Mirasın reddi süresi, mirasçının ret hakkını kullanabileceği zaman dilimini anlatır. Türk Medeni Kanunu bu süreyi üç ay olarak belirlemiştir. Yasal mirasçıların, mirasbırakanın ölümünden itibaren üç ay içinde ret yoluna gitmesi gerekir. Süre geçirildiğinde ret hakkı kullanılamaz hale gelir ve mirasçı, mirası benimsemiş sayılır.
Sürenin uzunluğu yasal ve atanmış mirasçılar bakımından değişmez; değişen şey, üç aylık hak düşürücü sürenin hangi andan itibaren işlemeye başladığıdır. Yasal mirasçılarda başlangıç noktası mirasçılık sıfatının öğrenildiği tarih iken, vasiyetnameyle atanan mirasçılarda ölüme bağlı tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği andır.
Uygulamada reddi miras olarak da anılan mirasın reddi, mirasçının terekeden doğan hak ve borçları üstlenmeyi istememesini ifade eder.
Mirasın Gerçek Reddi ile Hükmen Reddi Arasındaki Ayrım
Gerçek ret, mirasçının kendi iradesini açıklayarak mirası geri çevirmesidir. Bu yolu seçen mirasçı terekeden doğan hak ve borçları üstlenmediğinden, miras üzerinde herhangi bir talepte bulunamaz. Dolayısıyla paylaşımın dışında kalır ve terekenin aktifleri üzerinde hak iddia edemez.
Hükmen ret ise mirasbırakanın ölüm anında borçlarını karşılayamaz durumda bulunduğunun açıkça anlaşılması veya bu durumun resmen saptanması halinde gündeme gelir. Böyle bir tabloda miras, kanun gereği reddedilmiş kabul edilir. Ölüm anındaki malvarlığı borçları karşılamaya yetmiyorsa mirasbırakanın ödemeden aciz olduğu sonucuna varılır.
Konunun bütününe ilişkin ayrıntılar için Mirasın Reddi başlıklı çalışma incelenebilir.
Reddi Miras Süresi
Gerçek Rette Süre
Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi ret süresini üç ay olarak belirlemiştir. Bu süre hak düşürücü nitelikte olduğundan durması ya da kesilmesi mümkün değildir. Ret beyanının süresinde yapılmış sayılabilmesi için üç aylık süre dolmadan Sulh Hukuk Mahkemesine ulaşmış olması aranır. Süreye uyulup uyulmadığı mahkemece kendiliğinden denetlenir.
Bununla birlikte istisnai bazı hallerde sürenin uzatılması mümkündür. Uzatma istemi Sulh Hukuk Hâkimine iletilir. Bu istisnai hallere aşağıda ayrıca değinilmektedir.
Hükmen Rette Süre
Terekenin borca batık olması, mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığının borçlarını karşılamaya yetmemesi anlamına gelir. Bu halde miras hükmen reddedilmiş sayılır; yani mirasçılar herhangi bir beyanda bulunmasalar dahi reddetmiş kabul edilirler. Bu nedenle hükmen ret bakımından üç ay gibi sınırlayıcı bir süre öngörülmüş değildir.
Sürenin Başlangıç Anı
Yasal Mirasçılar Bakımından
Ret yoluna gitmek isteyen yasal mirasçıların, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde harekete geçmesi gerekir. Kural olarak süre ölümle birlikte işlemeye başlar. Ancak mirasçı, kendisinin mirasçı olduğunu ölüm tarihinden daha sonra öğrenmişse başlangıç anı ölüm değil, bu öğrenme tarihidir.
Türk Medeni Kanunu m. 606
"Miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; …………………….. tarihten işlemeye başlar."
Atanmış Mirasçılar Bakımından
Vasiyetname yoluyla mirasçı atanan kişilerde ise üç aylık süre, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten itibaren hesaplanır.
Türk Medeni Kanunu m. 606
"Miras, üç ay içinde reddolunabilir. ……………….. vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar."
Bildirimin hangi usulle yapılacağı, Türk Medeni Kanunu'nun 597. maddesinde ilgililere tebliğ başlığı altında düzenlenmiştir:
Türk Medeni Kanunu m. 597
"Mirasta hak sahibi olanların her birine gideri terekeye ait olmak üzere, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir. Nerede olduğu bilinmeyenlere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımları ilân yolu ile tebliğ olunur."
