Türk vatandaşlığından ayrılmış olmakla birlikte mavi kart statüsünü koruyan kişiler, zaman içinde bu bağı yeniden kurmak isteyebilir. Talebin arkasındaki saik çoğu zaman iki başlıkta toplanır: çifte vatandaşlığın önünün açılması ve yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmış birtakım hak ve imkânlardan yararlanma isteği.
Bu bilgi notunda, mavi kart statüsünün hukuki içeriğini, vatandaşlığa geri dönüş için aranan koşulu, başvurunun hangi makamlarda ve nasıl yürütüldüğünü, sunulması gereken belgeleri, aile bireylerinin durumunu ve olumsuz sonuçlanan başvurularda izlenecek hukuki yolları uygulama perspektifiyle değerlendiriyoruz.
Mavi Kart Statüsü Ne Anlama Gelir?
Mavi kart, Türk vatandaşlığını doğum yoluyla elde etmiş olan, ancak sonradan bu statüden ayrılan kişilere talepleri üzerine düzenlenen bir belgedir. Belgenin sağladığı imkânlar yalnızca kart sahibiyle sınırlı kalmaz; üçüncü derece dahil olmak üzere altsoyu da sınırlı sayıdaki istisna dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanabilir. Ortaya çıkan tablo, kart sahibini diğer yabancılardan ayıran kendine özgü bir statüdür.
Bu yararlanmanın kapsamı dışında bırakılan haklar, doğrudan vatandaşlık bağına bağlanmış olanlardır. Mavi kart sahipleri bakımından söz konusu edilemeyecek başlıca hak ve yükümlülükler şunlardır:
- Kamu görevlerine memur sıfatıyla atanabilme,
- Seçimlerde oy kullanma ve aday olabilme,
- Askerlik hizmetine ilişkin yükümlülükler,
- Avukatlık ve noterlik gibi yalnızca Türk vatandaşlarınca icra edilebilen mesleklerin yürütülmesi,
- Gümrük muafiyetinden yararlanarak eşya ya da taşıt getirebilme.
Bu sayılanların ötesinde, gündelik ve ekonomik hayatın büyük bölümünde mavi kartlı ile Türk vatandaşı arasında bir ayrım bulunmaz. Taşınmaz ve araç alım satımı, ticari faaliyette bulunma, iş sözleşmesi kurma ve istihdam ilişkileri bu bakımdan örnek gösterilebilir.
Yeniden Vatandaşlık Kazanımında Aranan Koşul
Mavi kart sahiplerinin vatandaşlığa dönüşünde Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 13 çerçevesinde tek bir esaslı koşul aranır: başvuru sahibinin millî güvenlik ve kamu düzeni yönünden bir engel taşımıyor olması. Genel vatandaşlık başvurularında karşımıza çıkan ikamet süresi gibi ölçütler bu yolda uygulanmaz; anılan engelin bulunmaması halinde vatandaşlık yeniden kazanılabilir.
Böyle bir engelin varlığı idarenin takdirine göre değil, arşiv araştırması sonucuna göre belirlenir. Bu araştırmayı Emniyet Genel Müdürlüğü yürütür ve ulaşılan sonuç, idarenin vereceği kararın dayanağını oluşturur.
Başvuru Nasıl Yürütülür?
Vatandaşlığa dönüş talebi, yetkili idari makamlara yapılacak bir başvuruyla başlar. Yurt içinde bu görev valiliklere, yurt dışında ise Türkiye'nin dış temsilciliklerine aittir. Başvuru sahibi gerekli belgeleri tamamladıktan sonra dosyasını bizzat sunabileceği gibi vekili aracılığıyla da işlem yaptırabilir.
Dosyayı teslim alan valilik, evrakı İçişleri Bakanlığına aktarır. Bakanlık incelemesinde eksik bilgi ya da belge saptanırsa bunların giderilmesi başvurucudan istenir. Dosya tamamlandığında evrak, Bakanlıkça Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderilir.
Emniyet Genel Müdürlüğü, başvurucu hakkında millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından sakınca doğuracak bir hal bulunup bulunmadığını araştırır ve tespitini Bakanlığa bildirir. Nihai değerlendirme ve karar aşaması yeniden Bakanlığa döner.
