Çifte vatandaşlığa izin vermeyen ülkelerde yaşayan Türk vatandaşları, bulundukları ülkenin vatandaşlığını kazanabilmek için Türk vatandaşlığından ayrılmak zorunda kalabilmektedir. Mavi kart, bu tercihin Türkiye ile olan bağı tümüyle koparmasını önleyen bir kurumdur; kart sahibi, vatandaşlıktan ayrılmış olmasına rağmen Türk vatandaşlarına tanınan hakların büyük bölümünden yararlanmayı sürdürür.
Aşağıda kartın hukuki niteliği, başvurunun hangi mercilere ve hangi belgelerle yapılacağı, aranan koşullar, karta bağlanan haklar ile kapsam dışında bırakılan hususlar ele alınmaktadır. Süreç ilk bakışta göründüğünden fazla ayrıntı barındırdığından, gözden kaçan tek bir koşul başvurunun geçersiz sayılmasına yol açabilir.
Mavi Kartın Hukuki Niteliği
Mavi kart, doğumla Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığını kazanmış olup sonradan izin alarak bu vatandaşlıktan ayrılan kişilere, talepleri üzerine düzenlenen ve resmi işlemlerde kullanılabilen bir kimlik belgesidir. Belge, nüfus cüzdanı yerine geçecek biçimde işlev görür. Kartı elinde bulunduran kişi, Türk vatandaşlarına tanınan hakların neredeyse tamamından yararlanma imkânına kavuşur.
Konunun düzenlendiği başlıca metin 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ile bu kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmeliktir. Bunların yanında 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu da, kartın mali boyutu bakımından uygulama alanı bulur.
Başvurunun Yapılışı
Başvuru; kart talebini içeren bir dilekçe, fotoğraf ve yabancı devlet vatandaşlığının kazanıldığını resmi makamlarca onaylanmış biçimde ortaya koyan belgelerle birlikte müracaat mercilerine yapılır. Dosyada eksiklik bulunmadığı ve koşullara aykırı bir durum saptanmadığı takdirde kart, yurt dışında temsilcilikler, yurt içinde ise nüfus müdürlükleri tarafından düzenlenerek ilgilisine ulaştırılır.
İşlemin tamamlanmasıyla birlikte kart sahibi ve kanunda belirlenen altsoyu Mavi Kartlılar Kütüğü'ne kaydedilir. Bu kayıt sırasında kişinin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası değiştirilmez; mevcut numara olduğu gibi kütüğe aktarılır.
Buna karşılık altsoy arasında daha önce hiç Türk vatandaşı olmamış bir kişi bulunuyorsa, bu kişiye yeni bir yabancı kimlik numarası tahsis edilir. Sürecin bu aşamasından sonra kart, resmi işlemlerin tamamında kimlik kartının yerini alabilecek niteliğe kavuşur.
Kart Kimlere Düzenlenir?
Başvuranların büyük bölümünü, çalışma amacıyla gittikleri yabancı ülkede daha iyi yaşam koşullarına kavuşmayı, oradaki siyasal, sosyal ve ekonomik ayrıcalıklardan yararlanmayı hedefleyen Türk vatandaşları oluşturur.
Bu kişiler önce izin yoluyla Türk vatandaşlığından ayrılır, ardından gerekli başvuruları tamamlayarak karta hak kazanır. Kartın sağladığı imkânlardan yalnızca kart sahibi değil, kanunda belirlenen dereceye kadar olan altsoyu da yararlanabilir.
Aranan Koşullar
Doğumla Türk vatandaşlığını kazanmış olan kişi, vatandaşlıktan çıkmaya ilişkin izin belgesini alıp gerekli başvuruları tamamladığında kart sahibi olabilir. Başvuru bakımından aranan koşullar şöyle sıralanabilir:
- Türk vatandaşlığından çıkışın, gerekli başvurular yapılarak İçişleri Bakanlığı'nın izniyle gerçekleşmiş olması. Bu koşul, vatandaşlığı izin dışındaki bir sebeple sona erenlerin başvuru yapamayacağı anlamına gelir; örneğin vatandaşlıktan çıkarılan kişilerin bu karta başvurma imkânı bulunmaz.
- Kişinin Türkiye'de doğmuş olması ya da ana veya babasından birinin Türk vatandaşı olması. Bu yolla doğum anında Türk vatandaşlığı kazanılmış olur.
Vatandaşlıktan İzinle Çıkmanın Koşulları
Kart için ön aşama, vatandaşlıktan izin alınarak ayrılmaktır. Bu yönde başvuruda bulunan ve aranan koşulları karşılayan kişiye İçişleri Bakanlığı tarafından çıkma izni ya da çıkma belgesi verilir. Vatandaşlıktan izinle ayrılabilmek için gereken koşullar şunlardır:
- Ergin olmak ve ayırt etme gücüne sahip bulunmak. Erginlik kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla kazanılır; 15 yaşını dolduranlar bakımından mahkeme kararıyla ergin kılınma da mümkündür.
