Türkiye'de bulunduğu dönemde geçimini hukuka uygun sayılmayan yollarla sağladığı değerlendirilen yabancılar bakımından idarenin başvurduğu kayıtlardan biri Ç-116 tahdit kodudur. Uygulamadaki yaygın adlandırmayla fuhuş kodu olarak anılan bu kayıt, kişinin ülkeden çıkarılmasına ve uzun süreli bir giriş engeline yol açan zincirin ilk halkasını oluşturur.
Kod tesis edilen yabancı hakkında kural olarak sınır dışı etme kararı da alınır; buna bağlı olarak ilgili kişi 5 yıl boyunca Türkiye'ye giremez. Yabancının önünde ise birden fazla hukuki seçenek bulunur: idari makama itiraz dilekçesi sunmak, idare mahkemesinde iptal davası açmak veya kayıt kalkmamış olsa dahi meşruhatlı vize yoluyla ülkeye giriş sağlamak.
Bu bilgi notunda kodun hangi mevzuat hükmüne dayandığını, hangi olgusal gerekçelerle tesis edildiğini, kaldırılması için izlenebilecek yolları ve bu yollara ilişkin süreleri uygulamaya dönük bir bakışla değerlendiriyoruz.
Ç-116 Kodunun Tanımı ve Doğurduğu Sonuçlar
Ç-116, geçimini meşru sayılmayan kaynaklardan elde ettiği tespit edilen yabancının ülkeden uzaklaştırılmasını ve yeniden girişinin engellenmesini sağlayan idari bir kayıttır. Kayıt, İl Göç İdaresi Müdürlükleri eliyle oluşturulur ve yabancının 5 yıl süreyle ülkeye giriş yapmasının önüne geçer.
Kodun Hangi Gerekçeyle Tesis Edildiği
Ç-116 kodu, yabancının hukuka aykırı kaynaklardan geçimini sürdürdüğü değerlendirmesine dayanır. İdare bu sonuca ulaştığında hem sınır dışı etme kararı alır hem de beş yıllık giriş engelini işletir.
Kodun mevzuattaki dayanağı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'dur. Kanun, sınır dışı etme kararı alınacak yabancıları sayarken ilgili bendinde şu düzenlemeye yer verir:
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 54
"Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır: (…) ç) Türkiye'de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar (…)"
Uygulamaya bakıldığında bu kodun ağırlıklı olarak fuhuş ve benzeri fiiller gerekçe gösterilerek işletildiği görülür. Özellikle bar, gece kulübü ve benzeri eğlence işletmelerinde yapılan denetimlerde bulunan yabancı uyruklu kadınlar hakkında, Ç-116 kapsamında fuhuş nitelendirmesi yapılarak işlem tesis edildiği örnekler mevcuttur.
Kodun Kaldırılmasında Başvurulabilecek Yollar
Ç-116 kaydının ortadan kaldırılması için iki temel hukuki yol vardır: idari makama yöneltilecek itiraz başvurusu ve idari işleme karşı açılacak iptal davası. Bunların yanında, kayıt henüz kalkmamış olsa bile meşruhatlı vize alınarak ülkeye giriş sağlanması ayrı bir imkân olarak değerlendirilir.
İdari İtiraz Yoluyla Kaydın Kaldırılması
Kararın yabancıya tebliğ edildiği günü izleyen günden başlamak üzere 60 gün içinde, kodun kaldırılması talebiyle dilekçe verilebilir. Bu talep Göç İdaresi Başkanlığına yöneltilir. Başvuruyu alan idarenin cevap süresi 30 gündür; bu süre içinde hiç yanıt verilmemesi ya da içeriği belirsiz bir yanıt verilmesi hâlinde itirazın reddedildiği kabul edilir.
İtirazın kabulü hâlinde kayıt silinir. Talep reddedilirse yabancı, dava yoluna geçebilir. Burada altı çizilmesi gereken nokta şudur: iptal davası açabilmek için önce idari makama başvurmuş olmak şart değildir. Yabancı, itiraz aşamasını hiç işletmeden doğrudan mahkemeye gidebilir.
DİKKAT: Göç İdaresi Genel Müdürlüğüne yapılan itiraz, başvuru sonuçlanıncaya kadar dava açmak için öngörülen 60 günlük süreyi durdurur.
