Türkiye'deki bir yükseköğretim kurumunda okuyan yabancıların gelir elde etmek amacıyla bir işte çalışabilmesi, öğrencilik statüsünün kendiliğinden sağladığı bir imkân değildir. Bu kişilerin ayrı bir izin türüne, yani öğrenci çalışma iznine başvurması zorunludur. İzin, Bakanlıkça ortaya konan ölçütlerin karşılanması ve dosyanın eksiksiz hazırlanması koşuluyla verilir.
Başvurunun olumsuz sonuçlanması sürecin sonu anlamına gelmez. Ret gerekçesi giderilerek yeni bir talep iletilebileceği gibi, karara karşı idari itiraz yoluna gidilmesi veya yargı önünde iptal davası açılması da mümkündür.
Bu bilgi notunda, öğrencilik statüsündeki yabancıların çalışma izni sürecini; aranan koşullar, başvuru kanalları, istenen evrak, iş sözleşmesinin taşıması gereken nitelikler, ücret alt sınırı, uzatma prosedürü ve ret hâlinde işletilecek hukuki yollar başlıkları altında ele alıyoruz.
Öğrenci Statüsünde Çalışma İzni İçin Aranan Koşullar
Bu iznin dayanağını Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 19. maddesi ile Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 43. maddesi oluşturur. Anılan düzenlemeler çerçevesinde şu koşulların birlikte gerçekleşmesi aranır:
- Talepte bulunulan kişinin, Türkiye'de faaliyet gösteren bir yükseköğretim kurumunun örgün öğretim programına kayıtlı olması,
- Ön lisans ve lisans programlarında okuyanlar bakımından eğitimin ilk yılının geride bırakılmış olması — örgün öğretimdeki lisansüstü öğrenciler bu kısıtın dışındadır,
- Ön lisans ve lisans öğrencilerinin ancak yarı zamanlı bir iş ilişkisi için izin talep edebilmesi,
- Başvurunun öğrencinin kendisi tarafından değil, çalışacağı işyeri tarafından yapılması.
Son koşul uygulamada çoğu zaman gözden kaçar. Öğrenci, bireysel olarak izin talebinde bulunma ehliyetine sahip değildir; sıralama tersine işler. Önce bir iş ilişkisi kurulur, ardından ilgili şirket veya kurum öğrenci adına dosyayı açar.
Dikkat: İzin alınmaksızın çalıştığı tespit edilen yabancı öğrencinin yalnızca çalışması engellenmez; il göç idaresi tarafından ikamet izni de iptal edilmektedir. Bu nedenle izin belgesi elde edilmeden hiçbir işte fiilen çalışılmaması gerekir.
Öğrenci tarafında sağlanması gereken koşulların yanı sıra, işverenin de karşılaması gereken ayrı bir kriter seti bulunur. Bu kriterlerden herhangi biri karşılanmadığında yabancı istihdamı mümkün olmaz. İşveren yükümlülüklerinin bütününe ve genel çalışma izni sürecine ilişkin ayrıntılar, yabancı çalışma izni konulu çalışmamızda ele alınmaktadır.
Başvuru Nasıl ve Nereye Yapılır?
İznin elde edilmesinde iki ayrı kanal söz konusudur: yabancının uyruğunda olduğu ülkedeki T.C. dış temsilciliğine yapılan vize başvurusu ya da işveren eliyle e-izin sistemi üzerinden açılan dosya. Hangi kanalın işletileceğini, yabancının başvuru anındaki bulunduğu yer ve elindeki ikamet belgesi belirler.
Yabancı yurt dışındaysa süreç dış temsilcilikten başlar. Buna karşılık kişi Türkiye'de bulunuyorsa ve geçerliliğini sürdüren, süresi en az 6 ay olan bir ikamet tezkeresi taşıyorsa, dosya doğrudan işveren tarafından e-izin sistemi üzerinden açılır.
