Türkiye'de gerekli izni almadan çalıştığı saptanan yabancılar hakkında işletilen kayıt Ç-117, bu fiil nedeniyle kesilen idari para cezasının ödenmemesi hâlinde işletilen kayıt ise Ç-119 olarak adlandırılır. İki kod da yabancının ülkeden çıkarılmasına ve belirli sürelerle yeniden giriş yasağına tabi tutulmasına yol açar.
Yabancının bu kayıtlara karşı kullanabileceği hukuki araçlar sınırlı sayıda değildir. İdareye itiraz dilekçesi sunmak, idare mahkemesinde iptal davası açmak ve giriş yasağı devam ederken dahi meşruhatlı vize alarak ülkeye gelmek, uygulamada başvurulan üç ayrı yoldur.
Aşağıda her iki kodun kapsamını, doğurduğu sonuçları, kaldırılmasına ilişkin usulü ve bu kayıtlarla birlikte verilen sınır dışı kararına karşı izlenmesi gereken yolu ele alıyoruz.
Ç-117 ve Ç-119 Kodlarının Kapsamı
Her iki kayıt da izinsiz çalışma olgusuyla bağlantılıdır. İzin almaksızın çalıştığı belirlenen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır, kişi 1 yıl boyunca ülkeye giremez ve ayrıca idari para cezasıyla karşılaşır. Belirlenen para cezasının ödenmemesi durumunda ise ikinci kayıt, yani Ç-119 devreye girer.
Ç-117 Kodu
Ç-117, yabancının Türkiye'de çalışma izni bulunmaksızın çalıştığının tespit edilmesi üzerine oluşturulan bir kayıttır. Bu kodun sonucunda yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır, 1 yıl süreyle ülkeye girişi kapatılır ve idari para cezası uygulanır.
Ç-119 Kodu
Ç-119 ise izinsiz çalışma nedeniyle hakkında idari para cezasına hükmedilen yabancının bu cezayı ödememesi hâlinde oluşturulur. Bu kayda dayanılarak yabancı sınır dışı edilir ve 5 yıl boyunca ülkeye girişine izin verilmez.
Kodların Hangi Gerekçeyle İşletildiği
Ç-117 kaydının gerekçesi, yabancının herhangi bir çalışma iznine dayanmaksızın çalıştığının belirlenmesidir. Ç-119 kaydı ise farklı bir olguya bağlanır: izinsiz çalışma nedeniyle kesilen idari para cezasının yabancı tarafından ödenmemiş olması.
Kodların Kaldırılmasında İzlenecek Yollar
Ç-117 ve Ç-119 kayıtları, idari makama itiraz edilmesi veya idare mahkemesinde iptal davası açılması yoluyla ortadan kaldırılır. Ayrıca kayıt devam ederken meşruhatlı vize alınması, yabancıya ülkeye giriş imkânı tanıyan bağımsız bir seçenektir.
İdari İtiraz Yoluyla Kayıtların Kaldırılması
Bu kodların silinmesi için tercih edilebilecek ilk yol itiraz başvurusudur. Başvurunun muhatabı Göç İdaresi Başkanlığıdır. İdareye başvuru süresi, kaydın ya da bu kayda dayanılarak alınan sınır dışı etme kararının yabancıya tebliğ edildiği günü izleyen günden başlamak üzere 60 gündür.
Başvuru bir dilekçeyle yapılır ve dilekçede itiraz gerekçeleri açıklanır. Yabancının iddiasını destekleyecek nitelikte belgesi varsa bunların da dilekçeye iliştirilmesi beklenir. Ç-117 kaydına yönelik bir itirazda yabancıdan; hiç çalışmadığını ya da geçerli bir izne dayanarak çalıştığını, izin süresinin dolmamış olduğunu ve iznin kapsamı dışına çıkan bir iş yapmadığını ortaya koyması istenir.
İtirazı alan idarenin karar verme süresi 30 gündür. Bu süre içinde yanıt verilmemesi veya içeriği belirsiz bir yanıt verilmesi hâlinde başvuru reddedilmiş sayılır ve yabancının önü dava yoluna açılır. Bununla birlikte itiraz aşamasını hiç işletmeden doğrudan iptal davası açmak da mümkündür.
DİKKAT: Göç İdaresi Başkanlığına yöneltilen itiraz, idari dava açma süresini durdurur.
