Dijital platform kullanıcılarının önemli bir bölümü, kimliklerinin ortaya çıkmayacağı düşüncesiyle olsa gerek, hesapları üzerinden üçüncü kişilere hakaret ve tehdit yöneltmekten çekinmemektedir. Oysa kanun koyucu, bu suçun oluşabilmesi için tarafların yüz yüze gelmesini aramamıştır; dolayısıyla çevrimiçi ortamda dile getirilen tehdit içerikli beyanlar da suçu meydana getirir. Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 106 uyarınca fiil, hayata, vücut bütünlüğüne veya cinsel dokunulmazlığa yönelik bir saldırı gerçekleştirileceği söylenerek işlenebileceği gibi, malvarlığında zarar meydana getirileceği ileri sürülerek de işlenebilir. Malvarlığına ilişkin tehdidin yargılamaya konu edilebilmesi mağdurun şikâyetine bağlıdır. Buna karşılık kişinin kendisinin ya da bir yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına saldırı yapılacağı beyanıyla gerçekleştirilen tehdit şikâyete tabi olmayıp yetkili makamlarca resen araştırılır.
Teknolojinin gündelik yaşamda kapladığı alanın genişlemesi, cep telefonu ve internet kullanımını artırırken bazı sorunları da beraberinde getirmiştir. Bunların başında çevrimiçi ortamda işlenen suçlar gelmektedir. Sosyal ağlar üzerinden hakaret, cinsel taciz veya halkı kin ve düşmanlığa tahrik gibi suçlar işlenebildiği gibi, tehdit de bilişim yoluyla sıkça karşılaşılan suç tiplerindendir. Zira faillerin çoğu, husumet besledikleri ya da hiç tanımadıkları halde görüşlerini benimsemedikleri kişilere sosyal medya ve internet üzerinden tehdit yönelttiklerinde iz bırakmayacaklarına ve kimliklerinin saptanamayacağına inanmaktadır. Facebook, Instagram, WhatsApp ve Twitter gibi mecraların yaygınlaşmasıyla birlikte, bu platformların sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenen suçların sayısı da yükselmiştir. Ne var ki hukukumuz bu fiiller için ağır yaptırımlar öngörmekte, çok sayıda fail hapis veya adli para cezasıyla karşılaşmaktadır.
Tehdit Suçu Nedir?
Tehdit, Türk Ceza Kanunu'nun "Hürriyete Karşı Suçlar" başlığı altında yer alan 106. maddesinde hükme bağlanmıştır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 106/1
"Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Mal varlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehditte ise, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aya kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur."
Suç, kişinin kendisinin ya da yakınlarından birinin hayatına, vücut bütünlüğüne veya cinsel dokunulmazlığına saldırı yapılacağı ileri sürülerek işlenebilir. Bunun yanında kişiler sahip oldukları malvarlığı değerleri üzerinden de tehdit edilebilir. Malvarlığına yönelen halde kanun, saldırıdan değil, büyük bir zarardan ya da benzeri bir kötülükten söz etmektedir. Dolayısıyla bir kimseye, malvarlığında büyük bir zarar doğurulacağı veya malvarlığına başkaca bir kötülük yapılacağı söylenerek de tehditte bulunulabilir. Bu türden tehditler yalnızca mağdurun kendisine yöneltilebilir. Örneğin bir kişinin babasının öldürüleceği söylenerek tehdit edilmesi mümkünken, babasının aracının yakılacağı yönündeki sözler TCK anlamında tehdit suçunu doğurmaz; buna karşılık muhatabın kendi aracının yakılacağının bildirilmesi malvarlığına ilişkin tehdidi oluşturur.
Suç, haksız bir zarara ya da kötülüğe uğratılacağının bir kimseye duyurulmasıyla tamamlanır; ağır ve haksız bir zararın gerçekleştirileceğinin mağdura bildirilmiş olması yeterlidir. Bu yönüyle netice aranmayan suçlar arasında yer alır. Fiilin mutlaka yüz yüze işlenmesi gerektiği yönünde bir koşul da bulunmamaktadır. Başka bir deyişle kanun, hakarette olduğu gibi tehditte de failin ve mağdurun fiilen aynı ortamda karşı karşıya gelmesini şart koşmaz. Tehdit; sözle, yazıyla, davranışla, sembollerle ya da bu amaca objektif olarak elverişli herhangi bir fiille gerçekleştirilebilir. Buna göre sosyal medya üzerinden iletilen mesajlar da mağdurun iç huzurunu bozacak, özgürlüğünü kısıtlayacak ve onu endişeye sürükleyecek nitelikteyse suçun fiil unsurunu karşılamaya yeter.
Konuya ilişkin genel çerçeve için Tehdit Suçu ve Cezası başlıklı çalışmamız incelenebilir.