Talebin reddedilmesi iki halde gündeme gelir. Bunlardan ilki, sunulan bilgi ve belgelerdeki eksiklik veya hataların verilen süre içinde giderilmemesidir. İkincisi ise millî güvenlik ya da kamu düzeni yönünden vatandaşlığa engel bir durumun ortaya çıkmasıdır.
Başvuru Dosyasında Sunulması Gereken Belgeler
Yönetmelik m. 23, mavi karttan Türk vatandaşlığına dönüş başvurusunda istenecek evrakı belirlemiştir:
- Talebi ortaya koyan form dilekçe,
- Başvurunun yapıldığı makamca sistem üzerinden temin edilen nüfus kayıt örneği,
- Biyometrik nitelikte 2 adet fotoğraf,
- Hâlen hangi devletin vatandaşı olunduğunu ortaya koyan pasaport veya muadili belge; vatansızlık halinde, temin edilebiliyorsa bu durumu gösteren belge,
- Medenî hale ilişkin belge,
- Türk vatandaşlığının kaybından sonra medenî halde bir değişiklik yaşanmışsa buna ilişkin belge,
- Evlilik varsa eş ve çocuklarla aile bağını ortaya koyan nüfus kayıt örneği ya da benzeri belge,
- Vatandaşlığın kaybından sonra kimlik bilgilerinde değişiklik meydana gelmişse bunu kanıtlayan belge,
- Hizmet bedelinin Maliye veznesine yatırıldığına dair makbuz.
Yurt dışından temin edilen pasaport ve benzeri resmî evrakın Türkçeye çevrilmiş halinin dosyaya eklenmesi, çevirinin de noter onayından geçirilmesi gerekir. Bazı yabancı belgelerin Türkiye'de hüküm ifade edebilmesi için ayrıca apostil şerhi taşıması aranır.
Evrakın baştan eksiksiz hazırlanması sürecin seyri açısından belirleyicidir. Eksik dosya, tamamlama için ek süre verilmesi nedeniyle başvuruyu uzatabileceği gibi, eksikliklerin giderilmemesi halinde ret sonucunu da doğurabilir.
Eşin ve Çocukların Durumu
Mavi kart sahibinin vatandaşlığa dönmesi, aile bireyleri bakımından da sonuç doğurabilir; ancak bu sonuç eş ve çocuklar yönünden farklı işler.
Eş bakımından tabloyu baştan netleştirmek gerekir: mavi kartlının yeniden Türk vatandaşı olması eşinin statüsünü etkilemez. Eşin vatandaşlık durumu başvurudan önce ne ise aynen devam eder. Çocuklar yönünden ise İçişleri Bakanlığı 29.04.2022 tarihi itibarıyla önemli kolaylıklar sağlamıştır.
Anne veya babasına bağlı olarak Türk vatandaşlığını yitiren ve mavi kart sahibi olan çocuklar, erginliğe ulaşmalarını izleyen 3 yıl içinde seçme hakkını kullanmak suretiyle vatandaşlığa dönebilir. Bu süreyi seçme hakkını kullanmadan geçirenlerin sonradan başvuru yoluna gitmesi gerekir; getirilen yenilikle birlikte bu kişilerden ikamet şartı aranmaz.
Ergin olmayan çocuklar bakımından ise anne ya da babanın başvurusu ve diğer ebeveynin rızası birlikte arandığında vatandaşlık kazanılabilir. Ebeveynlerden birinin Türk vatandaşı olduğu hallerde küçük çocuk vatandaşlığı doğrudan kazanır.
Türk vatandaşlığının kazanılmasında birbirinden farklı pek çok dayanak ve gerekçe bulunabilir. Bu yolların bütününe ilişkin ayrıntılı bir değerlendirme, "Türk vatandaşlığı nasıl kazanılır" başlıklı çalışmamızda yer almaktadır.
Başvurunun Reddedilmesi
Mavi kart sahibinin vatandaşlığa dönebilmesi, millî güvenlik ve kamu düzeni yönünden engel oluşturan bir halin bulunmamasına bağlıdır. Bu değerlendirme, Emniyet Genel Müdürlüğünce yapılan arşiv taramalarının sonucuna göre şekillenir.
