İkamet izninin idarece iptal edilmesi çoğu zaman tek başına kalan bir işlem değildir. İptalin ardından kişi sınır dışı edilir ve kayıtlarına, ülkeye yeniden girişini engelleyen bir şerh düşülür. Bunların en sık karşılaşılanlarından biri V-69 tahdit kodudur.
Kodun etkisi sınırdan geri çevrilmekle sınırlı değildir. Kayıt sistemde durduğu sürece yeni ikamet izni talepleri olumlu sonuçlanmaz; çalışma izni, aile birleşimi ya da öğrenim amaçlı başvurular da aynı engelle karşılaşır.
Bu bilgi notunda kodun hangi gerekçelerle işlendiğini, kaldırılmasına yönelik idari ve yargısal yolları, bu yollara ilişkin süreleri ve kodun sınır dışı kararıyla ilişkisini ele alıyoruz.
V-69 Tahdit Kodunun Anlamı
V-69, ikamet izni iptal edilmiş ve bu nedenle ülkeden çıkarılmış yabancıların yeniden Türkiye'ye giriş yapmak istemesi halinde karşılarına çıkan bir sınırlama kaydıdır. Kodun kapsamı ikamet izniyle sınırlı değildir; iznin geçersizleşmesiyle kişinin ülkede bulunmasını ve giriş yapmasını sağlayan çalışma izni ve vize gibi belgeler de hükümsüz kalır.
Bir başka anlatımla V-69, tek bir başvuruya değil, yabancının Türkiye'deki hukuki statüsünün bütününe yönelen bir engeldir.
Kodun Uygulanmasını Gerektiren Nedenler
Bu kod, ikamet izninin iptalini gerektirecek bir eylemde bulunduğu tespit edilen ve ardından sınır dışı edilen yabancının ülkeye tekrar giriş yapmasını önlemek amacıyla işlenir. Hakkında V-69 kaydı bulunan kişiye 5 yıl süreyle yeni bir ikamet izni düzenlenmesi mümkün değildir.
İkamet izninin iptali, esas olarak iznin verilmesini haklı kılan şartların sonradan ortadan kalkmasıyla gündeme gelir. Bunun yanında her izin türünün kendi bünyesine özgü koşulları ve bu koşulların ihlaline bağlanan ayrı iptal sebepleri de bulunur.
Uygulamada V-69 kodunun tesisiyle sonuçlanan iptal gerekçelerine şu örnekler verilebilir:
- Öğrenci ikametinin veriliş amacının dışında kullanıldığının anlaşılması; bu tespit hem iznin iptaline hem de kişi hakkında V-69 kaydının işlenmesine yol açar.
- Geçerli bir ikamet izni bulunmakla birlikte, çalışma izni alınmaksızın çalışıldığının ortaya çıkarılması.
- İkamet izni talebi sırasında gerçeğe aykırı belge veya beyan kullanıldığının idari inceleme sonucunda belirlenmesi.
İznin hangi hallerde iptal edilebileceği, iptal kararıyla karşılaşan yabancının başvurabileceği hukuki yollar ve iptalin ardından yeniden izin talebinde bulunulup bulunulamayacağı, ikamet izni iptali başlıklı ayrı bir çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.
Kodun Sistemden Kaldırılması
V-69 kaydının silinmesinin asıl yolu iptal davasıdır. Dava yoluna gitmeden önce, işlemi tesis eden idareye başvurmak da mümkündür; ancak bu idari aşama kanunen zorunlu tutulmuş bir ön koşul değildir.
Hangi yol tercih edilirse edilsin belirleyici unsur aynıdır: işlemin hukuka aykırı düşen yönlerinin somut biçimde ortaya konulması. Bu gerekçelendirmenin yüzeysel kalması, itirazların reddedilmesinin başlıca sebebidir. Sürecin yabancılar hukuku alanında deneyimli bir hukukçu eşliğinde yürütülmesi sonuç alma ihtimalini artırır.
Yetkili Makama İtiraz Yolu
Kodun kaldırılmasına yönelik idari itiraz, gerekçelerin açıklandığı bir dilekçeyle yapılır. Başvurunun muhatabı Göç İdaresi Başkanlığıdır. İtiraz için tanınan süre, tahdit kodunun yabancıya tebliğ edildiği günü takip eden günden başlamak üzere 60 gündür.
