Kısa Süreli Oturma İzni: Başvuru Gerekçeleri, Belgeler ve Süreçler

Türkiye'de vizeyle tanınan süreyi aşacak bir kalış planlayan yabancıların önündeki en geniş kapsamlı seçenek, kısa dönem ikamet iznidir. Diğer izin türlerinin aksine bu izin tek bir kalış sebebine bağlanmamış; kanun koyucu, birbirinden oldukça farklı gerekçeleri aynı izin başlığı altında toplamıştır. Turizm amaçlı kalıştan bilimsel araştırmaya, tedavi sürecinden yatırım faaliyetine kadar geniş bir yelpaze bu kapsamdadır.

Bu esneklik, uygulamada bir avantaj olduğu kadar bir zorluk kaynağıdır da. Her kalış gerekçesinin kendine özgü belge seti, kendine özgü azami süresi ve kimi zaman kendine özgü muafiyetleri bulunur. Başvuru sahibinin hangi gerekçeye dayandığını doğru belirlememesi ya da o gerekçeye özgü evrakı eksik sunması, başvurunun reddiyle sonuçlanabilmektedir.

Bu bilgi notunda kısa dönem ikamet izninin hukuki çerçevesini, izne başvurma imkânı tanınan kişi gruplarını, ortak ve gerekçeye özgü belgeleri, izin sürelerini, adres kayıt yükümlülüğünü, ret ve iptal hallerinde başvurulabilecek hukuki yolları ve uzatma prosedürünü ayrıntılı biçimde inceliyoruz.

Kısa Dönem İkamet İzni Nedir?

Vize süresinin veya vize muafiyetiyle tanınan sürenin yetmediği durumlarda, yabancının ülkede kalmaya devam edebilmesi için bir ikamet izni edinmesi gerekir. Kısa dönem ikamet izni, 6458 sayılı Kanun'da sayılan gerekçelerden birine dayanılarak talep edilebilen ve bu ihtiyacı karşılayan izin türüdür.

İznin hukuki dayanağını 6458 sayılı Kanun'un 31. maddesi ve devamındaki hükümler oluşturur. Söz konusu düzenlemelerde yalnızca iznin niteliği değil, hangi hallerde bu izne başvurulabileceği de ayrıntılı biçimde gösterilmiştir.

Başvuru Nasıl Yapılır?

Süreç, e-ikamet sistemi üzerinden yapılacak bir ön başvuru ve ardından alınacak randevuyla başlar. Randevu günü geldiğinde, talep edilen bilgi ve belgeler konsolosluğa sunulur. Başvurunun bizzat yabancı tarafından yapılması şart değildir; yasal temsilci ya da vekâletname verilmiş bir avukat da bu işlemi yürütebilir.

Elektronik ortamda yapılacak ön başvurunun ardından sıra evrak teslimine gelir. Bununla birlikte belirli hallerde süreç yurt dışından değil, doğrudan Türkiye'den yürütülebilmektedir. Bu hallerde e-ikamet üzerinden randevu alındıktan sonra belgeler, valilik bünyesindeki il göç idaresi müdürlüğüne teslim edilir. Türkiye içinden başvuruya imkân tanınan durumlar şunlardır:

• Mevcut ikamet izninin dayandığı sebebin sona ermesi ya da değişmesi üzerine, yeni kalış amacına uyan bir izin talep edilmesi,
• Aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçiş yapılması,
• Yükseköğrenimini Türkiye'de tamamlamış yabancıların kısa dönem ikamet iznine geçmek istemesi,
• Türkiye'de ikamet izni sahibi anne ya da babanın, ülkede dünyaya gelen çocuğu adına başvuruda bulunması,
• Adli veya idari makamlarca verilmiş bir karar ya da yöneltilmiş bir talebin bulunması,
• Yabancının ülkeden ayrılmasının makul veya mümkün görünmediği durumlar.

Randevu tamamlanıp evrak ilgili makama ulaştıktan sonra dosya değerlendirmeye alınır ve izin talebi hakkında karar verilir. Burada altı çizilmesi gereken nokta şudur: aranan belgeler ve şartlar sabit değildir, iznin hangi gerekçeyle istendiğine göre değişir. Gerekçeye özgü evrak listelerine aşağıda ayrı başlıklar altında yer verilmiştir.

Kimler Kısa Dönem İkamet İznine Başvurabilir?

YUKK 31 hükmü, bu izinden yararlanabilecek yabancıları tek tek saymıştır. Sayımda yer almayan kişilere kısa dönem ikamet izni düzenlenmesi mümkün değildir.

Hükümde belirtilen kişi grupları şunlardır:

• KKTC vatandaşları,
• Turizm amacıyla ülkede kalacak olanlar,
• Bilimsel araştırma yürütmek üzere gelenler,
• Türkiye sınırları içinde taşınmaz maliki olanlar,
• İş kurmak ya da ticari bağlantı sağlamak isteyenler,
• Hizmet içi eğitim programlarına dahil olacaklar,
• Türkçe öğrenme kurslarına kayıt yaptıracaklar,
• Kamu sağlığı için tehdit oluşturduğu kabul edilen hastalıkları taşımamak koşuluyla tedavi görecekler,
• Öğrenci değişim programları kapsamında ya da Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu anlaşmalar çerçevesinde eğitim ve benzeri amaçlarla gelenler,
• Kamu kurumları aracılığıyla ülkede eğitim, araştırma, staj veya kurs faaliyetine katılacaklar,
• Adli ya da idari bir makamın kararı veya talebi nedeniyle Türkiye'de bulunması gerekenler,
• Aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçiş yapanlar,
• Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayanlardan, mezuniyetlerinin üzerinden 6 ay geçmeden başvuranlar,
• Ülkede çalışmamakla birlikte Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırımda bulunacaklar ile bu kişilerin yabancı eşleri ve kendilerinin ya da eşlerinin bağımlı veya ergin olmayan yabancı çocukları.