Suçun Sosyal Medya ve İnternet Aracılığıyla İşlenmesi
Facebook, Twitter, Instagram ve WhatsApp gibi mecraların kullanıcı sayısı dünya genelinde her gün artmakta, kullanım amaçları da çeşitlenmektedir. Bir dönem yalnızca sosyalleşme, fotoğraf ve video paylaşımı için tercih edilen bu platformlar bugün reklam, viral yolla hızlı haberleşme ve gelir elde etme gibi amaçlara da hizmet etmektedir. Kullanımın yaygınlaşmasıyla birlikte bu mecralar üzerinden işlenen suçların sayısı ve türü de ne yazık ki genişlemektedir. Bununla birlikte bir hesap üzerinden suç işlenmiş olsa dahi, ilgili şirket kullanıcısına ait IP adresini paylaşmamakta ısrar edebilmektedir. IP bilgilerinin verilmemesinden cesaret alan bazı kişiler de kötü amaçlarını hayata geçirebilmek için platformlarda sahte hesap açma yoluna gitmektedir. Kimliklerinin belirlenemeyeceği düşüncesiyle sahte profiller üzerinden işlenen en yaygın bilişim suçlarından biri tehdittir.
Failin sahte hesap açması, kendisini tanınmayacak hale getirmesi anlamına geldiğinden, cezayı ağırlaştıran nitelikli hal kapsamında değerlendirilir.
Doğrudan Tehdit
Bu görünüm biçiminde tehdit içeren fiil, doğrudan mağdur muhatap alınarak gerçekleştirilir. Örneğin tehdit barındıran bir mesajın herhangi bir platform üzerinden mağdura gönderilmesi ya da bu nitelikteki bir videonun doğrudan mağdura iletilmesi halinde suç oluşmuş olur.
Gıyapta (İletme Kastıyla) Tehdit
Burada fiil mağdura doğrudan yöneltilmez; ancak beyanın mağdura ulaştırılabileceği bilinen bir kişiye, mağdura iletileceği kastıyla söylenmesi söz konusudur. Mağdurun bilgisine ulaşacağı bilinciyle gerçekleştirilen bu davranışlar da suçu meydana getirir. Sözgelimi mağdurun annesine sosyal medya aracılığıyla gönderilen ve mağduru hedef alan bir tehdit mesajı, mağdura aktarılacağı bilgi ve kastıyla yapıldığından tehdit suçunu oluşturur.
İnternet Ortamında Ortaya Çıkan Nitelikli Haller
Fiilin "kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması" suretiyle işlenmesi, daha yüksek ceza öngörülen bir nitelikli hal meydana getirir. Bu duruma en tipik örnek, internette oluşturulan sahte hesaplar aracılığıyla suçun işlenmesidir. Söz konusu halin ağırlaştırıcı sayılmasının nedeni, failin korkutuculuğunu artırması ve mağdurun kendini savunma imkânını neredeyse ortadan kaldırmasıdır.
Bilindiği üzere sahte ve anonim hesaplar üzerinden işlenen suçlarda ciddi bir artış gözlenmektedir. Failin VPN kullanarak IP adresini gizlemesi, mağdurun kimin tarafından tehdit edildiğini bilememesine ve savunma olanağının yitirilmesine yol açmaktadır.
Bu mecralarda karşılaşılan bir diğer nitelikli hal, suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesidir. Örneğin sosyal medyada bir grup kurularak mağdura yönelik tehditte bulunulması, korkutuculuk düzeyini yükselttiğinden nitelikli hal sayılır.
Tehdidin internet ve sosyal medya aracılığıyla, bu şekilde bir nitelikli hal gerçekleştirilerek işlenmesi durumunda fail hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
İnternet üzerinden işlenen tehdit, suçun temel şeklini oluşturuyorsa şikâyete bağlı değildir. Kişinin kendisinin veya yakınının hayatına, vücut ya da cinsel dokunulmazlığına saldırı gerçekleştirileceği beyanıyla işlenen fiil suçun temel şeklini meydana getirir ve resen soruşturulup kovuşturulur.
Buna karşılık fiil, malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratılacağı veya sair bir kötülük yapılacağı ileri sürülerek işlenmişse şikâyete tabidir.
Şikâyet hakkının kapsamı konusunda ayrıntılı bilgi için Şikâyet Hakkı ve Şikâyetten Vazgeçmenin Sonuçları başlıklı çalışmamız incelenebilir.
Fail ve fiilin öğrenilmesinden başlayarak 8 yıl içinde soruşturma başlatılmazsa suç dava zamanaşımına uğrar.
TCK m. 106/1'de düzenlenen biçimiyle tehdit, uzlaştırma prosedürünün uygulanmasını gerektiren suçlar arasındadır. Uzlaşma kapsamındaki suçlarda gerek soruşturma gerekse kovuşturma evresinde öncelikle bu prosedür işletilir; uzlaşma sağlanamazsa sürece kaldığı yerden devam edilir. Suçun nitelikli halleri bakımından ise uzlaştırmaya başvurulamaz.