İptal Davası Yoluyla Kaydın Kaldırılması
Hakkında kayıt oluşturulan yabancının kullanabileceği ikinci yol, idare mahkemesinde iptal davası açmaktır. Dava, kodun tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içinde ve Göç İdaresi Başkanlığı husumetiyle açılır.
İdareye itiraz edilmiş ve bu itiraz reddedilmişse yine iptal davası gündeme gelir. Bu ihtimalde hesaplama şöyle yapılır: kodun tebliği ile itirazın yapıldığı tarih arasında geçen gün sayısı, 60 günlük dava açma süresinden indirilir.
Somutlaştırmak gerekirse, tebliği izleyen günden sayıldığında 17. günde itiraz edilmiş bir dosyada, ret kararının tebliğini izleyen günden itibaren dava açmak için 43 gün kalır.
Uygulamada kodun çoğunlukla fuhuş benzeri fiiller gerekçesiyle tesis edildiği görülse de, gerek kaydın oluşturulması gerek sınır dışı kararı verilebilmesi için mahkemeler somut delil arar. Yabancının geçimini gayrimeşru yollardan sağladığı iddiasının, elle tutulur verilerle ortaya konulması beklenir.
Nitekim polis tutanaklarında yer alan "fuhuş yapmak için mekanda bulunduğu değerlendirilmiştir" ya da "fuhuş yapmak için evde olduğu değerlendirilmiştir" biçimindeki ifadeler, kanıt değeri taşımayan soyut değerlendirmelerdir; bu tür anlatımlara dayanılarak kod tesis edilmesi veya deport kararı verilmesi mümkün değildir. Bu şekilde kurulan işlemlerin iptal davası sonucunda kaldırıldığı görülmektedir. (İstanbul 1. İdare Mahkemesi E. 2018/3110, K. 2019/963 ve T. 28.03.2019.)
Açılacak iptal davasında yürütmenin durdurulması da istenebilir. Talep kabul edildiği takdirde kaydın doğuracağı etkiler yargılama sonuçlanıncaya kadar askıya alınır. Mahkemenin böyle bir karar verebilmesi için işlemin uygulanmasının telafisi güç ya da imkânsız zararlara yol açacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı bulunması gerekir. Bu iki koşulun somut olayda gerçekleştiği dilekçede gerekçelendirilmelidir.
Davanın kanuni süre içinde açılması kadar, dilekçenin hukuken doğru kurgulanması da belirleyicidir. Zira iptal yargılamasında yabancı hakkında tesis edilen işlemlerin hukuka aykırılığı ortaya konulamazsa davanın reddi söz konusu olabilir. Bu nedenle sürecin en başından itibaren yabancılar hukuku alanında deneyimli bir hukukçudan destek alınması yerinde olur.
Tahdit kodu türlerinin tamamı ve iptal davasına ilişkin ayrıntılar, yabancı tahdit kodları başlıklı çalışmamızda ele alınmaktadır.
Meşruhatlı Vize ile Ülkeye Giriş
Ç-116 nedeniyle giriş yasağı bulunan yabancı, meşruhatlı vize alarak Türkiye'ye gelebilir. Bu vize türü, kayıt ve giriş yasağı henüz ortadan kalkmamış olsa dahi ülkeye giriş imkânı tanır.
Meşruhatlı vize; çalışma, öğrenim, tedavi, ticaret ya da aile birleşimi gibi belirli amaçlara bağlı olarak idarece istisnai biçimde düzenlenen bir vize çeşididir.
Konunun başvuru koşulları ve ayrıntıları, meşruhatlı vize nedir, nasıl alınır başlıklı çalışmamızda incelenmektedir.
Sınır Dışı (Deport) Kararının Kaldırılması
Hakkında Ç-116 kaydı oluşturulan yabancı bakımından eş zamanlı olarak sınır dışı etme kararı da alınır. Bu tabloda yalnızca kaydın kaldırılmasına yönelmek yeterli olmaz; ayrıca deport kararının iptali istenmelidir. Sınır dışı kararına karşı dava, kod tesisi ve sınır dışı kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde, kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır.
Bu davanın açılmış olması, sınır dışı işlemlerini durdurur. Dolayısıyla karar eline ulaşan yabancının gecikmeden dava yoluna gitmesi gerekir. Aksi hâlde idare sınır dışı işlemlerini tamamlarsa, 7 günlük dava açma süresinin dolması beklenmeksizin kişi ülkeden çıkarılabilir.