Sayılan gruplarda yer almak tek başına yeterli değildir; diğer koşulların da karşılanması gerekir. Bu kişilerin izlemesi gereken prosedür, hazırlayacakları evrak ve karşılamaları beklenen şartlar aşağıda ayrıntılandırılmıştır.

Bilimsel Araştırma Amacıyla Gelenler

Araştırma yapmak üzere ikamet izni talep eden yabancıdan istenecek belge, araştırmanın niteliğine göre farklılaşır. Araştırma bir izne bağlıysa yetkili kurum veya kuruluştan alınmış izin belgesi; izne bağlı değilse araştırmanın konusuna ilişkin bir beyan aranır.

Yüzey araştırması ya da arkeolojik kazı için gelecek yabancılar bakımından bu amaca uygun bir vize aranmaktadır. Diğer araştırma türlerinde ise ilgili kurum ve kuruluşlar; yabancıya ait bilgileri, talebi, uygun görülen süreyi ve verilen izni il müdürlüğüne iletir. Araştırma tamamlandığında hazırlanan raporların ilgili kurum ve kuruluşlara bildirilmesi, ikamet izni sahibi yabancının sorumluluğundadır.

İdarenin, araştırmanın konusu ve planı hakkında ek bilgi ve belge talep etme yetkisi saklıdır. Halihazırda başka bir ikamet iznine sahip olup arkeolojik kazı veya yüzey araştırmasına katılmak isteyen yabancıların talepleri ise ilgili kurumların görüşü eklenerek İçişleri Bakanlığına gönderilir.

Türkiye'de Taşınmazı Bulunanlar

Taşınmaz mülkiyetine dayalı ikamet izninde iki koşul birlikte aranır: taşınmazın konut niteliğinde olması ve fiilen konut olarak kullanılması. Konutta hisseli ortaklığı bulunan aile üyeleri de bu gerekçeyle başvurabilir. Buna karşılık taşınmaz üzerinde payı olmayan aile bireyleri bakımından konut, ancak Türkiye'deki maddi imkânın ispatına dayanak yapılabilir.

Taşınmaz sahipliğine dayanan başvurularda aranan şartların ayrıntıları ve sürecin işleyişinde gözetilmesi gereken noktalar, Türkiye'de ev alarak ikamet izni konusunu ele alan ayrı bir çalışmanın kapsamına girmektedir.

İş Kuracaklar ve Ticari Bağlantı Sağlayacaklar

Ticari bir bağlantı kurmak veya Türkiye'de iş kurmak, kısa dönem ikamet izni talebine dayanak oluşturabilecek gerekçeler arasındadır.

Bu gerekçede süreye bağlı bir ayrıntı öne çıkar. Talep edilen izin süresi 3 ayı aşıyorsa, yabancıdan temasa geçeceği kişi ya da şirketlerden alınmış davet mektubu ve benzeri belgeler istenebilmektedir. Başvuru planlanırken bu ihtimalin hesaba katılması yerinde olur.

Hizmet İçi Eğitim Programına Katılacaklar

Bir hizmet içi eğitim programına dahil olacak yabancılar, bu duruma dayanarak kısa dönem ikamet izni edinebilir.

İznin süresi burada program süresine bağlanmıştır. İlgili kurum veya kuruluşça sunulan; eğitimin yeri, içeriği ve süresi gibi hususları ortaya koyan bilgi ve belgeler esas alınarak, izin program boyunca geçerli olacak şekilde düzenlenir.

Uluslararası Anlaşmalar ve Öğrenci Değişim Programları Kapsamında Gelenler

İki ya da çok taraflı uluslararası anlaşmalar veya öğrenci değişim programları çerçevesinde eğitim ve benzeri amaçlarla Türkiye'de kalması gereken yabancılara da bu izin verilebilmektedir. Başvurucunun, ilgili kurumdan temin edeceği bilgi veya belgeleri yetkili makamlara sunması gerekir.

Süre bakımından burada özel bir sınırlama söz konusudur. Kısa dönem ikamet izni kural olarak en çok 2 yıl için düzenlenmekle birlikte, bu kapsamdaki izinlerin süresi eğitimin ya da programın süresini aşamaz. Söz gelimi bir Türk üniversitesinde Erasmus Programı çerçevesinde 8 ay eğitim alacak yabancıya, 8 ayı aşan bir izin düzenlenemeyecektir.

Sağlık sigortası bakımından da bir ayrım yapılmıştır. Değişim programıyla gelen öğrencilerden ilk kayıt tarihinden itibaren 3 ay içinde genel sağlık sigortalısı olmak üzere talepte bulunanlardan ayrıca sağlık sigortası aranmaz. Bu 3 aylık süre içinde başvurmayarak genel sağlık sigortalısı olma imkânını yitirenlerden ise özel sağlık sigortası yaptırmaları istenir.

Turizm Amacıyla Kalacaklar

Turizm amacıyla Türkiye'ye gelen yabancılar, turizm vizesiyle ya da vize muafiyeti kapsamındaysa bu muafiyete dayanarak ülkede 90 güne kadar bulunabilir. Kalışın 90 günü aşması planlanıyorsa turizm amaçlı kısa dönem ikamet izni alınması zorunludur.

Bu başvurularda yabancının seyahat planı incelenir; ülkede nerede, hangi tarihlerde ve ne kadar süre kalacağına dair beyanı değerlendirmeye alınır. İdare, seyahat planını veya kalış amacını ortaya koyan bilgi ve belgelerin sunulmasını da isteyebilir.

