Türkiye'de bulunan bir yabancının kalış amacı zaman içinde değişebilir. Öğrenimini tamamlayan kişi çalışmaya başlayabilir, turistik amaçla gelen bir yabancı Türk vatandaşıyla evlenebilir ya da aile birliğine dayanan izin, evliliğin sona ermesiyle dayanağını yitirebilir. Bu tür durumlarda mevcut izni sonlandırıp sıfırdan başlamak yerine, izin türleri arasında geçiş yapılması mümkündür.
İkamet izni geçiş başvurusu, elinde geçerli bir izin bulunan yabancının, aranan koşulları karşılaması kaydıyla farklı bir izin türüne aktarılmasını sağlayan hukuki mekanizmadır. Geçiş yapılan izin türünün tanıdığı haklardan yararlanabilmek için, o türe ilişkin şartların taşınması, istenen belgelerin toplanması ve başvurunun usulüne uygun biçimde yapılması gerekir.
Bu bilgi notunda geçişin hangi hallerde gündeme geldiğini, başvurunun nasıl ve hangi süre içinde yapılacağını, izin türlerine göre farklılaşan belge listelerini ve sürecin pratik sonuçlarını ele alıyoruz.
Geçiş Başvurusunun Hukuki Niteliği
Geçiş başvurusu; elinde geçerli bir ikamet izni bulunarak Türkiye'de kalan yabancının, aranan koşulları karşılaması kaydıyla başka bir izin türüne aktarılmasını ifade eder. Bu yola başvurulabilmesi iki halden birine bağlıdır: mevcut izne dayanak oluşturan gerekçenin ortadan kalkması ya da yeni bir izin türünü gerektiren bir gerekçenin doğması.
İzinler arası geçişin yasal dayanağı, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 29. maddesidir:
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 29
"Yabancılar, ikamet izninin verilmesine esas olan gerekçenin sona ermesi veya farklı bir gerekçenin ortaya çıkması halinde, yeni kalış amacına uygun ikamet izni talebinde bulunabilir."
Başvurunun Yapılma Usulü
Süreç iki aşamalıdır. İlk aşamada e-ikamet sistemi üzerinden randevu alınır; ikinci aşamada verilen gün ve saatte İl Göç İdaresi'ne şahsen başvurulur.
Elektronik ortamda yürütülen ön başvuruda yabancıya ilişkin bilgiler sisteme işlenir ve bu aşama tamamlandığında başvurana randevu tarihi ile saati bildirilir. Belirlenen tarihte hazırlanan belgelerle birlikte İl Göç İdaresi'ne gidilir. İdare dosyayı inceledikten sonra talebi kabul edebileceği gibi reddedebilir de.
Zamanlama bakımından ikili bir ayrım vardır. Mevcut izne esas gerekçe sona ermişse, başvurunun bu tarihten itibaren 10 gün içinde idareye ulaştırılması gerekir. Buna karşılık geçişin sebebi yeni bir gerekçenin doğması ise, kanun herhangi bir süre sınırı öngörmemiştir.
E-ikamet üzerinden başvurunun nasıl oluşturulacağı ve randevunun ne şekilde alınacağı, e-ikamet goc.gov.tr başvuru ve randevu başlıklı çalışmamızda anlatılmıştır. Geçiş için aranan koşulları taşımayanların önünde ise yeniden ikamet izni başvurusu yapma imkânı bulunur; bu konu oturma izni nasıl alınır başlıklı yazımızda ele alınmıştır.
Başvurunun Zamanlaması
Geçiş talebinin idareye iletilme anı, geçişin sebebine göre değişir. İzne dayanak oluşturan gerekçe ortadan kalkmışsa ya da iznin süresi dolmuşsa, İl Göç İdaresi'ne yapılacak başvuru için 10 günlük bir süre söz konusudur.
Yabancı, yeni bir gerekçeye dayanarak başka bir izin türüne geçmek istiyorsa herhangi bir süre kısıtıyla karşılaşmaz. Bu halde mevcut iznin süresinin dolması beklenmeksizin geçiş talebi ileri sürülebilir.
