Sağlık turizminin büyümesiyle birlikte, tedavi görmek amacıyla Türkiye'ye gelen yabancıların kalış süresi çoğu zaman vizenin tanıdığı süreyi aşmaktadır. Bu durumda yabancının hukuki statüsünü koruyan araç, kısa dönem izinlerin bir alt türü olan tedavi amaçlı ikamet iznidir. Uygulamada bu izin "tedavi amaçlı oturma izni" olarak da anılmaktadır.
İznin verilebilmesi iki koşula birden bağlıdır: kanunda sayılan maddi şartların karşılanması ve usuli prosedürün eksiksiz tamamlanması. Tedavi gerekçesinin ve programının belgeyle ortaya konulamadığı dosyalarda ret kararı sık görülmektedir.
Bu bilgi notunda iznin tanımını, başvurunun teknik akışını, aranan şartları ve belge setini, refakatçilerin hukuki durumunu, izin süresini, uzatma başvurusunu ve olumsuz kararlara karşı işletilebilecek hukuki yolları değerlendiriyoruz.
Tedavi Amaçlı İkamet İzninin Tanımı
Bu izin, tedavi görmek amacıyla Türkiye'ye gelecek yabancıların başvurabileceği izin türüdür ve hukuki niteliği itibarıyla kısa dönem ikamet izinleri arasında yer alır.
Başvuru Nasıl Yapılır?
İzin, e-ikamet sistemi üzerinden ön başvuru formunun doldurulması ve randevu gününde gerekli belgelerle bizzat il göç idaresine başvurulması yoluyla temin edilir.
Ön başvuru formu doldurulurken izin türü olarak kısa dönem ikamet izni seçilir ve gerekçe kısmında "tedavi görecekler" seçeneği işaretlenir. Sistemin talep ettiği bilgiler girildikten sonra form tamamlanır, çıktısı alınır, alt kısmına ad ve soyad yazılarak imzalanır. İmzalı bu form aynı zamanda başvuru dosyasına konulacak belgeler arasındadır.
Formun tamamlanmasının ardından sistem, başvuru sahibine bir randevu günü ile başvurunun yapılacağı göç idaresini bildirir. Yabancının, belirlenen tarihte ilgili il göç idaresinde belge dosyasıyla birlikte hazır bulunması gerekir. Dosyanın içeriği aşağıda ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.
Süreç, ön başvurudan belgelerin hazırlanmasına ve ret halinde itiraz ile iptal davasına kadar uzanan çok aşamalı bir yapı taşır. Bu aşamalarda yapılacak bir hata hem sonucu hem de sürecin uzunluğunu doğrudan etkiler.
İznin Verilebilmesi İçin Aranan Şartlar
Aranan koşullar, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 32. maddesinde "Kısa dönem ikamet izninin şartları" başlığı altında düzenlenmiştir.
Bu çerçevede şu koşullar aranır:
- Tedavi görüleceğini ileri sürerek talepte bulunmak ve talebi destekleyen bilgi ile belgeleri sunmak (hastalığı teşhis eden doktor raporu ya da hastane rezervasyonu bu belgelere örnektir)
- Tedavisi yapılacak hastalığın, kamu sağlığını tehdit eden hastalıklar arasında bulunmaması
- Genel sağlık ve güvenlik ölçütlerine uygun barınma imkânına sahip olmak
- Kabul edilmeyen yolcu konumunda olmamak (pasaportu ya da vizesi bulunmayanlar, bu belgeleri hileyle temin ettiği veya sahte olduğu tespit edilenler ile haklarında sınır dışı etme kararı bulunanlar bu kapsamdadır; bu kişilere herhangi bir ikamet izni düzenlenmez)
- Talep edilmesi halinde adli sicil kaydını ya da muadili resmi belgeyi ibraz etmek
- Türkiye'de kalınacak adres bilgilerini bildirmek
Sayılan koşullar içinde iki tanesi bu izin türü bakımından belirleyici niteliktedir: kalış gerekçesinin tedavi olduğunu ortaya koyan belgelerin sunulması ve tedavinin yatarak, uzun bir süreyi kapsayacak şekilde yapılacak olması. Tedavinin amacını ve programını açık biçimde ortaya koymayan dosyalar çoğunlukla reddedilmektedir.
Bu koşulları karşılamayan yabancıların önü kapalı değildir; farklı bir izin türüne başvurmaları mümkündür. Tüm izin türlerinin ele alındığı ikamet izni başlıklı çalışma bu bakımdan yol gösterici olacaktır.