Turizm amaçlı ikamet izninin diğer ayrıntıları, turistik ikamet izni konusunu ele alan ayrı bir çalışmada incelenmiştir.

Tedavi Görecek Hastalar

Kamu sağlığı bakımından tehdit sayılan hastalıklardan birini taşımayan ve yalnızca tedavi amacıyla ülkeye gelen yabancılarda ilk aranan koşul, kamu ya da özel bir hastaneye kabul edilmiş olmalarıdır. Tedavi giderlerinin tamamının ödendiği belgelenirse, ayrıca sağlık sigortası şartı aranmaz.

Bu gerekçeye dayanan izinler tedavi süresiyle uyumlu biçimde düzenlenir. Tedavi boyunca iaşe, barınma veya sağlık masrafları ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca üstlenilen yabancılar bakımından ise geçerli sağlık sigortası ve maddi imkânın tespiti gibi koşullar aranmaz. İdare, kimi durumlarda tedaviye ilişkin bilgi veya belgeyi ilgili hastaneden, kamu kurumundan ya da kuruluşundan talep edebilir.

Uygulamada dikkat edilmesi gereken bir sınırlama bulunmaktadır: hastanın refakatçileri bu izinden yararlanamaz. Refakatçi konumundaki yabancıların genel hükümler çerçevesinde izin alması gerekir ve bu talep turizm amaçlı ikamet izni olarak değerlendirilir. Konunun ayrıntıları, tedavi amaçlı ikamet iznine ilişkin ayrı bir çalışmada ele alınmıştır.

Adli veya İdari Makam Kararı Nedeniyle Türkiye'de Kalması Gerekenler

Adli ya da idari makamların kararı veya talebi, yabancının kısa dönem ikamet izni edinmesine dayanak oluşturabilir. Bu çerçevede düzenlenecek iznin süresi belirlenirken, karar ya da talepte gösterilen süre esas alınır.

Bu gerekçeyle başvuran kişiler bakımından geçerli sağlık sigortası ve yeterli maddi imkâna sahip olma gibi koşulların aranmaması da mümkündür.

Aile İkamet İzninden Kısa Dönem İkamet İznine Geçenler

Bir aile ferdine bağlı olarak Türkiye'de yaşayan yabancılar, koşulları sağladıkları takdirde aile ikamet izni edinebilir. Ne var ki bu izne temel oluşturan sebep ortadan kalktığında ya da kişi bu yönde bir tercihte bulunduğunda, kısa dönem ikamet iznine geçiş yapılabilmektedir.

Geçiş imkânı, aşağıdaki hallerden birinin gerçekleşmesine bağlıdır:

• Destekleyicinin vefat etmesi durumunda, ona bağlı aile ikamet iznine dayanarak ülkede kalanlara herhangi bir süre şartı aranmaksızın kısa dönem ikamet izni düzenlenebilir.
• Aile ikamet izniyle Türkiye'de en az 3 yıl kalmış olup on sekiz yaşını dolduranlar, talep etmeleri hâlinde bu izne geçebilir.
• Türk vatandaşıyla evliyken boşanan yabancı, aile ikamet izniyle ülkede en az 3 yıl kalmış olması koşuluyla kısa dönem ikamet izni alabilir. Yabancı eşin aile içi şiddet nedeniyle mağdur olduğu mahkeme kararıyla ortaya konmuşsa 3 yıllık süre koşulu aranmaz.

Bu ihtimallere dair ayrıntılar ve gözetilmesi gereken diğer hususlar, aile ikamet iznini konu alan ayrı bir çalışmada bulunmaktadır.

Türkçe Öğrenme Kurslarına Katılacaklar

Türkçe kursu vermeye yetkili bir kuruma kayıt yaptıran yabancılara düzenlenecek ikamet izni en fazla iki kez verilebilir. Kursun süresi 1 yılın altındaysa iznin süresi de kurs süresini aşamaz.

Kursu veren kurumun Milli Eğitim Bakanlığından izinli olması aranan koşullardandır. Ayrıca bu kurum, Türkçe öğrenmek üzere kayıt yaptıran yabancının kursa başlayıp başlamadığını ve devam durumunu il müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür.

Kamu Kurumları Aracılığıyla Eğitim, Araştırma, Staj ve Kurslara Katılacaklar

Kamu kurumları eliyle Türkiye'de eğitim, araştırma, staj ya da kurs programlarına dahil olacak yabancılara kısa dönem ikamet izni düzenlenebilir. Ancak bu iznin süresi 1 yılı aşamaz.

Barınma, iaşe veya sağlık giderleri ilgili kamu kurumlarınca karşılanan yabancılardan geçerli sağlık sigortası ve maddi imkânın tespiti gibi koşullar aranmaz. Bununla birlikte yetkili idari makam, konuya ilişkin bilgi ve belgeyi ilgili kurumlardan isteyebilir.

Yükseköğrenimini Türkiye'de Tamamlayanlar

Türkiye'de yükseköğrenimini bitiren yabancılardan mezuniyet tarihini izleyen 6 ay içinde başvuranlara kısa dönem ikamet izni verilebilmektedir. Bu izin bir defaya mahsus olmak üzere ve en çok 1 yıl için düzenlenir.

Düzenlemenin amacı, Türkiye'de öğrenim görmüş yabancılara iş arama fırsatı tanımaktır. Böylece ülkede eğitim almış yabancıların nitelikli iş gücü olarak ekonomiye kazandırılması hedeflenmektedir.

KKTC Vatandaşları

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları ikamet izni talep ettiklerinde, kendilerine en fazla 5'er yıllık sürelerle kısa dönem ikamet izni düzenlenebilir. Bu gruba ilişkin belge ve diğer hususlara aşağıda yer verilmiştir.