Hangi Durumda Hangi İzin Türüne Geçilebilir?
Elinde bir ikamet izni bulunan yabancı, mevzuatta aranan koşulları karşıladığında farklı bir izin türüne aktarılabilir. Uygulamada karşılaşılan başlıca geçiş senaryoları aşağıda değerlendirilmiştir.
- Öğrenci ikamet izni sahibi bir yabancı bakımından aile ikamet iznine hak kazandıran koşullar doğarsa, aile iznine geçiş yapılabilir. Öğrencilik koşullarını taşımayı sürdürdüğü sürece öğrenci izninin tanıdığı haklardan da aynen yararlanmaya devam eder.
- Aile ikamet izni bulunan yabancı için öğrenci izni koşulları oluştuğunda mevcut aile izni sona erdirilmez; kişi bunun yanında öğrenci izninin sağladığı haklardan da yararlandırılır.
- Çalışma izni sahibi bir yabancı öğrenci izni koşullarını karşılar hale gelirse çalışma izni devam eder ve buna ek olarak öğrenci izninin getirdiği haklar da kendisine tanınır.
- İnsani ikamet izni ile insan ticareti mağduru ikamet izni bulunanlar bakımından öğrenci izni koşulları doğduğunda, bu kişiler öğrenci iznine geçiş yapmaksızın da anılan iznin sağladığı imkânlardan faydalanabilir.
- Türk vatandaşı bir kişiyle evlenilmesi halinde kısa dönem ikamet izninden aile iznine geçiş yolu açıktır.
- Türk vatandaşıyla evli olup aile ikamet izniyle kalan yabancının evliliği boşanmayla sona ererse, bu izinle en az 3 yıl Türkiye'de bulunmuş olması koşuluyla kendisine kısa dönem izni verilebilir. Ayrıca koşullarını sağladığı diğer izin türlerine başvurma hakkı da saklıdır.
- Gerekli şartların karşılanması kaydıyla öğrenci, aile ve kısa dönem izin türlerinden uzun dönem ikamet iznine geçilmesi mümkündür.
DİKKAT: Uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı; mültecilere, şartlı mültecilere, ikincil koruma statüsündekilere, insani ikamet izni bulunanlara ve geçici koruma altındakilere tanınmamıştır.
Geçiş başvurularında izlenecek usul ve istenen belgeler, hedeflenen izin türüne göre farklılaşır. Mevzuatın öngördüğü süre ve usullere uyulmaması, talebin reddine yol açabilecek başlıca sebeplerdendir. Bu nedenle hangi izin türünün koşullarının fiilen sağlandığı ve geçişin hukuken mümkün olup olmadığı baştan doğru saptanmalıdır. Sürecin sorunsuz ilerlemesi bakımından yabancılar hukuku alanında çalışan bir avukattan destek alınması yerinde olur.
Geçiş Başvurusunda İstenen Belgeler
Geçiş yapılacak izin türüne göre idare, yabancıdan farklı belgeler talep eder. Başvuru sahibinin bu belgeleri eksiksiz biçimde hazırlayarak İl Göç İdaresi'ne sunması gerekir. Aşağıda izin türleri esas alınarak, her tür için aranan evrak ayrı ayrı incelenmiştir.
Aile İkamet İznine Geçişte Aranan Belgeler
Başvuru sahibinin kendisinden istenen belgeler şunlardır:
- Pasaportun ya da pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi,
- İkamet izni başvuru formu,
- Evli olunduğunu ortaya koyan belgenin veya evlilik cüzdanının fotokopisi,
- 4 adet biyometrik fotoğraf,
- Kart bedeli ile ikamet harcının yatırıldığını gösteren makbuz ya da belgeler.