Yurt Dışından Yürütülen Başvuru
Türkiye'de istihdam edilmesi düşünülen öğrenci, vatandaşı olduğu veya yasal olarak yerleşik bulunduğu ülkedeki T.C. dış temsilciliğine giderek çalışma vizesi talebinde bulunur. Bu talep üzerine kendisine 16 haneli bir referans numarası tahsis edilir. Öğrenci söz konusu numarayı Türkiye'deki işverenine iletir; işveren de bu numara üzerinden e-izin sisteminde çalışma izni dosyasını açar.
Yurt İçinden Yürütülen Başvuru
Türkiye'de bulunan ve en az 6 ay süreli, geçerliliği devam eden bir ikamet iznine sahip yabancılara "99" ile başlayan T.C. Yabancı Kimlik Numarası verilmiştir. Bu kişiler bakımından işveren, söz konusu kimlik numarasını kullanarak e-izin otomasyon sistemi üzerinden talebi iletir.
Dikkat: Başvurunun yurt dışından mı yurt içinden mi başladığı fark etmeksizin, çalışma izni dosyasını açma yetkisi işverendedir. Süreç, gerekli evrakın e-izin sistemine yüklenmesiyle tamamlanır. Hangi belgelerin isteneceği aşağıda ayrıca açıklanmıştır.
Dosyaya Eklenmesi Gereken Belgeler
İstenen evrak iki grupta toplanır: işveren tarafından sunulacaklar ve öğrenciden temin edilecekler.
İşveren tarafından hazırlanması gereken belgeler şunlardır:
- Tarafların imzasını taşıyan iş sözleşmesi — yurt dışından yürütülen başvurularda bu sözleşmenin çalışma vizesi talebi sırasında önceden imzalanmış olarak yabancı eliyle T.C. dış temsilciliğine sunulması gerekir,
- İşletmenin güncel sermaye yapısını ve ortaklık durumunu yansıtan Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi,
- Vergi dairesi ya da yeminli mali müşavir onayını taşıyan, son yıla ilişkin bilanço ile kâr/zarar tablosu.
Öğrenciden istenen belgeler ise pasaport sureti, biyometrik fotoğraf ve öğrenci belgesinden ibarettir.
Tüm evrakın taranarak e-izin otomasyon sistemine aktarılması zorunludur. Yükleme işlemini işverenin bizzat kendisi ya da vekâlet verdiği yetkili bir kişi e-imza ile gerçekleştirir.
Pasaportun Latin alfabesi dışında bir yazıyla düzenlenmiş olduğu hâllerde, yeminli mütercim veya resmî makam onaylı çevirisinin de dosyaya konulması gerekir. Talebi uygun bulunan öğrencilere düzenlenecek izinlerde ise pasaportun geçerlilik süresi belirleyicidir: izin, pasaport bitiş tarihinden geriye doğru 60 gün öncesini aşmayacak biçimde tanzim edilir.
İş Sözleşmesi Hazırlanırken Gözetilecek Hususlar
Öğrenciyle kurulacak iş ilişkisinde üzerinde en çok durulması gereken nokta, sözleşmenin İş Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleriyle uyumlu biçimde kaleme alınmasıdır. Uygulamaya yön vermesi bakımından İşgücü Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde örnek iş sözleşmesi metinleri de yayımlanmaktadır.
Ön lisans veya lisans öğrencisi söz konusu olduğunda iki sınırlama sözleşmeye yansıtılmalıdır: çalışma yalnızca kısmi zamanlı olabilir ve ancak eğitim öğretimin ilk yılı tamamlandıktan sonra başlayabilir. Bunun yanında, öğrencinin yürüteceği iş kolu ne olursa olsun, kararlaştırılan ücretin Bakanlıkça belirlenen asgari ücret tarifesinin üzerinde kalması gerekir.
Talebin Bakanlıkça reddedilmemesi büyük ölçüde sözleşmenin hazırlanış kalitesine bağlıdır; bu aşamada gösterilecek özen sonraki tüm adımları etkiler. Sözleşmenin eksiksiz ve isabetli biçimde düzenlenmesi için yabancılar hukuku alanında çalışan bir avukattan destek alınması, sürecin daha hızlı ve güvenli ilerlemesine katkı sağlar.