Yatırımcılar ile Eşleri ve Bağımlı veya Ergin Olmayan Çocukları

Türkiye'de çalışmamakla birlikte Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacak kişilere; ayrıca bu kişilerin eşine, kendisinin ve eşinin ergin olmayan ya da bağımlı çocuğuna kısa dönem ikamet izni verilebilir.

Bu izin en fazla 5'er yıllık sürelerle düzenlenmektedir. Düzenleme, yabancı yatırımcının ailesiyle birlikte Türkiye'de ikamet etmesini kolaylaştırmakta ve ülkeye yönelik yatırımı özendirmektedir.

Kısa Dönem İkamet İzninin Şartları

YUKK 32. madde uyarınca kısa dönem oturma izninde aranan koşullar şunlardır:

• İzin verilmesine dayanak oluşturan sebeplerden birini ya da birkaçını taşımak, bu yönde talepte bulunmak ve talebi destekleyen belgeleri ibraz etmek,
• Türkiye'de kalınacak adrese ilişkin bilgileri bildirmek,
• Türkiye'ye girişi yasaklanan yabancılar arasında yer almamak,
• Genel sağlık ve güvenlik ölçütlerini karşılayan bir barınma imkânına sahip olmak,
• Talep hâlinde, vatandaşı olunan ya da yasal olarak ikamet edilen ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş adli sicil kaydı belgesini sunmak.

Bu koşullardan birinin karşılanmaması yalnızca başvurunun reddine yol açmaz; mevcut bir iznin iptal edilmesi sonucunu da doğurabilir. Ret kararıyla karşılaşmamak için başvuru sürecinin hukuki destek alınarak yürütülmesi bu nedenle önerilmektedir.

Başvuruda İstenen Belgeler

Kısa dönem ikamet izni başvurusu, hazırlanması gereken çok sayıda belgeyi beraberinde getirir. Bu belgelerin bir bölümü başvuran herkes bakımından ortaktır; bir bölümü ise dayanılan gerekçeye göre ek olarak talep edilir.

Tüm başvurularda ortak biçimde aranan belgeler şunlardır:

• İkamet izni başvuru formu,
• 4 adet biyometrik fotoğraf,
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi (belgenin geçerliliği, talep edilen izin süresinden en az 60 gün daha uzun olmalıdır),
• Kalınacak süre boyunca yeterli ve düzenli maddi imkânın bulunduğuna dair beyan,
• Kart bedelinin ve ikamet izni harcının ödendiğini ortaya koyan belge veya makbuz,
• Geçerli sağlık sigortasına sahip olunduğunu gösteren belge,
• Adres kayıt sistemine kayıtlı olunduğuna dair belge (kayıtlı olmayan yabancıdan bu belge istenmez; ancak izin alındıktan sonra en geç 20 iş günü içerisinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırılması zorunludur),
• Kalınacak yeri ortaya koyan belge (kira sözleşmesinin noter onaylı örneği, tapu fotokopisi, otel ve benzeri konaklama yerlerinde kalındığına dair belge vb.),
• Çocuklar bakımından: ulusal kimlik kartından ya da pasaport veya pasaport yerine geçen belgeden anne ve babanın tespiti mümkün değilse onaylı doğum belgesi aranır. Ebeveynlerden biri bulunmuyorsa onaylı muvafakatname istenir; ebeveynlerden birinin vefatı hâlinde diğer eşin onaylı ölüm belgesi sunması gerekir. Boşanma söz konusuysa çocuğa ilişkin onaylı velayet belgesi talep edilir.

Ortak belgelerin yanı sıra, kalış gerekçesine göre ayrıca istenen evrakın da dosyaya eklenmesi gerekmektedir. Gerekçeye özgü belgeler aşağıda ayrı başlıklar hâlinde gösterilmiştir.

Bilimsel Araştırma Amacıyla Gelenlerden İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• İzne tâbi çalışmalarda, yetkili mercilerden izin alındığını gösteren belge,
• İzne tâbi olmayan çalışmalarda, araştırmanın konusu ve içeriği hakkında bilgilendirici beyanı içeren belge,
• Arkeolojik kazı ve yüzey araştırması yapacaklar bakımından Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliklerinden alınmış amacına uygun vize,
• Araştırmanın yerini ve süresini gösteren resmi, imzalı veya e-imzalı, mühürlü ya da kaşeli belge.

Belirtmek gerekir ki idare, gerekli görmesi hâlinde araştırmanın konusu ve planına ilişkin ek bilgi ve belge de talep edebilecektir.

Türkiye'de Taşınmazı Bulunanlardan İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Vergi numarası,
• Konutun yabancıya ait olduğunu ortaya koyan resmi, imzalı ve mühürlü tapu senedi.

Ticari Bağlantı Kuracaklar ve İş Kuracaklardan İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Vergi numarası,
• Noter onaylı imza sirküleri ve vergi levhası,
• Noter onaylı ticaret sicil gazetesi,
• Talep edilen izin süresinin 3 ayı aşması hâlinde, temas kurulacak kişi veya şirketlerden temin edilecek davet mektubu.

Hizmet İçi Eğitim Programına Katılacaklardan İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Hizmet içi eğitimin gerçekleştirileceği kamu kurum veya kuruluşundan alınan; eğitimin yerini, içeriğini ve süresini gösteren belge (antetli kâğıda düzenlenmiş, imzalı ve mühürlü olmalıdır).

Öğrenci Değişim Programı ve Uluslararası Anlaşma Kapsamında Gelenlerden İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Eğitimin verileceği kurum ya da kuruluştan alınacak eğitim/AIESEC belgesi (imzalı ve mühürlü olmalıdır).

