır dışı işlemi derhal uygulanır. Kod davası devam ederken Türkiye'de kalmayı sürdürmek isteyen kişilerin, deport kararına karşı da ayrıca dava açması gerekir.
Tüm tahdit kodlarının tek tek incelendiği "yabancı tahdit kodu ve kodun kaldırılması davası" başlıklı çalışmamız bu konuda daha geniş bir çerçeve sunmaktadır.
Meşruhatlı Vize Bu Kodda Çözüm Sağlar mı?
Meşruhatlı vize, G-89 kaydının kaldırılmasında ya da ülkeye girişin sağlanmasında işe yarayan bir araç değildir. Kural düzeyinde meşruhatlı vize başvurusu yapılmasına engel bulunmamakla birlikte, adına bu kod işlenen kişiler milli güvenlik bakımından şüpheli görüldüğünden kendilerine bu vize verilmemektedir.
Konunun ayrıntıları için "meşruhatlı vize nedir? nasıl alınır?" başlıklı yazımıza bakılabilir.
Sınır Dışı Etme Kararının İptali
G-89 kaydına dayanılarak verilen sınır dışı etme kararının ortadan kaldırılması, ayrı bir iptal davasının konusudur. Bu davanın açılma süresi, kararın yabancıya tebliğinden itibaren 7 gündür.
Süresi içinde dava açıldığında sınır dışı işlemi yargılama sonuçlanıncaya kadar durur. Deport iptali dosyaları uygulamada yaklaşık 4-6 ay içinde neticelenmektedir.
Bu davada yalnızca sınır dışı kararının değil, işleme dayanak oluşturan kodun da iptali istenebilir.
Talebin reddedilmesi durumunda yabancının önünde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru seçeneği bulunur; bunun dışında istinaf veya temyiz incelemesi istemek mümkün değildir.
Süreler, usuli adımlar ve dikkat edilmesi gereken diğer noktalar "deport kararı (sınır dışı edilme) nasıl kaldırılır?" başlıklı çalışmamızda ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
Geri Gönderme Merkezindeki Yabancı ve İdari Gözetim
Sınır dışı edilmek üzere geri gönderme merkezine yerleştirilen yabancıların kullanabileceği ayrı bir hukuki imkân, idari gözetim kararına itirazdır. Deport kararıyla birlikte merkeze alınan kişinin bu itirazı sulh ceza hâkimliğine yöneltmesi gerekir. Aksi takdirde yabancı, deport kararına karşı iptal davası açmış olsa dahi merkezde tutulmaya devam eder.
Konunun ayrıntılarına "geri gönderme merkezinden çıkmak için idari gözetim kararına itiraz" başlıklı yazımızdan ulaşılabilir.
Sürecin Ne Kadar Zaman Aldığı
Kaydın kaldırılması ortalama 1 yıl civarında bir zaman almaktadır. Bu süre dosyadan dosyaya değişebilir. Dava dilekçesinin eksiksiz hazırlanması ve dava şartlarının baştan karşılanması süreci kısaltırken; mahkemenin iş yükü ve duruşmalar arasındaki aralıklar süreyi uzatabilmektedir.
Harç ve Masraflar
Kod kaldırma davasında harç ve masraflar yaklaşık 4.000 TL düzeyindedir. Bu kalemler her dönem yetkili makamlarca yeniden belirlenmektedir. 10.07.2023 tarihinden itibaren geçerli olan iptal davası harç ve masrafları aşağıda tablo halinde gösterilmiştir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
G-89 kaydının kaldırılması taleplerinde görevli ve yetkili yargı yeri Ankara İdare Mahkemeleri'dir. Buna karşılık bu koda dayanılarak verilen sınır dışı kararlarının iptalinde, kararı veren makamın bulunduğu yerdeki idare mahkemeleri görevli ve yetkilidir.
Genel Değerlendirme
G-89, terör bağlantısı tespiti sonucunda yabancının ülkeye girişini süresiz olarak kapatmak üzere kullanılan tahdit kayıtlarından biridir. Böyle bir bağlantısı bulunmadığı halde kayıtla karşılaşan kişiler, gerekli iptal adımlarını atmadıklarında sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya kalır. Başvurulan yollarda hukuki gerekçelerin yeterince ortaya konulamaması ise talebin reddine yol açabilmektedir. Bu nedenle sürecin bir yabancılar hukuku uzmanının desteğiyle yürütülmesi isabetli olur.
Independent Legal Değerlendirmesi
G-89 dosyalarında belirleyici olan, kaydın idari sistemde ne zaman ve hangi olay üzerine oluşturulduğunun doğru saptanmasıdır. Kod çoğu zaman tek başına gelmez; sınır dışı kararı, idari gözetim ve giriş yasağı aynı dosyada iç içe geçer. Her birinin süresi ve muhatabı farklı olduğundan, tek bir başvuruyla bütün sonuçların ortadan kaldırılacağı beklentisi uygulamada karşılık bulmamaktadır.
Somut bir dosyada yol haritası kurulurken şu başlıklar öncelikli olarak gözetilmelidir:
- Tebliğ tarihinin belgeyle sabitlenmesi; 60 günlük dava süresi ile deport kararına ilişkin 7 günlük sürenin ayrı ayrı takvimlendirilmesi
- İdareye itiraz edilecekse sürenin durması ve yeniden işlemesi hesabının baştan yapılması
- Kodun dayanağı olarak gösterilen bilgi ve belgelerin somut delil niteliği taşıyıp taşımadığının irdelenmesi
- Yürütmenin durdurulması talebinin dilekçede açıkça ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi
- Geri gönderme merkezinde tutulma söz konusuysa sulh ceza hâkimliğine itiraz yolunun eş zamanlı işletilmesi
- Deport davasının reddi ihtimaline karşı bireysel başvuru takviminin önceden planlanması
Independent Legal, tahdit kodlarının kaldırılmasından sınır dışı ve idari gözetim kararlarına karşı yürütülecek başvurulara kadar yabancılar hukuku uyuşmazlıklarının tümünde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.