Kararlaştırılabilecek Asgari Ücret Düzeyi
Öğrenci için belirlenecek ücretin tabanı, yabancının istihdam edileceği iş koluna göre Bakanlığın değerlendirme kriterlerinde gösterilen asgari ücret düzeyinin üzerinde olmalıdır. Ayrıca aylık ücretin miktarı, öğrencinin üstleneceği görev ve sahip olduğu yetkinlikle örtüşen bir seviyede tutulmalıdır.
Örnek vermek gerekirse, turizm-animasyon organizasyonu yapan firmalarda akrobat ve benzeri unvanlarla istihdam edilecek yabancılar için asgari ücretin 2 katı tutarında ödeme yapılması aranır. Masör, masöz ve SPA terapisti gibi görevler bakımından da yine asgari ücretin 2 katı şartı geçerlidir. Bakanlığın her iş kolu için ayrı ayrı saptadığı bu oranlar birbirinden farklılık gösterir.
Ret Kararı, İtiraz Yolu ve İptal Davası
Talep, Uluslararası İşgücü Kanunu'nda sayılan çalışma izni ret sebeplerinden biri ya da birkaçının bulunması hâlinde olumsuz sonuçlanır. Bunun dışında, başvuru sırasında uyulması zorunlu usul kurallarının ihlali veya Bakanlığın değerlendirme kriterlerinin karşılanamaması da tek başına ret sonucunu doğurabilir.
Ret kararına karşı itiraz, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde ileri sürülür. İtirazlar sistem üzerinden çevrimiçi olarak yapılır; gerekçeli dilekçe ile dayanak belgelerin sisteme yüklenmesi gerekir.
Ret kararı ayrıca yargı denetimine de açıktır. İptal davası, ret kararının tebliğini izleyen günden başlayarak 60 gün içinde açılır.
Önce idari itiraza başvurulup ardından dava yoluna gidilmişse süre hesabı değişir. Bu ihtimalde 60 günlük dava açma süresinden, tahdit kodunun tesis edildiğinin tebliğ edildiği an ile bu karara itiraz edildiği an arasında geçen süre düşülür; geriye kalan kısım iptal davası için elde bulunan süredir. Zira dava öncesi yapılan itiraz, idari dava açma süresini durdurucu etki gösterir.
Bu başlık altında ret kararına ilişkin genel çerçeve çizilmiştir. Başvurunun reddi hâlinde işletilebilecek hukuki yolların ve sürecin ayrıntıları, çalışma izni başvurusunun reddi konulu çalışmamızda ele alınmaktadır.
Ret Sonrası Yeniden Başvuru İmkânı
Olumsuz karar, yeni bir talep iletilmesine engel değildir. Ancak yeniden başvuru yapılabilmesi için ilk dosyanın reddedilmesine yol açan eksikliğin öncesinde giderilmiş olması gerekir.
Uzatma Başvurusu ve Uzatmanın Reddi
Uzatma talepleri, mevcut çalışma izninin bitimine 60 gün kalmasından itibaren iletilebilir ve her hâlükârda izin süresi dolmadan önce yapılmış olmalıdır. Bu sürenin geçmesinden sonra ulaşan uzatma talepleri işleme konulmaz. Uzatma dosyaları da ilk başvurularda olduğu gibi e-izin otomasyon sistemi aracılığıyla Bakanlığa iletilir.
Uzatma talebinde bulunan yabancılar, izin süresinin sona erdiği tarihten itibaren 90 günü aşmamak ve yaptıkları işin niteliğini değiştirmemek kaydıyla aynı işyerinde çalışmayı sürdürebilir. Bu 90 günlük dilim içinde yürütülen faaliyet kanuni çalışma sayılır; dolayısıyla hem işverenin hem de öğrencinin yükümlülükleri kesintisiz devam eder.
Uzatma talebinin reddi de çeşitli sebeplere dayanabilir: başvuruda izlenmesi gereken usul işlemlerinin hatalı yürütülmesi ya da Bakanlığın değerlendirme kriterlerinin sağlanamaması bunların başında gelir.