Turizm Amacıyla Kalacaklardan İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Ülkede nerede, hangi tarihlerde ve ne kadar süre kalınacağı gibi seyahat planını ortaya koyan beyanı içeren belgeler,
• İdarenin talebi hâlinde, konaklama yeri ve kalış amacına ilişkin bilgi veya belgeler.

Tedavi Görecek Hastalardan İstenenler

Kamu sağlığına tehdit oluşturduğu kabul edilen hastalıklardan birini taşımamak koşuluyla tedavi görecek yabancılardan istenen belgeler şunlardır:

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Tedavi masraflarının önceden ödenmiş olması hâlinde bunu ortaya koyan belgeler,
• Tedavinin yapılacağı özel ya da kamuya bağlı hastaneden alınacak, hastaneye giriş kaydının yapıldığını ve tedaviye başlandığını gösteren belge (tedavi süresini içermeli; bir hekim ile başhekim tarafından imzalanmış, kaşeli veya mühürlü olmalıdır).

Adli veya İdari Makam Kararına Bağlı Olarak Kalacaklardan İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• İdari makamlardan alınacak, kişinin Türkiye'de kalmasının gerektiğini ve kalış süresini belirten, imzalı veya e-imzalı, kaşeli ya da mühürlü belge.

Aile İkamet İzninden Geçiş Yapanlardan İstenenler

Bu grupta farklı ihtimaller söz konusu olduğundan, yukarıda açıklanan hâllere göre gerekebilecek belgeler şunlardır:

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Önceki ikamet izninin varlığını ortaya koyan belgeler,
• En az 3 yıl sürmüş evliliğe ilişkin boşanma kararı (aile içi şiddet nedeniyle mağdur olarak boşananlar bakımından 3 yıl koşulu aranmadığından, bu kişilerin durumlarını ortaya koyan mahkeme kararını sunmaları gerekir),
• Destekleyiciye ait ölüm belgesi.

Türkçe Kurslarına Katılacaklardan İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliklerinden alınmış, amacına uygun vize (eğitim/öğrenim/Türkçe dil kursu vb.),
• Türkçe dil kursu vermeye yetkili kurum veya kuruluştan alınacak, kaydın yapıldığını ve eğitimin görüldüğünü gösteren belge (imzalı ve mühürlü olmalıdır).

Kamu Kurumları Aracılığıyla Eğitim, Araştırma, Staj ve Kurslara Katılacaklardan İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Eğitim, araştırma, staj veya kursun alınacağı kamu kurum ya da kuruluşundan temin edilecek, programın yerini ve süresini gösteren belge (imzalı ve mühürlü olmalıdır).

Yükseköğrenimini Türkiye'de Tamamlayanlardan İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Geçici mezuniyet belgesinin ya da diplomanın fotokopisi (belgenin aslının randevu günü ibraz edilmek üzere hazır bulundurulması gerekir).

Yatırım Yapacaklardan İstenenler

Türkiye'de çalışmayan ancak Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırımda bulunacak kişilerin, eşlerinin ve kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı çocuğunun izin alabilmesi için gereken belgeler şunlardır:

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• Uygunluk Belgesi,
• Hükümde aranan akrabalık bağlarının varlığını ortaya koyan belgeler,
• İzin talebine gerekçe gösterilen yatırımın kapsamına ve içeriğine dair ayrıntıları gösteren belgeler.

KKTC Vatandaşlarından İstenenler

• Ortak olarak istenen belgelerin tamamı,
• KKTC kimlik belgesinin fotokopisi (belgenin aslı randevu gününde hazır bulundurulmalıdır).

Adres Kayıt Yükümlülüğü

İkamet izni belgesi kendisine teslim edilen yabancı, teslim tarihinden itibaren en geç 20 iş günü içerisinde il göç idaresine başvurarak adres kayıt sistemine kaydını yaptırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi idari para cezası sonucunu doğurur.

Aynı şehir içinde başka bir adrese taşınan yabancının da 20 iş günü içerisinde yeni adresini, taşındığı yerin il göç idaresine bildirmesi gerekir. Bu durumda yeni bir ikamet izni belgesi düzenlenmez; kişi mevcut belgesiyle ülkede kalmayı sürdürebilir.

Buna karşılık iznin alındığı şehirden başka bir şehre taşınanların, taşındıkları şehir bakımından en geç 20 iş günü içinde yeni bir ikamet izni başvurusunda bulunmaları zorunludur. İzin türünde bir değişiklik yoksa yeni bir belge düzenlenir; ancak harcı daha önce ödenmiş süre için tekrar harç alınmaz.

Son olarak, ülkedeki ikamet izinli yabancı sayısı ve yoğunluğu dikkate alınarak yabancı kotası dolan mahalle ve ilçelere adres kaydı yapılmadığını belirtmek gerekir.

Sağlık Sigortası Koşulu

Başvuruda bulunacak yabancının geçerli bir sağlık sigortasının bulunması ve buna ilişkin belgeyi dosyaya eklemesi gerekir. Sigortanın süresi, talep edilen ikamet izni süresini kapsamalıdır.

Duruma göre aşağıdaki belgelerden birinin idareye sunulması yeterli olacaktır:

• Sosyal Güvenlik Kurumundan alınmış imzalı ve mühürlü provizyon belgesi,
• SGK kapsamında genel sağlık sigortalısı olmak üzere yapılan başvuruya ilişkin imzalı ve mühürlü belge,
• İkili sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde Türkiye'de sağlık hizmetlerinden yararlanıldığını gösteren, il sosyal güvenlik birimlerinden alınmış imzalı ve mühürlü belge,
• Özel sağlık sigortası yaptırılmışsa, başvuru sırasında sigorta poliçesinin imzalı ve mühürlü aslı.