- Yabancı bir devletin vatandaşlığını hâlihazırda kazanmış olmak ya da bunun kısa süre içinde gerçekleşeceğine dair inandırıcı belirtiler taşımak.
- Herhangi bir suç soruşturması veya zorunlu askerlik yükümlülüğü nedeniyle aranan kişiler arasında bulunmamak.
- Kişi hakkında verilmiş mali veya cezai nitelikte bir kısıtlama kararının mevcut olmaması.
Kart Sahiplerine Tanınan Haklar
Vatandaşlıktan izinle ayrılan ve ardından gerekli başvuruları tamamlayarak süreci sonuçlandıran kişiler, Türk vatandaşlarına tanınan hakların büyük bölümünden yararlanabilir. Bu haklara örnek olarak şunlar gösterilebilir:
- Yabancıların Türkiye Cumhuriyeti'nde icra edemediği avukatlık ve doktorluk gibi meslekler bakımından, kart sahipleri için bir engel bulunmaz.
- Yurt dışından satın alınan otomobiller, yerli plakaya bağlanmak suretiyle Türkiye'de kullanılabilir.
- Bir kadroya dayanarak sürekli kamu hizmeti görevinde bulunmak yasak olmakla birlikte, kamu kurum ve kuruluşlarında işçi ya da sözleşmeli personel statüsünde çalışılması mümkündür.
Kapsam Dışında Kalan Hak ve Yükümlülükler
Kart sahipleri pek çok bakımdan Türk vatandaşlarıyla aynı konumda olsa da bazı hususlar bu kapsamın dışında bırakılmıştır. İstisna oluşturan başlıklar şunlardır:
- Zorunlu askerlik hizmetini yerine getirme yükümlülüğü
- Seçme ve seçilme hakkı
- Bir kadroya atanarak esas ve sürekli biçimde kamu hizmeti görevlerinde bulunma hakkı
- Gümrük vergisi ödemeksizin araç ve ev eşyası ithal etme hakkı
Kart Bedeli
Bu kaleme ilişkin masraflar esas itibarıyla Değerli Kâğıtlar Kanunu'nda düzenlenmiştir. Buna bağlı olarak belirlenen tutar her yıl Maliye Bakanlığı tarafından yeniden tespit edilir; 2023 yılı için geçerli bedel 83 Türk Lirası'dır. Bunun yanında dosya ve kâğıt giderleri gibi ek masraflar da doğabilir. Somut olayın özelliklerine göre burada sayılanların dışında başka giderlerin gündeme gelmesi de mümkündür.
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Yukarıda kartın niteliği, nasıl temin edileceği, başvurunun hangi mercilere yapılacağı ve sahibine hangi hakları sağladığı gibi başlıklar ele alınmıştır. Görüldüğü üzere konu, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları bakımından pratik önemi yüksek bir alandır.
Başvuru sırasında yapılacak küçük bir usul hatası dahi ilgili kişi bakımından ciddi hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle gerek başvuru aşamasında gerek sonrasında deneyimli bir hukuki destekten yararlanılması gerekir.
Independent Legal Değerlendirmesi
En sık karşılaşılan yanılgı, kartın vatandaşlıkla eşdeğer bir statü sağladığı düşüncesidir. Kart, kadrolu kamu görevine atanma ve siyasi haklar bakımından vatandaşlığın yerini tutmaz; buna karşılık meslek icrası gibi alanlarda yabancılara uygulanan sınırlamaların dışında kalınmasını sağlar. Ayrıca kart yalnızca izinle ayrılma haline özgüdür; vatandaşlığın kaybı başka bir sebebe dayanıyorsa başvuru yolu kapalıdır. Bu nedenle asıl belirleyici aşama, kart başvurusundan önce yürütülen çıkma izni sürecidir.
Somut bir dosyada şu başlıklar öncelikli olarak gözetilmelidir:
- Vatandaşlıktan ayrılmanın izne dayanıp dayanmadığının belgeyle ortaya konulması
- Askerlik yükümlülüğü ve devam eden soruşturma bulunup bulunmadığının önceden araştırılması
- Yabancı devlet vatandaşlığının kazanıldığına ya da kazanılacağına ilişkin belgelerin usulüne uygun onaylanması
- Altsoy bakımından Mavi Kartlılar Kütüğü kaydının ve kimlik numarası durumunun kontrol edilmesi
- Kapsam dışında bırakılan haklar ile yükümlülüklerin, karar öncesinde birlikte değerlendirilmesi
Independent Legal, vatandaşlıktan çıkma izni başvurularından mavi kart işlemlerine ve karta bağlı hakların kullanımına kadar uzanan süreçlerde danışmanlık hizmeti sunmaktadır.