Yabancıların Türkiye'deki hukuki statüsünü bir anda tartışmalı hale getiren idari işlemlerin başında tahdit kodları gelir. V-70 kodu bu kodlar arasında sonuçları en ağır olanlardan biridir; zira arkasında yatan tespit, evliliğin gerçek bir birliktelik kurma iradesiyle değil, ikamet statüsü elde etme amacıyla yapıldığı yönündedir.
Bu nitelendirme yapıldığında yabancı, yalnızca elindeki izni yitirmekle kalmaz. Ülkeden çıkarılması gündeme gelir, aile ikamet izni iptal edilir ve beş yıl boyunca Türkiye'ye giriş yapması engellenir. Kazanılmış olan Türk vatandaşlığı da bu süreçten etkilenir.
Aşağıda V-70 kodunun hangi olgulara dayandırıldığını, idarenin bu sonuca hangi delillerle ulaştığını ve kodun kaldırılması için işletilebilecek başvuru ve dava yollarını uygulamaya dönük biçimde değerlendiriyoruz.
V-70 Kodu Ne Anlama Gelir?
Bu kod, yaptığı evliliğin gerçek olmadığı yönünde idari bir kanaate varılan yabancının kayıtlarına işlenen ve ülkeye girişini kapatan bir kısıtlama kaydıdır.
Kod tesis edildiğinde mevcut aile ikamet izni geçerliliğini yitirir; aynı gerekçeyle yapılacak yeni başvurular da olumsuz sonuçlanır. Buna karşılık yabancının farklı bir ikamet izni türü için başvuruda bulunması mutlak biçimde engellenmiş değildir; ancak böyle bir başvuru, V-70 kaydı dosyada durmaya devam ederken incelenir. Her durumda olumlu bir sonuç alınabilmesi, beş yıllık giriş yasağının tamamlanmış olmasına bağlıdır.
Kodun Dayanağını Oluşturan Sebepler
V-70 kaydının amacı, ikamet izni elde edebilmek için evlilik kurumunu araç haline getirdiği belirlenen yabancıların ülke dışına çıkarılması ve beş yıl süreyle Türkiye'ye dönüşlerinin önlenmesidir. Aynı gerekçe, yabancının hâlihazırda kullandığı aile ikamet izninin iptaline de esas alınır.
Evliliğin gerçek olmadığı sonucuna kendiliğinden varılmaz. Yetkili birimler bir soruşturma yürütür ve bu tespiti somut bilgi ve belgelere dayandırır. Eşlerin aynı konutta yaşıyor olması incelemede ağırlıklı bir ölçüt kabul edilmekle birlikte, tek başına belirleyici sayılmamıştır. Uygulamada evlilik birliğiyle bağdaşmayan faaliyet denildiğinde ise çoğunlukla fuhuş kastedilmektedir.
Kodun Ortadan Kaldırılmasında İzlenecek Yollar
V-70 kaydı, idareye yapılacak itiraz ve idari yargıda açılacak iptal davası aracılığıyla kaldırılabilir. Bu iki yolun dışında, kodun sonucu olan giriş yasağının beş yılın dolmasıyla kendiliğinden sona ereceği de unutulmamalıdır.
İdareye İtiraz Yolu
Başvurulabilecek hukuki imkânların ilki, gerekçelerini ortaya koyan bir dilekçeyle yetkili makama itiraz etmektir. V-70 kaydının kaldırılmasına ilişkin itirazlar Göç İdaresi Başkanlığına yöneltilir ve kodun tebliğ edildiği günü izleyen günden başlayarak 60 gün içinde yapılmalıdır.
İtiraz dilekçesinde ortaya konulması gereken temel iddia, evlenmenin ikamet izni ya da vatandaşlık kazanma saikiyle gerçekleştirilmediğidir. Birliktelik hâlen sürüyorsa bu durumun belgelenmesi beklenir. Evlilik sona ermiş olsa dahi savunma imkânsız değildir; bu halde birliğin baştan itibaren gerçek olduğunun, ilişkinin ancak sonradan çözüldüğünün gösterilmesi gerekir.