İzin Kaç Yıllık Verilir?

Kısa dönem ikamet izni, istisnalar bir yana bırakıldığında en fazla ikişer yıllık sürelerle düzenlenir. Uzatma işlemi de aynı şekilde en çok ikişer yıllık dilimler hâlinde yapılır.

İkişer yıllık sınırın dışında tutulan gruplar şunlardır:

• KKTC vatandaşları,
• Türkiye'de çalışmayan ancak Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırımda bulunacaklar ile bunların eşi ve kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı çocuğu.

Bu iki grupta yer alan yabancılara izin en fazla beşer yıllık sürelerle verilmektedir. Süre dolduğunda iznin yeniden alınması mümkündür.

Türkçe öğrenme kurslarına katılacak yabancılar bakımından ise iznin en fazla 2 kez düzenlenebildiğini hatırlatmak gerekir. Ayrıca kurs süresi 1 yılın altında kaldığında, izin süresi kurs süresini aşamayacaktır.

Bu istisnaların yanında özellik gösteren bir grup daha bulunur. Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayan yabancılar mezuniyetlerinden itibaren 6 ay içinde oturma izni başvurusu yaparlarsa, kendilerine bir defaya mahsus olmak üzere en fazla 1 yıllık süre için izin verilebilir.

Başvuru Sonucu Ne Kadar Sürede Alınır?

Başvurunun ardından iznin çıkması yaklaşık 1 ay sürmektedir. Ancak bu süre değişkendir; başvurunun yapıldığı il göç idaresinin iş yoğunluğu, istenen belgelerin eksiksiz sunulup sunulmadığı ve diğer usul işlemlerinin gereği gibi tamamlanıp tamamlanmadığı sonucu doğrudan etkiler.

Sayılan başlıklardan herhangi birinde eksiklik bulunması hâlinde sürecin uzaması beklenebilir. Bu nedenle başvurunun alanında deneyimli bir hukukçu eşliğinde yürütülmesinde yarar vardır.

Başvuru Masrafları

Kısa dönem ikamet izni başvurusunun maliyeti, 2023 yılı itibarıyla ortalama 8000 TL düzeyindedir.

Bu tutar; harç, sağlık sigortası ve noter giderlerinden oluşur. Somut dosyanın kapsamına ve niteliğine göre belirlenecek avukatlık ücreti de ayrıca gündeme gelmektedir.

Başvurunun Reddi

Ret kararı, kimi zaman usule ilişkin bir eksiklikten kimi zaman da talebe dayanak gösterilen gerekçenin ikna edici bulunmamasından kaynaklanır. Dolayısıyla ret sebepleri dosyanın özelliğine göre farklılaşır. Uygulamada en sık karşılaşılan ret nedenleri şunlardır:

• İzin için aranan koşullardan birinin ya da birkaçının karşılanmamış olması,
• Başvuruda usule ilişkin eksiklik bulunması veya sunulan gerekçenin kabul edilmemesi,
• Süreçte istenen belgelerden birinin ya da birkaçının dosyaya sunulmamış olması,
• Başvuran hakkında yürürlükte bir sınır dışı etme kararı veya Türkiye'ye giriş yasağı bulunması.

Başvurusu reddedilen yabancının önünde iki hukuki yol vardır: idari makama itiraz etmek ya da ret kararına karşı idare mahkemesinde iptal davası açmak.

Ret Kararına Karşı İtiraz ve İptal Davası

Talebin reddedilmesi hâlinde ilgili, idareye itirazda bulunabileceği gibi doğrudan idare mahkemesinde iptal davası da açabilir. İtiraz yolu tercih edildiğinde başvurunun muhatabı Göç İdaresi Başkanlığıdır.

İtiraz için ret kararının tebliğini izleyen günden başlayarak 60 günlük süre öngörülmüştür. İtiraz yapıldığında bu süre durur; itirazın reddi hâlinde kaldığı yerden işlemeye devam eder. Kalan süre içinde iptal davası açılabilir.

İptal davasının açılabilmesi için önceden idareye itiraz edilmiş olması gerekmez; dava doğrudan da açılabilir. Görevli mahkeme idare mahkemeleridir ve dava, başvuruyu reddeden idari makamın bulunduğu yer idare mahkemesinde görülür.

Dava açma süresi de ret kararının tebliğini izleyen günden itibaren 60 gündür. İtiraz ve iptal davası süreçleri çok sayıda usuli ayrıntı barındırmakta olup, konunun ayrıntıları ikamet izni başvurusunun reddini ele alan ayrı bir çalışmada incelenmiştir.

İznin İptali

Kısa dönem ikamet izni; izin için aranan koşulların sonradan ortadan kalkması, bu koşulların baştan itibaren mevcut olmadığının anlaşılması, iznin veriliş amacı dışında kullanıldığının tespit edilmesi ya da yabancı hakkında yürürlükte bir sınır dışı etme kararı veya Türkiye'ye giriş yasağı bulunması hâllerinde iptal edilir.

Bunun yanında son 1 yıl içinde toplam 120 günü aşan süreyle yurt dışında bulunanların izinleri de iptal edilmektedir. Eğitim, sağlık, görev ve zorunlu kamu hizmeti gibi nedenlerle geçen süreler ise bu hesaba dahil edilmez.

İptal kararının tebliği valiliklerce yapılır ve karar yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına bildirilir. İzni iptal edilen yabancı bu karara karşı idari makama itiraz edebileceği gibi idare mahkemesinde iptal davası da açabilir.

YUKK m. 19 hükmü uyarınca, 6 ay içinde kullanılmaya başlanmayan ikamet izinleri geçerliliğini kaybeder.