Başvuru Dosyasına Konulacak Belgeler
Bu türde dosyada bulunması gereken evrak aşağıda gösterilmiştir:
- E-ikamet sitesi üzerinden doldurulan başvuru formunun çıktısı (alt kısmına ad ve soyad yazılmış ve imzalanmış olarak)
- Hastaneden temin edilen, hastaneye giriş kaydını ve tedavinin başladığını kanıtlayan belge
- Tedavinin yapılacağı hastanenin başhekimi ile tedaviyi üstlenen hekim tarafından düzenlenen ve tedavinin ne kadar süreceğini gösteren belge
- Tedavi giderlerinin tamamının ödendiğine dair makbuz; bu giderleri kapsayan sağlık sigortası poliçesi; giderler devletçe karşılanıyorsa buna ilişkin belge
- Pasaportun aslı ve fotokopisi
- İkamet izni harçlarının yatırıldığını gösteren makbuz veya dekont
- Hastanın kalacağı yere ilişkin belge: kiralık konutta kalınacaksa noter imzalı kira sözleşmesi, kendi konutunda kalınacaksa tapu kaydı, hastanede kalınacaksa buna dair yazı
- 4 adet biyometrik fotoğraf
- İkametgâh belgesi
Bu belgelerin bir bölümü başvuru sahibinin kendi ülkesinden temin edilir. Yurt dışından alınan evrakın apostil şerhli olması ve noter onaylı Türkçe tercümesiyle birlikte sunulması zorunludur. Dosyada eksiklik ya da hata bulunması halinde idare, başvuru sahibine tamamlama için belirli bir süre tanır; bu süre içinde eksiklik giderilmezse başvuru reddedilir.
İki noktada belge yükü hafifler. Yabancı, masrafların tamamını ödediğini belgelerse ayrıca sigorta poliçesi aranmaz. Tedavi boyunca doğacak masrafları kamu kurumlarınca karşılanacak kişilerden de poliçe ile maddi imkân tespitine ilişkin belge istenmez.
Refakatçilerin Hukuki Durumu
Mevzuatta "refakatçi ikamet izni" adı altında geçerli bir izin türü bulunmamaktadır. Bununla birlikte, yabancı hastaya eşlik etmek isteyen yabancının yararlanabileceği bazı imkânlar mevcuttur.
İlk olarak refakatçinin vatandaşlığını taşıdığı ülke ile ülkemiz arasında bir sağlık iş birliği anlaşması yapılıp yapılmadığı araştırılmalıdır. Anlaşma bir muafiyet öngörüyorsa, refakatçi ikamet izni aranmaksızın Türkiye'de bulunabilir.
İkinci yol, diğer izin türlerine başvurulmasıdır. Refakat edecek kişi hastanın eşi ya da çocuğu ise aile ikamet iznine; böyle bir bağ bulunmuyorsa kısa dönem ikamet iznine başvurabilir. Doğal olarak refakatçinin, başvurduğu iznin kendi şartlarını da karşılaması gerekir.
Refakatçiler lehine bir kolaylık da mevzuatta yer alır. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'nun ek 14. maddesi uyarınca, tedavi amaçlı ikamet izni sahibi yabancının refakatçisinden ikamet izni başvurusunda sağlık sigortası şartı aranmaz.
İzin Kaç Yıllık Verilir?
Tedavi amaçlı izin, kısa dönem izinlerin bir türü olduğundan azami 2 yıl için düzenlenir. Ancak izin süresinin tedavi süresini aşması hiçbir koşulda mümkün değildir. Hastaneden alınan raporda tedavinin yaklaşık süresi gösterilir; izin de iki yıllık üst sınır saklı kalmak kaydıyla bu süreye göre belirlenir.
Tedavinin iki yıl içinde tamamlanmaması ve yabancının bu sürenin ardından da Türkiye'de tedaviye devam etmek istemesi halinde iki seçenek gündeme gelir. İzin şartları ortadan kalkmamışsa uzatma başvurusu yapılabilir; alternatif olarak başka bir izin türüne geçiş talep edilebilir. Geçiş başvurusuna ilişkin ayrıntılar ikamet izni geçiş başvurusu başlıklı çalışmada açıklanmaktadır.
Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
İzin uygulamada yaklaşık 30 gün içinde düzenlenmektedir. Bu süre, başvurunun yapıldığı il göç idaresinin iş yoğunluğuna göre değişebilir. Kanuni üst sınır bakımından ise başvurular 90 gün içinde sonuçlandırılmaktadır.
Başvuru değerlendirme aşamasındayken yabancının yurt dışına çıkması mümkündür; bunun için il göç idaresine bildirimde bulunulması gerekir. Ancak yabancının 15 gün içinde Türkiye'ye dönmesi zorunludur; aksi halde izin verilmez.
Harç ve Masraflar
Tedavi amaçlı izne ilişkin masraflar 2023 yılı bakımından yaklaşık 8.000 TL düzeyindedir. Sağlık sigortası özel şirketlerden temin edildiği için bu kalemin tutarı değişkenlik gösterir. Ayrıca tedavi masraflarının tamamının karşılanmış olduğu hallerde sigorta aranmadığından, söz konusu gider hesaba katılmaz.
İznin Uzatılması
Uzatma işlemi, diğer ikamet izinlerinin uzatılmasıyla aynı hükümlere tabidir. İznin uzatılabilmesi için başvuru şartlarının varlığını sürdürmesi gerekir. Bunun yanında iznin veriliş amacı dışında kullanılıp kullanılmadığı da denetlenir.
Şartlar devam ediyorsa uzatma başvurusu, iznin sona ermesine 60 gün kala yapılabilir ve en geç süre dolmadan tamamlanmalıdır. Örneğin 12.05.2023 tarihinde bir yıllık tedavi amaçlı izin alınmışsa, uzatma başvurusu 12.03.2023 ile 12.05.2023 tarihleri arasında yapılabilir.