İptal Davası Yoluyla Kayıtların Kaldırılması
Ç-117 ve Ç-119 kayıtlarının silinmesi için idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi, kaydın yabancıya tebliğini izleyen günden itibaren 60 gündür.
İdareye hiç başvurulmadan doğrudan iptal davası açılması mümkündür. Bu ihtimalde dava, kaydın tesis edildiğine ilişkin kararın tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır. Doğrudan dava yoluna gidilmesi hâlinde artık Göç İdaresi Başkanlığına itiraz edilemeyeceği unutulmamalıdır.
İdareye itiraz edildikten sonra da dava açılabilir. Bu durumda 60 günlük süreden, kaydın tebliği ile itirazın yapıldığı tarih arasında geçen süre indirilir; geriye kalan gün sayısı dava açmak için kullanılabilecek süredir. Bunun nedeni, idareye yapılan itirazın idari dava açma süresini durdurmasıdır.
Örnek vermek gerekirse, tebliği izleyen günden sayıldığında 32. günde itiraz edilmiş bir dosyada, ret kararının tebliğini izleyen günden itibaren dava açmak için 28 gün kalır.
Her iki kayda karşı tek bir dilekçeyle dava açılması mümkündür. Bu dilekçede yabancı, çalışmadığını ya da çalışmışsa geçerli bir izne dayandığını ileri sürer ve bu iddiasını destekleyen belgeleri dosyaya sunar. Yalnızca Ç-119 kaydını hedef alan bir dava açılması da mümkündür.
Bu davada yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Talebin kabulü hâlinde kaydın doğuracağı etkiler yargılama sonuçlanıncaya kadar askıya alınır. Mahkemenin bu yönde karar verebilmesi, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğacak olmasına ve işlemin açıkça hukuka aykırı bulunmasına bağlıdır. Bu koşulların somut olayda gerçekleştiği dilekçede ortaya konulmalıdır.
İdare tarafından düzenlenen tahdit kodlarının tamamının incelendiği yabancı tahdit kodu ve kodun kaldırılması davası başlıklı çalışmamızdan konuya ilişkin ayrıntılı bilgi edinilebilir.
Meşruhatlı Vize ile Ülkeye Giriş
Ç-117 veya Ç-119 nedeniyle hakkında giriş yasağı uygulanan yabancı, meşruhatlı vize alarak Türkiye'ye gelebilir. Bu vize, kayıt ve giriş yasağı henüz kaldırılmamış olsa dahi ülkeye giriş izni sağlar.
Meşruhatlı vize; aile birleşimi, çalışma, öğrenim, tedavi ve ticaret gibi çeşitli amaçlara bağlı olarak idarece istisnai biçimde düzenlenen bir vize türüdür.
Konunun bütün ayrıntıları, meşruhatlı vize nedir, nasıl alınır başlıklı çalışmamızda ele alınmaktadır.
Sınır Dışı (Deport) Kararının Kaldırılması
Ç-117 veya Ç-119 kaydı oluşturulan yabancı hakkında sınır dışı etme kararı da verilebilir. Böyle bir durumda yabancının, kararın kendisine tebliğinden itibaren 7 gün içinde bu karara karşı iptal davası açması gerekir. Dava, valiliğin bağlı bulunduğu idare mahkemesinde görülür.
Sınır dışı kararının tebliğinden sonra davanın gecikmeksizin açılması önem taşır. Zira idare, çıkarma işlemlerini tamamladığında, 7 günlük dava açma süresinin dolmasını beklemeden kişiyi ülke dışına gönderebilir.
Sınır dışı kararına yönelik iptal davasında, deport kararının kaldırılması yanında kaydın da iptali istenebilir. Mahkeme talebi hukuken yerinde görürse hem sınır dışı kararı hem de kod bakımından iptal hükmü kurar.
Gerek kaydın silinmesi gerek sınır dışı kararının iptali, çok sayıda usuli işlem içeren süreçlerdir. Bu imkânlar kullanılırken kanunda öngörülen sürelere titizlikle uyulmalı, dilekçeler sağlam bir hukuki gerekçeyle hazırlanmalıdır. Aksi hâlde başvurular reddedilebilir ve yabancının ülkeden çıkarılması gündeme gelir. Bu nedenle yabancılar hukuku alanında uzmanlaşmış bir hukukçudan destek alınması yerinde olur.