İdarenin başvuruyu cevaplandırması gereken süre ise 30 gündür. Bu süre içinde herhangi bir yanıt verilmemesi ya da talebin açıkça reddedilmesi durumunda yargı yolu açılır. İtiraz zorunlu bir aşama olmadığından, tebliği izleyen günden itibaren işleyecek 60 günlük süre içinde doğrudan iptal davası da açılabilir.
İptal Davası
Kodun kaldırılması için başvurulabilecek diğer imkân, idari yargıda iptal davası açmaktır. Dava, 60 günlük idari dava açma süresi içerisinde Göç İdaresi Başkanlığı husumetiyle açılır. Dilekçede, kaydın neden hukuka aykırı olduğunun hukuki dayanaklarıyla birlikte açıkça gösterilmesi gerekir.
Dava öncesinde idareye itirazda bulunulmuşsa süre hesabı özel bir dikkat gerektirir. Kodun tebliğini izleyen gün ile itiraz dilekçesinin verildiği gün arasında geçen zaman dilimi, 60 günlük dava açma süresinden sayılır.
Buna karşılık itiraz tarihi ile itiraza verilen cevabın yabancıya tebliğini izleyen gün arasındaki dönem süreye eklenmez. İdarenin sessiz kalması ihtimalinde ise 30 günlük cevap süresinin dolmasını izleyen günden itibaren duran süre kaldığı yerden yeniden işlemeye başlar.
Yürütmenin durdurulması bakımından, ortada deport kararı bulunup bulunmadığına göre farklı bir tablo doğar. Gerek V-69 kodunun gerekse ikamet izninin iptali istemiyle açılan dava, işlemin uygulanmasını kendiliğinden askıya almaz. Bu nedenle işlemin etkilerinin durdurulması isteniyorsa, davanın yürütmenin durdurulması talebini de içerecek şekilde açılması gerekir.
Tahdit kodunun iptali istemiyle açılan dava ile sınır dışı kararına karşı açılan dava birbirinden bağımsız iki yargılamadır. Yabancı hakkında hem kod işlenmiş hem de deport kararı alınmışsa, kural olarak her iki dava ayrı ayrı açılmalıdır. Bununla birlikte uygulamada, süresinde açılan deport iptali davasının kabulüyle tahdit kodunun da iptal edildiği görülmektedir. Bu sonucun doğabilmesi için sınır dışı kararının iptaline ilişkin dilekçede kodun kaldırılmasının da talep edilmiş olması aranır.
Tahdit kodu türlerinin tamamı ve kodun iptaline ilişkin yargılamanın ayrıntıları, yabancı tahdit kodları ve kodun kaldırılması davası başlıklı çalışmada ele alınmaktadır.
Meşruhatlı Vize ile Girişin Sağlanması
Meşruhatlı vize, ülkeden çıkarılmış bir yabancıya yeniden giriş imkânı tanımak üzere öngörülmüştür. Bu vizeyi elde eden kişi, hakkında deport kararı bulunsa dahi ülkeye girebilir ve vizede yazılı süre kadar kalabilir. Başvurular T.C. dış temsilcilikleri aracılığıyla yapılır.
Meşruhatlı vize talebinde bulunma yolu herkese açıktır; ancak idare her başvuruyu olumlu karşılamaz. Talebin kabulü idarenin takdir yetkisi içindedir. Nitekim kamu güvenliği, kamu sağlığı ve genel güvenlik gibi gerekçelerle sınır dışı edilmiş yabancılara bu vizenin verilmediği uygulamada sıkça görülmektedir.
Konunun ayrıntıları meşruhatlı vize başlıklı çalışmada açıklanmaktadır.
Sınır Dışı Kararının İptali İstemi
Hakkında V-69 kodu işlenmekle birlikte deport kararı da alınan yabancının, kararın kendisine tebliğinden itibaren 7 gün içinde iptal davası açması gerekir. Bu süre kaçırıldığında, kişinin en kısa zamanda ülke dışına çıkarılması gündeme gelir.
Sınır dışı etme kararlarına karşı açılan davalarda dava açma süresi, işlemin tebliğinden başlamak üzere 7 gündür. Ancak idare, sınır dışı işlemlerini gerçekleştirmek için bu sürenin dolmasını beklemez; yabancı, süre içinde de ülkeden çıkarılabilir.
Bu tür davalarda verilen karar kesindir; istinaf ya da temyiz yoluna gidilemez. Buna karşılık talebin reddedilmesi halinde Anayasa Mahkemesine tedbir istemli bireysel başvuru yapılması mümkündür.