İdarenin itirazı sonuçlandırması için 30 günlük bir süre öngörülmüştür. Bu süre içinde bir karar verilmemesi zımni ret sayıldığından, yabancının dava açma imkânı doğar. İtirazın açıkça ya da zımnen reddedilmesi halinde, ret kararının verildiği günü — zımni rette otuzuncu günü — izleyen günden itibaren iptal davası açılabilir.
Süre hesabını somutlaştırmak gerekirse: 60 günlük dava açma süresinin kırkıncı gününde idareye başvurulduğunu varsayalım. Bu durumda ret kararının tebliğini izleyen günden itibaren dava açmak için elde 20 gün kalmış olur.
İptal Davası Yolu
Kodun kaldırılması bakımından başvurulabilecek ikinci yol iptal davasıdır. Dava, işlemi tesis eden Göç İdaresi Başkanlığı husumetiyle görülür. İdare mahkemesinin talebi yerinde görmemesi halinde kanun yolları kapalı değildir; bölge idare mahkemesi nezdinde istinaf başvurusu yapılabilir.
Bu davada dikkat edilmesi gereken önemli bir usul noktası vardır: yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilmedikçe gündeme gelmez. Davanın açılmış olması, koda bağlı işlemleri kendiliğinden askıya almaz. Mahkeme, talebi değerlendirir ve koşulları uygun bulursa yargılama sonuçlanıncaya kadar yürütmeyi durdurur.
V-70 kaydı ve buna karşı açılacak iptal davasının ayrıntıları, "yabancı tahdit kodları ve kodun kaldırılması davası" başlıklı çalışmada ayrıca ele alınmaktadır.
Meşruhatlı Vize ile Ülkeye Giriş
Meşruhatlı vize; aile, sağlık veya eğitim gibi belirli gerekçelere dayanarak yabancılara tanınan özel nitelikli bir vize türüdür. Bu vizeyi elinde bulunduran yabancı, V-70 kaydı nedeniyle giriş yasağı altında olsa bile Türkiye'ye giriş yapabilmektedir.
Hakkında bu kod düzenlenen kişilerin meşruhatlı vize talebinde bulunmasının önünde bir engel yoktur. Ne var ki talebin karşılanıp karşılanmayacağı idarenin takdirindedir. Vizenin hangi hallerde verilebileceği, başvurunun hangi kriterlerle değerlendirildiği ve başvuruya ilişkin diğer hususlar "meşruhatlı vize nasıl alınır?" başlıklı yazıda açıklanmaktadır.
Sınır Dışı Etme Kararına Karşı Açılacak Dava
Koda dayanılarak verilen sınır dışı etme kararı bakımından dava açma süresi son derece kısadır: karar yabancıya tebliğ edildikten sonra 7 gün içinde iptal davası açılmalıdır. Bu davanın açılmış olması, mahkeme bir karar verinceye kadar yabancının ülke dışına çıkarılmasını önler.
Davaya bakmakla görevli ve yetkili mahkeme, sınır dışı kararını tesis eden valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Uygulamada bu davalar ortalama 4-6 ay içinde sonuçlanmaktadır. Talebin kabulü halinde sınır dışı işlemi ortadan kalkar; reddedilmesi durumunda ise prosedür durduğu noktadan işlemeye devam eder ve yabancı idari gözetim altına alınır.
Ret kararı verildiğinde istinaf ve temyiz yollarına gidilemez. Bununla birlikte talebi reddedilen yabancının, tedbir talebiyle birlikte Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunma imkânı saklıdır.
Sınır dışı kararına karşı açılan davanın tahdit kodu davasından ayrıldığı bir yön daha vardır: burada dava açılması idari işlemleri doğrudan durdurur. Deport işlemlerinin durdurulması için mahkemeden ayrıca talepte bulunulmasına gerek yoktur.