Bu evrakın yanı sıra destekleyici konumundaki kişiden de ayrıca belge istenir. Destekleyiciden talep edilen belgeler şu şekildedir:
- Destekleyici Türk vatandaşı ise kimlik kartının veya nüfus cüzdanının aslı ile fotokopisi,
- Destekleyici yabancı ise pasaportunun ya da pasaport yerine geçen belgesinin fotokopisi,
- Mavi kart, ikamet veya çalışma izni belgesi, mülteci ya da ikincil koruma statüsüne ilişkin kimlik belgelerinin fotokopisi,
- Aile bireylerinin tamamını kapsayan geçerli sağlık sigortası,
- Kalınacak süre boyunca yeterli ve düzenli maddi imkânın bulunduğunu gösteren imzalı ve onaylı belge,
- Adres Kayıt Sistemi'ne kayıtlı olunduğunu ortaya koyan belge,
- Adli sicil kaydı,
- Barınılacak yeri ortaya koyan belge; tapu fotokopisi ya da kira sözleşmesinin noterce onaylanmış örneği buna örnektir.
Başvuran çocuksa; destekleyicinin ya da eşinin ergin olmayan yahut bakmakla yükümlü olduğu bir çocuğu bulunuyorsa, aşağıdaki evrak da dosyaya eklenir:
- Anne ile babanın; pasaport, pasaport yerine geçen belge ya da ulusal kimlik kartı üzerinden tespit edilemediği hallerde çocuğa ait onaylı doğum belgesi,
- Ebeveynlerden birinin vefat etmiş olması halinde onaylı ölüm belgesi,
- Boşanma söz konusuysa çocuğa ilişkin onaylı velayet belgesi; velayetin ortak olduğu durumlarda diğer ebeveynin düzenleyeceği onaylı muvafakatname.
Aile ikamet izninin genel koşulları ve kapsamı, aile oturma izni başlıklı çalışmamızda bütünüyle incelenmiştir.
Uzun Dönem İkamet İznine Geçişte Aranan Belgeler
Diğer izin türlerinden uzun dönem ikamet iznine geçişte istenen belgeler şunlardır:
- Geçerlilik süresi en az 6 ay kalan pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi,
- İkamet izni geçiş başvuru formu,
- 4 adet biyometrik fotoğraf,
- Elde bulunan ikamet izni belgesinin fotokopisi (aslının randevu günü teslim edilmesi gerekir),
- Son 3 yıl boyunca sosyal yardım alınmadığını gösteren, mühürlü ve imzalı belgenin aslı,
- Adli sicil kaydı,
- Kalınacak süre boyunca yeterli ve düzenli maddi imkânın bulunduğuna dair imzalı ve onaylı belge,
- Adres Kayıt Sistemi'ne kayıtlı olunduğunu gösteren belge,
- Geçerli sağlık sigortası,
- Barınılacak yeri kanıtlayan belge; örneğin tapu fotokopisi veya noterce onaylanmış kira sözleşmesi örneği.
Uzun dönem izne geçişte çocuklar bakımından ayrıca aşağıdaki belgeler aranır:
- Anne ile babanın; pasaport, pasaport yerine geçen belge veya ulusal kimlik kartı yoluyla belirlenememesi halinde onaylı doğum belgesi,
- Boşanma halinde çocuğa ilişkin onaylı velayet belgesi,
- Ebeveynlerden birinin bulunmadığı hallerde onaylı muvafakatname (ölüm söz konusuysa diğer eşin onaylı ölüm belgesini ibraz etmesi gerekir),
- Başvuranın on sekiz yaşını doldurmamış olması halinde, yurt dışındaki anne, baba veya yasal temsilcisi tarafından verilecek onaylı muvafakatname ile bu muvafakatnamede belirtilmesi kaydıyla Türkiye'deki gerçek ya da tüzel kişilerce düzenlenecek noter onaylı taahhütname.
Uzun dönem iznine geçiş hakkının; mültecilere, şartlı mültecilere, ikincil koruma statüsü sahiplerine, insani ikamet izni bulunanlara ve geçici korunanlara tanınmadığı bu başlık bakımından da geçerlidir.
Uzun dönem ikamet izninin genel koşulları ve tüm kapsamı, uzun dönem oturma izni başlıklı çalışmamızda ele alınmaktadır.