Ret Hakkı Kendi Mirasçılarına Geçen Mirasçı Bakımından
Türk Medeni Kanunu'nun 608. maddesi bu ihtimali şöyle düzenlemektedir:
Türk Medeni Kanunu m. 608
"Mirası reddetmeden ölen mirasçının ret hakkı kendi mirasçılarına geçer. Bu mirasçılar için ret süresi, kendilerinin mirasbırakanına mirasın geçtiğini öğrendikleri tarihten başlar. Ancak bu süre, kendilerinin mirasbırakanından geçen mirasın reddi için mirasçıya tanınan süre dolmadıkça sona ermez. Ret sonucunda miras daha önce mirasçı olmayanlara geçerse; bunlar için ret süresi, önceki mirasçılar tarafından mirasın reddedildiğini öğrendikleri tarihten işlemeye başlar."
Koruma Önlemi Olarak Tereke Yazımı Yapılmışsa
Mirasçıların istemiyle ya da hâkimin kendiliğinden karar vermesiyle, mirasbırakanın mallarının korunması ve hak sahiplerine ulaşması amacıyla çeşitli tedbirler alınabilir. Bunlardan biri, geride kalan malvarlığının belirlenmesine yönelik terekenin yazılması işlemidir. Bu tespit tamamlandığında sulh hukuk hâkimi durumu mirasçılara bildirir. Bildirimi alan her yasal ve atanmış mirasçı, tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içinde ret hakkını kullanabilir.
Sonra Gelen Mirasçılar Yararına Rette Süre
Türk Medeni Kanunu'nun 614. maddesi bu konuda şu düzenlemeyi getirmiştir:
Türk Medeni Kanunu m. 614
"Mirasçılar, mirası reddederken, kendilerinden sonra gelen mirasçılardan mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını tasfiyeden önce isteyebilirler. Bu takdirde ret, sulh hâkimi tarafından daha sonra gelen mirasçılara bildirilir; bunlar bir ay içinde mirası kabul etmezlerse reddetmiş sayılırlar. Bunun üzerine miras, iflâs hükümlerine göre tasfiye edilir ve tasfiye sonunda arta kalan değerler, önce gelen mirasçılara verilir."
Ret Süresinin Uzatılması
Sürenin uzatılmasına ilişkin dayanak, Türk Medeni Kanunu'nun 615. maddesidir:
Türk Medeni Kanunu m. 615
"Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi, yasal ve atanmış mirasçılara tanınmış olan ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir."
Hangi olguların önemli sebep sayılacağı kanunda tek tek belirtilmemiştir. Talebin kabulü ya da reddi Sulh Hukuk Hâkiminin takdirindedir. Hâkim değerlendirme yaparken hastalık, kaza ya da terekenin aktif ve pasiflerinin tam olarak saptanamaması gibi durumları önemli sebep olarak görebilir ve sürenin uzatılmasına hükmedebilir.
Ret Hakkını Kullanmadan Ölen Mirasçının Durumu
Türk Medeni Kanunu'nun 608/I. maddesi şu hükmü içerir:
Türk Medeni Kanunu m. 608/I
"Mirası reddetmeden ölen mirasçının ret hakkı kendi mirasçılarına geçer."
Ret yetkisi yasal ve atanmış mirasçılara tanınmıştır. Mirası reddetmeyi düşünen bir kimse bu hakkını kullanamadan ölürse, yetki onun yerine geçen mirasçıya intikal eder. Böyle bir durumda yerine geçen mirasçının elinde iki ayrı ret imkânı bulunur: biri kendi mirasbırakanından kalan mirası reddetmek, diğeri ise kendi mirasbırakanına intikal etmiş olup onun yerini aldığı için dolaylı biçimde kendisine geçen mirası reddetmektir.
Kanunun 608/II. maddesi ise şunu öngörür:
Türk Medeni Kanunu m. 608/II
"Bu mirasçılar için ret süresi, kendilerinin miras bırakanına mirasın geçtiğini öğrendikleri tarihten başlar. Ancak bu süre, kendilerinin miras bırakanından geçen mirasın reddi için mirasçıya tanınan süre dolmadıkça sona ermez."