Terör örgütleriyle irtibat, terör faaliyetlerine katılım ve anayasal düzeni ortadan kaldırmaya yönelik eylemler, millî güvenlik ölçütü bakımından olumsuz sonuca yol açabilecek başlıca hallerdir. Bunların yanında, başvuru dosyasındaki belgelerin eksik ya da hatalı olması da tek başına ret sebebidir.
Ret Kararına İtiraz ve İptal Davası
Talebi reddedilen mavi kart sahiplerinin önünde iki hukuki yol bulunur: idari itiraz ve iptal davası. İtiraz İçişleri Bakanlığına yöneltilir; iptal davası ise idare mahkemelerinde görülür.
Her iki yol için de öngörülen süre, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gündür. İlgili doğrudan dava açmayı tercih edebileceği gibi, önce itiraz yolunu işletip sonucuna göre yargı yoluna da başvurabilir.
Ret kararına karşı yapılan itiraz, idari dava açma süresini durdurur. İtirazı inceleyecek merci Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüdür; bu merci, verilen ret kararının yerinde olup olmadığını denetler.
İtirazın reddedilmesi ya da idarenin 30 gün süreyle cevap vermemesi halinde, duran 60 günlük sürenin kalan bölümü yeniden işlemeye başlar ve bu süre içinde iptal davası açılabilir. Söz gelimi ret kararının tebliğinden on beş gün sonra itiraz edilmiş ve buradan olumlu sonuç alınamamışsa, dava açmak için geriye kalan kırk beş günlük süre işlemeye devam eder.
İdare mahkemesi, önüne gelen talebi inceleyerek Bakanlık kararının hukuka uygunluğunu denetler ve sonuca bağlar. İtiraz ve iptal davası, çok sayıda usul ayrıntısı barındıran teknik süreçlerdir. Konunun kapsamlı biçimde ele alındığı "Türk vatandaşlığı başvurusunun reddine itiraz ve iptal davası" başlıklı çalışmamız bu bakımdan yol gösterici olabilir.
İptal Davası Ne Kadar Sürer?
Ret kararının iptaline yönelik davaların ortalama görülme süresi 1 yıl civarındadır.
Bununla birlikte bu süre değişkendir. Mahkemelerin iş yükü, idarenin ve davacının yargılama sırasında sergilediği tutum ve usul işlemlerinde eksiklik bulunup bulunmaması gibi etkenler, yargılamanın beklenenden uzun ya da kısa sürmesine yol açabilir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Mavi kart statüsünden vatandaşlığa dönüş, tek bir esaslı koşula bağlanmış olması nedeniyle diğer vatandaşlık kazanma yollarına kıyasla sade görünür. Uygulamada tıkanma yaşanan noktalar ise çoğunlukla bu koşulun kendisi değil, dosyanın hazırlanışındaki eksiklikler ve arşiv araştırmasından çıkan sonucun doğru okunamamasıdır. Ret kararının gerekçesinin doğru teşhis edilmesi, izlenecek yolun itiraz mı yoksa doğrudan dava mı olacağını belirler.
Somut bir başvuru planlanırken şu başlıkların baştan gözden geçirilmesinde yarar vardır:
- Yurt dışı kaynaklı belgelerin noter onaylı çevirisinin ve gerekli hallerde apostil şerhinin başvurudan önce tamamlanması
- Millî güvenlik ve kamu düzeni yönünden risk doğurabilecek kayıtların dosya sunulmadan evvel değerlendirilmesi
- Çocuklar bakımından seçme hakkı süresinin dolup dolmadığının hesaplanması ve buna göre yol seçimi
- Ret kararının tebliğ tarihinin belgelenmesi ve 60 günlük sürenin itiraz nedeniyle duran kısmının doğru hesaplanması
- Eksik belge nedeniyle verilen ek sürenin kaçırılmaması
Independent Legal, mavi kart sahiplerinin vatandaşlığa dönüş başvurularında dosya hazırlığından ret kararlarına karşı açılacak iptal davalarına kadar sürecin bütününde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.