Öğrenci İkamet İznine Geçişte Aranan Belgeler
Öğrenci iznine geçmek amacıyla yapılan başvurularda şu belgeler istenir:
- Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi,
- İkamet izni geçiş başvuru formu,
- Öğrencilik haklarından fiilen yararlanıldığını ortaya koyan nitelikte öğrenci belgesi,
- 4 adet biyometrik fotoğraf,
- Mevcut ikamet izni belgesinin fotokopisi (aslı randevu günü teslim edilir),
- Kalış süresince yeterli ve düzenli maddi imkâna sahip olunduğuna ilişkin beyan,
- Geçerli sağlık sigortası,
- Yerleşim yerini kanıtlayan belge; yerleşim yeri belgesi, noterce onaylanmış kira sözleşmesi örneği ya da yurtta kalındığını gösteren e-imzalı yahut imzalı, mühürlü veya kaşeli belge bu kapsamdadır.
Çocuklar için aranan belgeler ise şunlardır:
- Boşanma halinde çocuğa ait onaylı velayet belgesi istenir.
- Anne ile babanın; pasaport, pasaport yerine geçen belge yahut ulusal kimlik kartı üzerinden saptanamadığı hallerde onaylı doğum belgesi talep edilir.
- Ebeveynlerden birinin bulunmadığı durumlarda onaylı muvafakatname aranır; ölüm halinde diğer eşin onaylı ölüm belgesi sunması gerekir.
Öğrenci ikamet izninin genel koşulları ve ayrıntıları, öğrenci oturma izni başlıklı çalışmamızda incelenmiştir.
Turistik İkamet İznine Geçişte Aranan Belgeler
Turistik amaçlı izne geçiş başvurusunda istenen belgeler şunlardan ibarettir:
- Pasaportun ya da pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi,
- İkamet izni başvuru formu,
- 4 adet biyometrik fotoğraf,
- Özel sağlık sigortası (sigortanın süresi, talep edilen ikamet izni süresini kapsamalıdır),
- Barınılacak yeri gösteren belge (kira sözleşmesinin noter onaylı örneği, otelde kalındığına dair belge gibi).
Turistik ikamet izninin genel koşulları ve tüm kapsamı, turistik amaçlı oturma izni başlıklı çalışmamızda değerlendirilmiştir.
Kısa Dönem İkamet İznine Geçişte Aranan Belgeler
YUKK'un 31. maddesinde sayılan yabancılara, 32. maddedeki koşulları karşılamaları halinde kısa dönem ikamet izni verilebilmektedir. Bu izne geçişte istenen belgeler şu şekildedir:
- Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi,
- İkamet izni başvuru formu,
- 4 adet biyometrik fotoğraf,
- Elde bulunan ikamet izni belgesinin fotokopisi (aslının randevu günü teslimi gerekir),
- Kart bedeli ile ikamet harcının ödendiğini gösteren belge ya da makbuz,
- Kalış süresince yeterli ve düzenli bir maddi imkânın bulunduğuna dair beyan,
- Geçerli sağlık sigortası,
- Adres Kayıt Sistemi'ne kayıtlı olunduğunu gösteren belge,
- Barınılacak yeri kanıtlayan belge; tapu fotokopisi veya noter onaylı kira sözleşmesi örneği gibi,
- Kısa dönem izne dayanak oluşturan kalış nedenine göre değişen belgeler (bilimsel araştırma amacıyla gelenler için amacına uygun vize, tedavi görecekler için hastaneye kabul ve tedaviye başlandığına ilişkin belge gibi).
Kısa dönem ikamet izninin genel koşulları ve kapsamı, kısa dönem oturma izni başlıklı çalışmamızda bütünüyle ele alınmıştır.