Olumsuz karar karşısında ilgililerin önünde iki seçenek bulunur: idari itiraz ya da iptal davası. Bu hukuki süreç, yukarıda ret kararı başlığı altında açıklanan esaslara göre işler.
Uzatma başvurusunun nasıl yapılacağına ve ret kararına karşı başvurulabilecek yollara ilişkin daha kapsamlı açıklamalar, yabancı çalışma izni uzatma konulu çalışmamızda yer almaktadır.
Staj İçin Çalışma İzni Gerekir mi?
Staj yapacak yabancı öğrencilerin çalışma izni almasına gerek yoktur. Buna karşılık üniversite eğitimi kapsamında yapılması zorunlu tutulan stajlar bakımından çalışma izni muafiyeti başvurusunda bulunulması gerekir.
Başvurunun Sonuçlanma Süresi
Öğrenci çalışma izni en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır.
Harçlar ve Diğer Masraflar
Gerek ilk başvuru gerek uzatma talepleri sırasında çeşitli harç ve masraf kalemleri doğar. 2023 yılı itibarıyla öğrenci çalışma iznine ilişkin harç ve masraf tutarları, ilgili tarifede kalem kalem gösterilmiştir.
Çalışma izni belgesinin kaybedilmesi hâlinde belgenin yeniden basılması için, daha önce tahsil edilmiş harcın yarısı oranında bir harç alınır. Ayrıca 01.01.2023 tarihinden geçerli olmak üzere 2023 yılı Çalışma İzin Belgesi Değerli Kağıt Bedeli ayrıca belirlenmiştir.
Dikkat: Bildirim tarihinden itibaren 30 gün içerisinde talep edilen harç ile değerli kağıt bedeli yatırılmazsa, çalışma izni başvurusu işlemden kaldırılır.
Sonuç
Öğrencilik statüsündeki bir yabancı için çalışma izni elde edilmesi, yalnızca Bakanlığın aradığı kıstasların karşılanmasına ve evrakın toplanmasına indirgenemez. İznin verilmesi, aynı zamanda usule ilişkin işlemlerin doğru sırayla ve zamanında yerine getirilmesine bağlıdır. Bu nedenle belge ve şart tamamlığının yanında prosedürel adımların da kusursuz yürütülmesi gerekir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Öğrenci çalışma izni dosyalarında karşılaşılan olumsuz kararların önemli bir bölümü, esasa ilişkin bir eksiklikten değil, sürecin kimin tarafından ve hangi sırayla yürütüleceğinin baştan yanlış kurgulanmasından kaynaklanmaktadır. Başvuruyu öğrencinin kendisinin yapamayacağı, ön lisans ve lisans öğrencilerinin ancak kısmi zamanlı çalışabileceği gibi temel kuralların dosya açılmadan önce netleştirilmesi, sonraki aşamalarda telafisi güç kayıpların önüne geçer.
Sürecin planlanmasında özellikle şu başlıkların önceliklendirilmesini öneriyoruz:
- İş sözleşmesinin, çalışma süresi ve ücret bakımından öğrencilik statüsünün getirdiği sınırlamalara uygun düzenlenmesi
- İlgili iş kolu için Bakanlıkça öngörülen asgari ücret katsayısının sözleşme imzalanmadan önce teyit edilmesi
- Pasaport geçerlilik süresinin izin süresini kısaltıcı etkisinin başvuru öncesinde hesaba katılması
- İzin belgesi elde edilmeden fiilen çalışılmaması; aksi hâlde ikamet izninin de iptal edileceğinin göz önünde bulundurulması
- Uzatma talebinin, izin bitimine 60 gün kalmasından itibaren açılan pencere içinde iletilmesi
- Ret kararı sonrası 30 günlük itiraz ve 60 günlük dava sürelerinin, itirazın süreyi durdurucu etkisi dikkate alınarak birlikte hesaplanması
Independent Legal, yabancıların çalışma izni başvurularında dosyanın kurgulanmasından ret kararlarına karşı itiraz ve iptal davası süreçlerinin yürütülmesine kadar tüm aşamalarda danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.