Sınır dışı kararının iptali istemiyle açılan davada, tahdit kodunun kaldırılması da talep konusu yapılabilir. Mahkeme bu talebi yerinde bulursa hem kayıt hem de deport kararı ortadan kalkar.
Deport kararına karşı açılacak iptal davasının tüm ayrıntıları, deport nasıl iptal edilir başlıklı çalışmamızda incelenmektedir.
İdari Gözetim Kararına İtiraz Başvurusu
Ç-116 kaydı oluşturulan yabancı hakkında sınır dışı kararı da verilmiş olduğundan, kişi çıkarma işlemlerinin tamamlanabilmesi için geri gönderme merkezine sevk edilir ve bu işlemler bitene kadar orada gözetim altında tutulur.
Yabancının merkezden çıkabilmesi için idari gözetim kararına itiraz edilmesi gerekir. İtiraz, sınır dışı kararının verildiği yerdeki Sulh Ceza Hakimliğine yöneltilir. Başvurunun kabulü hâlinde kişi geri gönderme merkezinden ayrılır.
İdari gözetim kararına itirazın ayrıntıları, geri gönderme merkezinde idari gözetim kararına itiraz başlıklı çalışmamızda ele alınmaktadır.
Sürecin Ne Kadar Zaman Aldığı
Kaydın kaldırılması istemiyle açılan iptal davası ortalama 1 yıl içinde sonuçlanır. Göç İdaresi Başkanlığına yöneltilen itiraz başvurularının sonuçlanma süresi ise genellikle 1-3 ay aralığındadır.
Harç ve Yargılama Giderleri
Kaydın kaldırılması için açılacak davada ödenecek harç ve masraflar 2023 yılı bakımından ortalama 4000 TL düzeyindedir.
Söz konusu kalemler her yıl yeniden belirlenir. 10.07.2023 tarihinden itibaren geçerli olan iptal davası harç ve gider tarifesi esas alınmalıdır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tahdit kaydının kaldırılmasına ilişkin uyuşmazlıklarda Ankara idare mahkemeleri görevli ve yetkilidir. Buna karşılık koda dayanılarak alınan deport kararlarının iptali istemli davalarda, sınır dışı kararını veren valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemeleri yetkilidir.
Sonuç
Ç-116 kaydı, hakkında uygulandığı kişinin ülkeden çıkarılmasına ve beş yıl boyunca Türkiye'ye girememesine yol açar. Bu ağırlıktaki sonuçlarla karşılaşmamak için kaydın kaldırılmasına ve deport kararına yönelik başvuruların gecikmeksizin yapılması gerekir. Sürecin hızlı ve isabetli yürütülebilmesi bakımından yabancılar hukuku alanında uzmanlaşmış bir hukukçuyla çalışmak faydalı olacaktır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Ç-116 dosyalarında belirleyici olan, idarenin dayandığı olgusal temelin ne kadar somut olduğudur. Uygulamada karşılaşılan tutanakların önemli bir bölümü değerlendirme cümlelerinden ibarettir; oysa bu cümleler tek başına gayrimeşru geçim iddiasını taşıyacak nitelikte değildir. İkinci kritik nokta, iki ayrı işlemin iki ayrı süreye tabi olmasıdır: tahdit kaydı için 60 gün, sınır dışı kararı için 7 gün öngörülmüştür ve pratikte kısa süre çoğu zaman gözden kaçar.
Somut bir dosyada yol haritası kurulurken şu başlıklar önceliklendirilmelidir:
- Tebliğ tarihinin belgelenmesi ve 7 günlük deport süresiyle 60 günlük kod süresinin ayrı ayrı takvimlendirilmesi
- İdareye itiraz mı yoksa doğrudan dava mı seçileceğine, sürenin durması etkisi hesaba katılarak karar verilmesi
- Yürütmenin durdurulması talebinin, telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık ölçütleri somutlaştırılarak dilekçeye işlenmesi
- Gözetim altındaki kişi için sulh ceza hakimliğine itirazın eş zamanlı sunulması
- Sınır dışı davasında tahdit kaydının kaldırılmasının da talep edilerek iki sonucun tek yargılamada elde edilmesi
Independent Legal, tahdit kaydına itirazdan sınır dışı kararının iptaline kadar sürecin tamamında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.