Aile İzninden Kısa Dönem İznine Geçiş
Aile ikamet izniyle Türkiye'de en az 3 yıl bulunmuş bir yabancı, evlilik birliğinin sona ermesi sebebiyle kısa dönem iznine geçiş yapabilir. Aşağıdaki koşulları sağlayan yabancılar, gerekli belgeleri sunmak suretiyle bu geçişi gerçekleştirebilir:
- Üç yıllık evlilik koşulunun karşılandığını gösteren, boşanmaya ilişkin mahkeme kararı,
- Aile içi şiddete maruz kalanlar bakımından üç yıllık evlilik şartı aranmaksızın, mağduriyeti ortaya koyan mahkeme kararı,
- Mevcut ikamet izni belgesinin fotokopisi (aslı randevu günü teslim edilmelidir),
- Eşin vefatı nedeniyle evlilik birliğinin sona erdiği hallerde eşe ait ölüm belgesi.
Başvurunun Sonuçlanma Süresi
Geçiş başvuruları uygulamada yaklaşık 1 ay içinde karara bağlanmaktadır.
Başvuru Sürecinde Yurt Dışına Çıkış
Geçiş talebi işlemde olan yabancının ülke dışına çıkması engellenmiş değildir. Bunun için ikamet izni müracaat belgesi ile harç makbuzunun ibraz edilmesi ve 15 gün içinde Türkiye'ye dönülmesi gerekir. Yurt dışında geçirilen süre 15 günü aştığında ise yabancı hakkında vize hükümleri uygulanır.
Başvurunun Maliyeti
Geçiş başvurusunun maliyeti 2023 yılı itibarıyla ortalama 8000 TL düzeyindedir. Bu tutar, ilgili kurumların yaptığı düzenlemelere bağlı olarak dönem dönem değişmektedir.
Sonuç
İzinler arası geçiş, çok sayıda usuli işlem içeren bir süreçtir. Belgelerin eksiksiz derlenmesi ile başvurunun mevzuatta öngörülen biçim ve süreye uygun yapılması, sürecin iki temel gereğidir. Bu gerekler karşılanmadığında talebin reddi gündeme gelir. Sürecin hızlı ve etkin biçimde yürütülebilmesi için alanında deneyimli bir yabancılar avukatına danışılması fayda sağlayacaktır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Geçiş başvurularında en sık karşılaşılan sorun, belge eksikliğinden çok nitelendirme hatasıdır. Yabancının durumu kimi zaman geçiş kurumunu değil, doğrudan yeni bir izin başvurusunu gerektirir; ikisi karıştırıldığında hem süre kaybedilir hem de dosya baştan reddedilme riskiyle karşılaşır. Özellikle mevcut izne esas gerekçenin sona erdiği hallerde işleyen on günlük sürenin, geçişin yeni bir gerekçeye dayandığı hallerle aynı rejime tabi sanılması yaygın bir yanılgıdır.
İkinci dikkat noktası, bazı geçişlerin mevcut izni sona erdirmediği, aksine iki iznin sağladığı hakların bir arada kullanılmasına imkân verdiğidir. Bu ayrım, çalışma hakkı ve öğrencilik statüsünün bir arada bulunduğu dosyalarda pratik sonuç doğurur.
Somut bir başvuru planlanırken şu hususlar öncelikli olarak ele alınmalıdır:
- Geçişin, gerekçenin sona ermesine mi yoksa yeni bir gerekçenin doğmasına mı dayandığının netleştirilmesi
- Süreye tabi hallerde on günlük başlangıç tarihinin belgeyle ortaya konulması
- Hedeflenen izin türünün koşullarının, geçiş talebi iletilmeden önce fiilen karşılanıyor olması
- Aile izninden kısa dönem izne geçişte üç yıllık süre koşulu ile şiddet mağduriyeti istisnasının ayrı değerlendirilmesi
- Uzun dönem izne geçişte, statüsü nedeniyle bu hakkın tanınmadığı gruplar arasında bulunulup bulunulmadığının kontrolü
- Başvuru sürecinde yurt dışına çıkılacaksa on beş günlük dönüş süresinin takvime bağlanması
Independent Legal, ikamet izni türleri arasındaki geçiş başvurularının planlanmasından olumsuz kararlara karşı yürütülecek hukuki süreçlere kadar yabancılar hukuku alanında danışmanlık hizmeti sunmaktadır.