Başvurunun ardından sistem bir randevu günü ve saati belirler; gerekli belgeler bu tarihte il göç idaresine bizzat sunulur. İstenen belgeler, iznin şartlarının devam ettiğini gösteren evraktan oluşur ve ilk başvuruda istenen belgelerle örtüşür. Bunlara ek olarak mevcut tedavi amaçlı izin belgesi ile tedavinin sürdüğünü gösteren başhekim raporu da dosyaya eklenir.
İzin süresi dolan yabancı uzatma başvurusunda bulunmuşsa, talep sonuçlanıncaya kadar Türkiye'de kalabilmesi için kendisine bir belge verilir. Buna karşılık hiç uzatma veya geçiş talebinde bulunmamış yabancı bakımından farklı bir sonuç doğar: izin süresinin dolduğu andan başlayan 10 gün içinde ülkeden ayrılması gerekir.
Uzatma başvurusuna ilişkin tüm ayrıntılar ikamet izni uzatma başlıklı çalışmada ele alınmaktadır.
Başvurunun Reddi, İznin İptali ve Uzatılmaması
Bu üç sonuç, şartlardaki bir eksiklikten doğar. Şartlarda baştan bir eksiklik varsa iznin hiç verilmemesi gerekir. Eksikliğin sonradan fark edilmesi ya da sonradan ortaya çıkması halinde ise izin uzatılmaz veya iptal edilir. Bunlara ek olarak tedavi amaçlı iznin 6 ay içinde kullanılmaya başlanması gerekir; aksi halde izin iptal edilir.
Ret, iptal ya da uzatma talebinin karşılanmaması yönündeki karar yabancıya tebliğ edilir. İdarenin 90 gün boyunca başvuruyu yanıtsız bırakması ise zımni ret sonucunu doğurur. Açık ret halinde tebliği izleyen gün, zımni ret halinde 90. günü izleyen gün itibarıyla itiraz ve iptal davası süreleri işlemeye başlar.
İtiraz ve İptal Davası
Başvurunun reddi, iznin iptali ya da uzatılmaması hallerinde yabancı bu kararlara itiraz edebileceği gibi iptal davası da açabilir. Her iki yol bakımından da süre 60 gündür.
Süre, açık ret hallerinde kararın tebliğini izleyen günden; zımni ret hallerinde ise 90 günlük karar süresini izleyen günden itibaren hesaplanır. İtiraz mercii, kararı veren il göç idaresinin bağlı bulunduğu valiliktir. İtirazın reddedilmesi ya da yanıtsız bırakılması durumunda yabancı, idare mahkemesinde iptal davası açabilir. İtiraz aşaması atlanarak doğrudan dava yoluna gidilmesi de mümkündür.
Ret ve iptal hallerinde işletilebilecek hukuki yollara ilişkin ayrıntılı bilgi, ikamet izni başvurusunun reddi ve ikamet izni iptali başlıklı çalışmalarda yer almaktadır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Tedavi amaçlı ikamet izni, kısa dönem izinlerin bir alt türü olmakla birlikte şartları bakımından diğerlerinden belirgin biçimde ayrışır. Dosyanın ağırlık merkezi, tedavinin varlığını ve programını ortaya koyan sağlık belgeleridir; bu belgelerin niteliği çoğu zaman sonucu doğrudan belirler.
Belgelerde ya da şartlarda bir eksiklik bulunması halinde başvurunun reddi gündeme gelir. Bunun pratik sonucu yalnızca iznin alınamaması değildir; yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilmesi ve devam eden tedavinin yarıda kalması gibi ağır sonuçlar da doğabilir. Bu nedenle dosyanın ilk başvuruda doğru kurulması, sonradan yürütülecek her türlü hukuki girişimden daha etkilidir.
Somut bir başvuruda şu başlıklar önceliklendirilmelidir:
- Tedavi programının süresini ve kapsamını gösteren başhekim ve hekim imzalı belgenin eksiksiz temin edilmesi
- Tedavi giderlerinin karşılanma biçimine göre poliçe, makbuz ya da kamu kurumu belgesinden hangisinin sunulacağının belirlenmesi
- Yurt dışından alınan evrakta apostil şerhi ve noter onaylı tercüme şartının karşılanması
- İzin süresinin tedavi süresini aşamayacağı gözetilerek talebin buna göre yapılandırılması
- İznin düzenlenmesinden itibaren 6 ay içinde kullanılmaya başlanması ve iznin amacı dışına çıkılmaması
- Ret veya iptal halinde 60 günlük sürenin, açık ret ile zımni ret ayrımı gözetilerek hesaplanması
- Refakatçi bakımından sağlık iş birliği anlaşması ya da alternatif izin türü seçeneklerinin baştan değerlendirilmesi
Independent Legal, yabancılar hukuku alanında tedavi amaçlı ikamet izni başvurularının hazırlanması, uzatma taleplerinin yürütülmesi ve olumsuz kararlara karşı açılacak davaların takibinde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.