Öngörülen Cezalar
Yaptırım, TCK'nın 106. maddesinde belirlenmiştir. Maddenin birinci fıkrası uyarınca, bir kişinin kendisinin veya yakınının hayatına, vücut ya da cinsel dokunulmazlığına zarar verileceği söylenerek tehdit eden fail 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Suçun bu temel halinin kadına karşı işlenmesi durumunda ise cezanın alt sınırı 9 ay olarak öngörülmüştür.
Failin, mağduru malvarlığı bakımından büyük bir zarara uğratacağı veya sair bir kötülük edeceği beyanıyla hareket etmesi halinde 6 aya kadar hapis veya adli para cezası gündeme gelir. Bu görünüm biçiminde soruşturma şikâyete bağlıdır.
Nitelikli hallerin yaptırımı maddenin ikinci fıkrasında düzenlenmiş olup, bu halleri işleyen failler hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Soruşturma ve Kovuşturma Evreleri
Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratılacağı ya da sair bir kötülük yapılacağı beyanıyla işlenen tehditte ceza yargılamasının başlayabilmesi için mağdurun şikâyeti şarttır. Şikâyet bulunmadığı sürece, savcılık veya mahkeme kişinin malvarlığı yönünden tehdit edildiğini tespit etse dahi failin cezalandırılması amacıyla soruşturma ve kovuşturma yürütülemez.
Buna karşılık fiil, kişinin kendisinin veya yakınının hayatına, vücut ya da cinsel dokunulmazlığına saldırı gerçekleştirileceği söylenerek işlenmişse şikâyet koşulu aranmaz. Bu halin işlendiği kolluk, savcılık veya mahkeme tarafından öğrenildiğinde, failin cezalandırılması için resen soruşturma ve kovuşturma yapılır.
Kuşkusuz mesaj yoluyla ya da internet ve sosyal medya aracılığıyla gerçekleştirilen her tehdit eyleminin ilgili mercilerce fark edilerek soruşturmaya konu edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle şikâyet koşulu bulunmasa bile, tehdide maruz kalan kişinin emniyete veya savcılığa başvurarak suç duyurusunda bulunması gerekir. İspatı son derece güç olan bu suçta failin belirlenebilmesi için mağdurun, suça ilişkin yazışma içeriklerini savcılıkla paylaşması önem taşır. Ayrıca koşulların gerektirmesi ve mevzuattaki şartların karşılanması halinde ilgili içeriğe erişimin engellenmesine veya içeriğin yayından kaldırılmasına karar verilebilir. Sahte hesaplar bakımından ise Facebook, Instagram ve Twitter gibi platformların IP adreslerini paylaşmaması, hem failin bulunmasını hem de ispat faaliyetini zorlaştırmaktadır. Bu nedenle kolluk tarafından data ve kaynak araştırması yürütülmekte, özel yöntemlerle failin kimliğine ulaşılmaya çalışılmaktadır.
Erişim engeli ve içeriğin kaldırılması konusundaki ayrıntılar için İnternet Yayın İçeriklerine Erişimin Engellenmesi ve Kaldırılması başlıklı çalışmamıza bakılabilir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Çevrimiçi tehdit dosyalarında sonucu belirleyen iki unsur öne çıkar: fiilin hangi fıkra kapsamına girdiği ve failin kimliğinin teknik olarak ortaya konabilmesi. Beyanın hayata, vücut bütünlüğüne veya cinsel dokunulmazlığa mı yoksa malvarlığına mı yöneldiği; şikâyet koşulunu, uzlaştırma imkânını ve öngörülen ceza aralığını doğrudan etkiler. Bu nitelendirme baştan doğru yapılmadığında, resen soruşturulması gereken bir fiil şikâyet süresine bağlıymış gibi ele alınabilmekte veya tersi bir hatayla süreç gecikmektedir.
Sahte hesap ve VPN kullanımı gibi anonimleştirme yöntemleri ise ispat yükünü ağırlaştırır. Bu tür dosyalarda mesaj içeriklerinin, hesap bilgilerinin ve zaman damgalarının bütünlüğü bozulmadan sunulması, kolluk araştırmasının yönünü belirler. Somut bir uyuşmazlıkta öncelik verilmesi gereken hususlar şunlardır:
- Tehdit beyanının hangi hukuki değere yöneldiğinin ve buna bağlı olarak şikâyet koşulunun tespiti
- Mesajların, profil bilgilerinin ve tarih bilgilerinin bozulmamış biçimde kayda geçirilmesi
- Sahte hesap, anonimleştirme veya birlikte işleme gibi nitelikli hal iddialarının başvuruda açıkça ileri sürülmesi
- Fail ve fiilin öğrenildiği tarihin belirlenerek 8 yıllık dava zamanaşımının izlenmesi
- İçeriğe erişimin engellenmesi ve yayından kaldırılması taleplerinin gecikmeden gündeme getirilmesi
- Temel hal bakımından uzlaştırma prosedürünün olası sonuçlarının önceden değerlendirilmesi
Independent Legal, bilişim yoluyla işlenen suçlarda suç duyurusunun hazırlanmasından soruşturmanın takibine ve yargılama aşamasındaki temsile kadar sürecin tamamında hukuki destek sunmaktadır.