Uygulamada olumlu neticelenen sınır dışı davalarında V-70 kaydının da iptaline hükmedilmesi mümkündür. Benzer uygulama ayrıntıları "deport kararı (sınır dışı edilme) nasıl kaldırılır" başlıklı yazıda ele alınmıştır.
İdari Gözetim Kararına İtiraz
Sınır dışı davasının açılması deport işlemlerini durdurduğundan, yargılama boyunca yabancının geri gönderme merkezinde tutulması söz konusu olabilmektedir. Bu merkezlerde tutulan yabancıların dava süresince serbest bırakılabilmesi, idari gözetim kararına itiraz edilmesine bağlıdır.
İtiraz mercii, deport kararını veren valiliğin bağlı bulunduğu yerdeki sulh ceza hakimliğidir. Yabancının geri gönderme merkezinde bulunduğu süre boyunca bu yola başvurulabilir.
İdari gözetim kararının kimler bakımından ve ne kadarlık bir süreyle verilebileceği ile konuya ilişkin diğer ayrıntılar "idari gözetim kararına itiraz" başlıklı yazıda incelenmiştir.
Sürecin Uygulamadaki Süresi
Kodun kaldırılması uygulamada yaklaşık 1 yıl almaktadır. Kanun yollarının işletilmesi halinde süreç daha da uzayabilmekte, birkaç yılı bulabilmektedir.
Yargılama Giderleri
Tahdit kodu kaldırma davalarında masraflar yaklaşık 4.000 Lira düzeyindedir. Bu tutar posta gideri ile dava harçlarından oluşmaktadır. Söz konusu rakamlar 10.07.2023 tarihinden itibaren geçerli olan dava masraflarıdır ve her yıl yeniden değerleme oranı esas alınarak güncellenmektedir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
V-70 kaydının kaldırılmasına ilişkin uyuşmazlıklarda Ankara idare mahkemeleri görevli ve yetkilidir. Buna karşılık aynı koda dayanılarak verilen sınır dışı kararının iptali istendiğinde, kararı tesis eden valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemeleri devreye girer.
Independent Legal Değerlendirmesi
V-70 kaydı, teknik görünümüne rağmen sonuçları itibarıyla yabancının Türkiye ile bağını beş yıl boyunca kesen ağır bir işlemdir. Uygulamada karşılaşılan en yaygın hata, sınır dışı kararına karşı öngörülen yedi günlük sürenin kaçırılması ve savunmanın yalnızca tahdit kodu davasına indirgenmesidir. Oysa iki işlem farklı sürelere, farklı yetkili mahkemelere ve yürütmenin durdurulması bakımından farklı rejimlere tabidir.
Somut bir dosyada yol haritası kurulurken şu başlıkların öncelikle değerlendirilmesi yerinde olur:
- Sınır dışı kararı da tesis edilmişse yedi günlük dava süresinin ilk gün itibarıyla takvimlenmesi
- İdareye itiraz edilecekse, altmış günlük dava süresinden ne kadarının tüketildiğinin baştan hesaplanması
- Evlilik birliğinin gerçekliğine ilişkin delillerin — ortak konut, ortak harcama ve iletişim kayıtları dahil — başvuru öncesinde toplanması
- Tahdit kodu davasında yürütmenin durdurulması talebinin dilekçede açıkça ileri sürülmesi
- Geri gönderme merkezine alınma ihtimaline karşı idari gözetim itirazının hazırlıklı tutulması
- Acil giriş ihtiyacı bulunuyorsa meşruhatlı vize seçeneğinin paralel biçimde değerlendirilmesi
Independent Legal, tahdit kodlarının kaldırılmasından sınır dışı kararlarına karşı yürütülecek idari yargı süreçlerine kadar yabancılar hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.