Sınır dışı kararına karşı açılacak iptal davası hakkında ayrıntılı bilgiye, deport kararı (sınır dışı edilme) nasıl kaldırılır başlıklı çalışmamızdan ulaşılabilir.
İdari Gözetim Kararına İtiraz Başvurusu
Yabancı hakkında sınır dışı edilme kararı verildiğinde kişi geri gönderme merkezine götürülerek idari gözetim altına alınabilir. Bu tabloda, deport kararına karşı iptal davası açılmış olması tek başına yeterli değildir; kişi merkezde kalmaya devam eder.
Geri gönderme merkezinden çıkabilmek için idari gözetim kararına ayrıca itiraz edilmesi gerekir. İtiraz, kararı veren valiliğin bulunduğu yer ya da yabancının gözetim altında tutulduğu yer Sulh Ceza Hakimliğine yöneltilir.
Konunun bütün ayrıntıları, geri gönderme merkezinde idari gözetim kararına itiraz başlıklı çalışmamızda incelenmektedir.
Kayıtların Kaldırılması Ne Kadar Sürer?
İtiraz başvurusu yoluyla sonuç alma süresi ortalama 1-3 ay aralığındadır. Kaydın silinmesi için açılacak iptal davası ise ortalama 1 yıl içinde sonuçlanmaktadır.
Harç ve Yargılama Giderleri
Ç-117 ve Ç-119 kayıtlarının kaldırılmasına ilişkin masraflar 2023 yılı bakımından ortalama 4000 TL düzeyindedir. Bu tutarın içinde dava harçları, teminat ile posta ve tebligat giderleri yer alır.
10.07.2023 tarihinden itibaren yürürlükte olan tarife, kaydın kaldırılması davasında ödenecek masrafların hesabında esas alınır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tahdit kaydının kaldırılmasına ilişkin davalarda Ankara idare mahkemeleri görevli ve yetkilidir. Koda dayanılarak alınan deport kararlarının iptali istemli davalarda ise sınır dışı kararını veren valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemeleri yetkilidir.
Sonuç
Ç-117 ve Ç-119 kayıtlarının kaldırılması, çok sayıda usuli işlemi bir arada barındıran bir süreçtir. İtiraz ya da iptal davası yoluna gidilirken sürelerin kaçırılmaması ve dilekçelerin gerekçeli biçimde hazırlanması gerekir. Aksi hâlde kaydın silinememesi veya kişinin ülkeden çıkarılması sonucu doğar. Bu tür olumsuzluklarla karşılaşmamak adına yabancılar hukuku alanında uzmanlaşmış bir hukukçuya danışılmasında fayda vardır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Bu iki kaydın birbirini izleyen niteliği, uygulamada sıkça gözden kaçan bir risk yaratır. Ç-117 kaydıyla birlikte kesilen idari para cezası ödenmediğinde tablo ağırlaşır ve bir yıllık giriş engeli, Ç-119 üzerinden beş yıla çıkar. Dolayısıyla dosyanın ilk aşamasında yalnızca kaydın hukuka uygunluğu değil, para cezasının akıbeti de değerlendirilmelidir.
İspat yükü bakımından da dosyanın erken kurgulanması belirleyicidir. İzinsiz çalışma iddiasına karşı sunulacak çalışma izni belgesi, sigorta kayıtları veya iş sözleşmesi gibi deliller, itiraz aşamasında dosyaya girdiğinde yargılamaya gerek kalmadan sonuç alınabildiği görülmektedir.
Somut bir dosyada şu başlıklar önceliklendirilmelidir:
- İki kaydın ayrı ayrı mı yoksa tek dilekçeyle mi dava konusu yapılacağının baştan kararlaştırılması
- İdari para cezasının ödenip ödenmediğinin ve ödeme belgelerinin dosyaya eklenmesinin denetlenmesi
- Çalışma izninin varlığı, süresi ve kapsamına ilişkin belgelerin eksiksiz derlenmesi
- Sınır dışı kararı da verilmişse 7 günlük sürenin, 60 günlük kod süresinden bağımsız olarak takvimlenmesi
- İdari gözetim söz konusuysa sulh ceza hakimliğine itirazın ayrıca yapılması
- Doğrudan dava açıldığında idareye itiraz yolunun kapanacağının hesaba katılması
Independent Legal, yabancıların çalışma izni uyuşmazlıkları ile tahdit kodu ve sınır dışı kararlarına ilişkin başvuru ve dava süreçlerinde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.