V-69 kodu kapsamında deport kararı verilmiş ve bu karara karşı iptal davası açılmışsa, yabancının ülkeden çıkarılması için mahkemenin kararı beklenir. Bu nedenle sınır dışı kararına karşı açılan davada ayrıca yürütmenin durdurulması talebinde bulunulmasına gerek yoktur; davanın açılması sınır dışı işlemini kendiliğinden durdurur.
Süreye, dilekçedeki taleplere ve yargılamanın teknik ayrıntılarına gereken özenin gösterilmemesi doğrudan sınır dışı sonucunu doğurabilir. Bu yargılamaya ilişkin ayrıntılar, sınır dışı (deport) kararının iptali konusunu ele alan ayrı bir çalışmada yer almaktadır.
Yargı başvuruları ortalama 4-6 ay içerisinde karara bağlanmaktadır. Yabancı idari gözetim altındaysa bu süre boyunca geri gönderme merkezinde tutulur. Sınır dışı davasının açılmış olması, kişinin serbest bırakılmasını gerektirmez. Yargılama boyunca özgürlüğünü koruma isteyen kişilerin idari gözetim kararına ayrıca itiraz etmesi gerekir.
İdari Gözetime Karşı Başvuru
Gözetim kararına yönelik itiraz, deport kararını veren valiliğin bağlı olduğu sulh ceza hâkimliğine sunulur. Yabancı, gözetim altında tutulduğu sürenin tamamı boyunca bu yola başvurma hakkını kullanabilir.
Başvurunun hangi hallerde ve hangi usulle yapılacağına dair ayrıntılar, geri gönderme merkezlerinde gözetime itiraz konusunu inceleyen ayrı bir çalışmada açıklanmaktadır.
Kaydın Silinmesi Ne Kadar Zaman Alır?
Tahdit kodunun kaldırılması ortalama 1 yıl sürmektedir. Yargılamanın erken tamamlanmasında dava dilekçesinin baştan eksiksiz düzenlenmesi belirleyicidir; delillerin tam toplanması da süreyi kısaltır.
Dava Harç ve Masrafları
Tahdit kodunun kaldırılmasına yönelik iptal davasının harç ve masrafları yaklaşık 4.000 Lira düzeyindedir. Söz konusu kalemler her yıl yeniden belirlenmektedir. 10.07.2023 tarihinden itibaren geçerli olan iptal davası harç ve masrafları tablo halinde gösterilmiştir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
V-69 kodunun kaldırılması istemi bakımından görevli ve yetkili yargı yeri Ankara idare mahkemeleridir. Sınır dışı kararının iptaline ilişkin davada ise yetki, deport kararını veren valiliğin bulunduğu yer idare mahkemelerine aittir.
Independent Legal Değerlendirmesi
V-69, yabancının Türkiye'ye girişini kapatan idari kayıtlar arasında yer alır ve kaldırılmadığı sürece ağır hak kayıplarına yol açar. Bu kayıpların başında, ikamet izinlerinin geçersiz hale gelmesiyle kişinin ülkeden çıkarılması ve beş yıl boyunca yeniden kabul edilmemesi gelir. Uygulamada sorun çoğu kez kodun ancak sınırda ya da yeni bir izin başvurusunda fark edilmesiyle büyür; o aşamada dava süreleri çoktan tükenmiş olur.
Bu nedenle süreç yürütülürken şu başlıkların öncelikle ele alınması gerekir:
- Tebliğ tarihinin belgeyle saptanması ve 60 günlük sürenin buna göre hesaplanması
- İdari itiraz yoluna gidilecekse sürenin duran ve işleyen dönemlerinin ayrı takibi
- İptale dayanak olgunun mevzuattaki iptal sebeplerini karşılayıp karşılamadığının denetlenmesi
- Deport kararı da varsa 7 günlük özel sürenin kaçırılmaması ve dilekçede kodun kaldırılmasının açıkça istenmesi
- İdari gözetim varsa sulh ceza hâkimliğine ayrıca itiraz edilmesi
- Meşruhatlı vize seçeneğinin, idarenin takdir yetkisi gözetilerek baştan değerlendirilmesi
Independent Legal, tahdit kodlarının kaldırılması, ikamet izni iptaline karşı başvuru yolları ve sınır dışı kararlarının iptali süreçlerinde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.