İptal Kararına Karşı İtiraz ve İptal Davası

İzin iptal edildiğinde, karara karşı ilgili idari makama itiraz edilebilir ya da idare mahkemesinde iptali istenebilir. İptal kararı sonrası işleyecek hukuki süreç, yukarıda anlatılan ret kararına ilişkin usulle aynıdır.

İdari makama itiraz tercih edilecekse, ret kararının tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içerisinde Göç İdaresi Başkanlığına başvurulmalıdır.

İptal davası ise itiraz aşaması atlanarak doğrudan açılabileceği gibi, itirazın reddedilmesinin ardından da açılabilir. Görevli ve yetkili mahkeme, izni iptal eden idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemeleridir. Dava açma süresi ret kararının tebliğini izleyen günden itibaren 60 gündür.

İznin iptali ve bu hâlde işletilebilecek hukuki yollarla sürecin işleyişine ilişkin ayrıntılar, ikamet izninin iptalini konu alan ayrı bir çalışmada ele alınmıştır.

Uzatma Başvurusu Nasıl Yapılır?

Uzatma talepleri, göç idaresince elektronik ortamda hizmete sunulan e-ikamet sistemi üzerinden iletilir. Sistemden randevu alındıktan sonra, belirlenen gün ve saatte gerekli belgeler il göç idaresi müdürlüğüne teslim edilir.

Uzatma başvurusunun, ikamet izni süresinin son 60 günü içerisinde yapılması gerekir. Bu zaman aralığından önce ya da sonra uzatma talebinde bulunulamaz.

Uzatma başvurusunda bulunanlara ikamet izni müracaat belgesi düzenlenir ve bu belge harca tâbi değildir. Belge sayesinde, ikamet izni süresi dolmuş olsa bile kişi talebin incelendiği dönemde ülkede kalabilir. Bu nedenle söz konusu belgenin temin edilmesi büyük önem taşır.

Kural olarak izin en çok 2 yıllık sürelerle verilir ve en fazla ikişer yıllık sürelerle uzatılır. Uzatmanın birden fazla kez yapılması mümkündür. Ancak bu genel kuralın dışına çıkan durumlar vardır:

• Türkçe öğrenme amacıyla verilen izin yalnızca bir kez uzatılabilir; aynı gerekçeye dayanarak ikinci bir uzatma yapılamaz.
• Kanun'da sayılan aile üyeleriyle birlikte Türkiye'de yatırım yapanlara verilen en fazla 5 yıl süreli izin, en fazla beşer yıllık sürelerle uzatılabilir.
• KKTC vatandaşı olarak kısa dönem ikamet izni edinen kişilere düzenlenen en fazla 5 yıl süreli izin de en fazla beşer yıllık sürelerle uzatılabilir.
• Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlamış olup 6 ay içinde başvurarak izin almaya hak kazananların izinleri uzatılamaz.

DİKKAT: Uzatma işlemi için gerekli belgelerin kargo ya da iadeli taahhütlü posta yoluyla gönderilmesi uygulamasına 02.05.2019 tarihi itibarıyla son verilmiş ve randevu sistemine geçilmiştir. Bu nedenle başvuru formunda gösterilen gün ve saatte il göç idaresi müdürlüğünde hazır bulunmak, belgelerde eksiklik bırakmamak gerekir.

Uzatma Başvurusunda İstenen Belgeler

İlk başvuruda talep edilen belgeler, uzatma aşamasında da aranmaktadır. Böylece önceki dönemde var olan durumun hâlen sürüp sürmediği idarece gözlemlenebilmektedir.

Uzatma konusu, hem gerekli evrakın belirlenip toplanması hem de sürecin doğru yürütülmesi bakımından çok sayıda ayrıntı içerir. Bu ayrıntıların tamamı, ikamet izni uzatma başlıklı ayrı bir çalışmada ele alınmıştır.

Uzatma Talebinin Reddi

Uzatma talebi belirli hâllerde idarece reddedilir. Aranan belgelerin eksik olması, sürecin usulüne uygun yürütülmemesi ya da başvuranda aranan niteliklerin bulunmaması gibi nedenler ret kararına yol açabilir.

Başlıca ret nedenleri şunlardır:

• İzin için aranan koşullardan birinin veya birkaçının sonradan ortadan kalkması,
• İznin veriliş amacının dışında kullanıldığının tespit edilmesi,
• Uzatma talebinde bulunan hakkında yürürlükte bir sınır dışı etme kararı verilmiş olması,
• Aynı kişi hakkında Türkiye'ye giriş yasağı konulmuş olması,
• Eğitim, görev, sağlık ve zorunlu kamu hizmeti gibi nedenlerle geçen süreler dışarıda bırakılmak üzere, son 1 yıl içinde toplam 120 günü aşan sürenin yurt dışında geçirilmiş olması,
• Uzatma için gereken işlemlerin usulüne ve biçimine uygun şekilde yapılmaması,
• Uzatma talebinde aranan belgelerde eksiklik bulunması.

Uzatma talebi reddedilen kişiye, Türkiye'de 10 güne kadar kalabilmesini sağlayan ve harca tâbi olmayan bir belge verilir. 10 günlük süre dolduğu hâlde ülkeyi terk etmeyen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır. Buna karşılık yabancı çıkış yapmak üzere kendiliğinden sınır kapısına gelmişse, hakkında sınır dışı etme kararı verilmez.

Uzatma Reddine Karşı İtiraz ve İptal Davası

Uzatma talebinin reddedilmesi hâlinde de idari makama itiraz etme ve idare mahkemesinde iptal davası açma imkânı bulunmaktadır.

Bu ihtimalde işletilecek itiraz ve dava süreçleri, iznin reddi ve iptali hâllerinde uygulanan usulle aynıdır. Dolayısıyla ilgili başlıklarda açıklanan hususlar burada da geçerlidir.