Bu hükümden iki ayrı süre çıkmaktadır.
Bunlardan ilki, mirasçıya tanınan üç aylık ret süresidir. Mirasçı bu zaman dilimi içinde hem kendi mirasını hem de dolaylı olarak kendisine geçen mirası reddedebilir.
İkincisi ise, ret hakkına sahip olduğu mirasın kendi mirasbırakanına geçtiğini öğrendiği andır. Bu ölçüt özellikle ikinci mirasın sonradan öğrenildiği hallerde önem kazanır; üç aylık süre bu öğrenme anından itibaren işlemeye başlar.
Ret Hakkının Daha Önce Mirasçı Olmayanlara Geçmesi
Türk Medeni Kanunu'nun 608/III. maddesi şu düzenlemeyi getirmiştir:
Türk Medeni Kanunu m. 608/III
"Ret sonucunda miras daha önce mirasçı olmayanlara geçerse; bunlar için ret süresi, önceki mirasçılar tarafından mirasın reddedildiğini öğrendikleri tarihten işlemeye başlar."
Yasal mirasçılardan bazıları ret hakkını kullanmış olabilir. Bu durumda miras, diğer yasal mirasçılara intikal eder; reddeden kişi bakımından ise diğer mirasçıların hakkı hiç doğmamış gibi bir sonuç ortaya çıkar. Örneğin dedenin vefatının ardından baba mirası reddederse, terekenin doğrudan hak sahibi torun olur. Torun da ret yoluna gitmek istiyorsa, babasının reddettiğini öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde bu hakkını kullanmalıdır. Böylece geriye kalan mirasçılar için süre, önceki mirasçıların ret işlemini yaptığı andan itibaren işlemeye başlar.
Buna karşılık bir mirasçının, kendi mirasbırakanından kalan mirası reddederken aynı anda mirasbırakanına intikal etmiş mirası kabul etmesi mümkün değildir. Zira ilk miras, ret hakkını kullanmadan ölen mirasbırakanın terekesinin bir parçası olarak kendisine ulaşmaktadır.
Miras hukukunun kapsamına, mirasçılık kavramının ayrıntılarına ve ilgililerin yasal hak ve yükümlülüklerine ilişkin genel inceleme için Miras Hukuku Nedir? başlıklı çalışmaya bakılabilir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Ret hakkının kullanımında en sık karşılaşılan sorun, sürenin dolmasından değil başlangıç anının yanlış hesaplanmasından kaynaklanmaktadır. Üç aylık sürenin hak düşürücü nitelik taşıması ve mahkemece kendiliğinden gözetilmesi, hatayı telafi edilemez kılar. Bu nedenle ölüm tarihi, mirasçılık sıfatının öğrenildiği tarih ve tebliğ tarihi arasındaki ayrımın en baştan belgeye bağlanması gerekir.
Terekenin borca batık olduğu dosyalarda ise hükmen ret imkânı bulunmakla birlikte, mirasçının terekeye ilişkin işlemler yapması durumunun mirası benimseme olarak yorumlanabileceği gözden kaçırılmamalıdır.
Somut bir olayda özellikle şu başlıklara dikkat edilmesi yerinde olur:
- Ret beyanının, süre dolmadan Sulh Hukuk Mahkemesine fiilen ulaşmış olmasının sağlanması
- Yasal mirasçılık ile atanmış mirasçılık ayrımına göre başlangıç tarihinin ayrı ayrı belirlenmesi
- Terekenin aktif ve pasifinin süre içinde tespit edilememesi halinde uzatma talebinin zamanında iletilmesi
- Ret hakkının kendisine geçtiği mirasçılar bakımından iki ayrı sürenin birlikte değerlendirilmesi
- Ret sonucunda mirasın kendilerine geçeceği alt derece mirasçıların önceden bilgilendirilmesi
Independent Legal, mirasın reddi başvurularının hazırlanması ve terekenin borca batıklığından doğan uyuşmazlıkların takibi konularında danışmanlık hizmeti sunmaktadır.