Uzatma Başvurusunun Maliyeti

Harç, sağlık sigortası ve noter ücretlerinden oluşan uzatma masrafları 2023 yılı için ortalama 8.000 TL düzeyindedir. Bu tutar, başvurulan ikamet izni türüne göre değişebilmekte; başvuranın durumuna bağlı olarak bazı gider kalemleri hiç doğmayabilmektedir.

Buna ek olarak, somut olayın koşullarına göre belirlenecek avukatlık ücreti de gündeme gelecektir.

İkamet İzinleri Arasında Geçiş

Kısa dönem ikamet izni sahibi yabancılar başka izin türlerine geçebildiği gibi, diğer izinlere sahip olanların da kısa dönem ikamet iznine geçmesi mümkündür. Belirleyici olan husus, geçiş yapılmak istenen iznin gerektirdiği koşulların karşılanmasıdır.

Kısa dönem ikamet iznine geçiş:

• Aile ikamet izniyle Türkiye'de yaşayan yabancının Türk eşinden boşandıktan sonra bu izne geçebilmesi, evliliğin en az 3 yıl sürmüş olmasına bağlıdır. Yabancı eşin aile içi şiddet nedeniyle mağdur olduğu hâllerde 3 yıllık süre aranmaz; bu duruma ilişkin mahkeme kararının dosyaya eklenmesi gerekir.
• Aile ikamet izninde destekleyicinin vefatı hâlinde yabancı, ölüm belgesini sunarak aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçebilir.
• Diğer izin türlerinden geçişte, kısa dönem ikamet izni için aranan koşulların bulunması ve ileri sürülen gerekçeye uygun belgelerin temin edilmesi gerekir.

Kısa dönem ikamet izninden diğer izinlere geçiş:

• Koşulların sağlanması hâlinde uzun dönem ikamet iznine ve diğer izin türlerine geçiş hakkı mevcuttur.
• Türk vatandaşıyla evlenen yabancı, kısa dönem ikamet izninden aile ikamet iznine geçebilir.

Geçiş işlemleri için önce e-ikamet sistemi üzerinden form doldurularak randevu alınır; ardından sistemde bildirilen gün ve saatte gerekli belgeler il göç idaresi müdürlüğüne sunulur. Bu adımların tamamlanmasıyla başvuru yapılmış olur.

Belgelerde eksiklik bırakılmaması ve işlemlerin süresinde tamamlanması bu aşamada özellikle önem taşır. İzinler arasındaki geçişlere dair ayrıntılar, çeşitli ihtimaller gözetilerek ikamet izni geçiş başvurusu başlıklı ayrı bir çalışmada incelenmiştir. YUKK ve ilgili Yönetmelik kapsamında düzenlenen tüm ikamet izni türleri ile bunların nasıl alınacağı ve hangi koşulları gerektirdiği ise ikamet (oturma) izni konulu çalışmada ele alınmıştır.

Sonuç

Kısa dönem ikamet izni, göründüğünden çok daha ayrıntılı bir prosedüre dayanır. Belgelerin eksik sunulması ya da aranan koşulların karşılanamaması, başvurunun reddi veya iznin iptali sonucunu doğurur; bu da yabancı bakımından sınır dışı edilme riskini gündeme getirir. Sürecin hatasız ve mümkün olan en kısa sürede tamamlanabilmesi için alanında uzman hukuki destekten yararlanmak bu nedenle önerilmektedir.

Independent Legal Değerlendirmesi

Kısa dönem ikamet izni dosyalarında karşılaşılan sorunların önemli bir bölümü, başvurunun hangi kalış gerekçesine dayandırılacağının baştan yanlış belirlenmesinden kaynaklanmaktadır. Aynı yabancı için birden fazla gerekçe teorik olarak mümkün olabilir; ancak her gerekçenin belge seti, azami süresi ve uzatma rejimi farklıdır. Örneğin yükseköğrenim mezuniyetine dayanan izin uzatılamazken, yatırım gerekçesine dayanan izin beşer yıllık dilimlerle uzatılabilmektedir. Bu farklar, başvuru anında yapılacak tercihi uzun vadeli bir planlama meselesi hâline getirir.

Sürecin ikinci kritik boyutu süre yönetimidir. Uzatma başvurusunun yalnızca son 60 gün içinde yapılabilmesi, yurt dışında geçirilen sürenin 120 günü aşmasının iptal sebebi sayılması ve iznin 6 ay içinde kullanılmaya başlanmaması hâlinde geçerliliğini yitirmesi, takvimin dikkatle izlenmesini zorunlu kılar.

Somut bir başvuruda yol haritası çizilirken şu başlıklar öne alınmalıdır:

• Kalış gerekçesinin, yalnızca ilk başvuru değil uzatma ve geçiş ihtimalleri de gözetilerek seçilmesi
• Pasaport geçerliliğinin, talep edilen izin süresini en az 60 gün aşacak biçimde kontrol edilmesi
• Sağlık sigortası süresinin talep edilen izin süresini eksiksiz kapsadığının teyit edilmesi
• Adres kayıt sistemine 20 iş günü içinde kayıt yükümlülüğünün takvime işlenmesi
• Yurt dışında geçirilen sürelerin, 120 günlük eşik bakımından düzenli olarak izlenmesi
• Ret veya iptal kararlarında 60 günlük itiraz ve dava süresinin tebliğ tarihi üzerinden hesaplanması

Independent Legal, yabancıların ikamet izni başvurularının hazırlanmasından ret ve iptal kararlarına karşı yürütülecek itiraz ve iptal davası süreçlerine kadar tüm aşamalarda danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.