Türkiye'de kalış rejimi; vize, vize muafiyeti, çalışma izni ve ikamet izni gibi sürelere bağlanmış statüler üzerinden işler. Bu sürelerin aşılması yalnızca bir para cezası meselesi değildir; yabancının kaydına işlenen ve sonraki girişlerini engelleyen bir işlem de doğurur. Ç serisi tahdit kodları tam olarak bu sonucu üretir.
Uygulamada karşılaşılan tablo çoğu zaman şudur: yabancı, izin süresinin dolduğunu geç fark etmiş ya da uzatma başvurusunun reddedildiğinden zamanında haberdar olmamıştır. Kodun varlığını kimi zaman çıkışta, kimi zaman da ancak yeniden giriş denemesinde öğrenir. Her iki ihtimalde de itiraz ve dava süreleri işlemeye devam etmektedir.
Bu bilgi notunda anılan beş kodun hangi süre aralıklarına karşılık geldiğini, doğurdukları giriş yasağının uzunluğunu, kodun idari yoldan veya yargı kararıyla nasıl kaldırılabileceğini ve sınır dışı kararıyla birlikte yürüyen süreçlerde gözetilmesi gereken süreleri ele alıyoruz.
Ç Serisi Tahdit Kodlarının Hukuki Niteliği
Ç-101 ile Ç-105 arasındaki kodlar; ikamet izni, çalışma izni, vize veya vize muafiyeti kurallarına aykırı davranan yabancılar hakkında tesis edilen idari işlemlerdir. Ortak paydaları, yabancının hukuka uygun kalış süresini aşmış olmasıdır.
Bu kodların doğurduğu temel sonuç, belirli bir süre boyunca Türkiye'ye girişin engellenmesidir. Kodun kaldırılması için idari itiraz veya iptal davası yollarına başvurulabileceği gibi, giriş yasağı devam ederken meşruhatlı vize alınarak ülkeye giriş sağlanması da mümkündür. Yabancı hakkında ayrıca sınır dışı etme kararı verilmişse, bu karara karşı da ayrı bir iptal davası açılmalıdır.
Kodların Kapsamı ve Öngörülen Giriş Yasağı Süreleri
Beş kodun tamamı aynı ihlal tipine dayanır; aralarındaki ayrım, kalış süresinin ne kadar aşıldığında aranır.
Ç-101 Tahdit Kodu ve Üç Aylık Giriş Yasağı
Ç-101 kodu, izin süresini kısa sayılabilecek bir aralıkta aşan yabancılar bakımından uygulanır ve 3 ay süreyle ülkeye girişi engeller. Bu kod şu yabancılar hakkında tesis edilir:
- İkamet izni, çalışma izni, vize ya da vize muafiyeti kurallarını çiğnedikleri gerekçesiyle haklarında sınır dışı etme kararı verilen yabancılar,
- Söz konusu izin sürelerini 10 günden fazla aşmış olmasına rağmen haklarında henüz sınır dışı kararı alınmamış olan ve ülkeden çıkmak üzere geldikleri hudut kapılarında para cezalarını ödemeyen yabancılar,
- İhlal süresi 10 günü aşan (10. gün bu kapsama girmez) ancak 3 ayı bulmayan yabancılar.
Ç-102 Tahdit Kodu ve Altı Aylık Giriş Yasağı
Aşımın üç ayı bulduğu hallerde devreye giren Ç-102 kodu, yabancının 6 ay boyunca ülkeye girişini engeller. Kodun uygulanacağı haller şunlardır:
- İzin veya vize kurallarını ihlal ettikleri gerekçesiyle sınır dışı edilmelerine karar verilen yabancılar,
- İzin sürelerini 10 günden fazla aşanlardan, haklarında sınır dışı kararı alınmaksızın çıkış için hudut kapısına gelen ve para cezasını ödemekten kaçınan yabancılar,
- İkamet izni, çalışma izni, vize veya vize muafiyeti bakımından ihlali 3 ay ile 6 ay arasında (3 ay bu süreye dâhildir) kalan yabancılar.
Ç-103 Tahdit Kodu ve Bir Yıllık Giriş Yasağı
İhlalin altı ayı geçtiği durumlarda uygulanan Ç-103 kodu, 1 yıl süreli giriş yasağı doğurur. Bu kodun muhatabı olan yabancılar şunlardır:
- Vize muafiyeti, vize, ikamet ya da çalışma izni kurallarını ihlal ettikleri için haklarında sınır dışı etme kararı bulunan yabancılar,
- İzin süresini 10 günden fazla aşan ve sınır dışı kararı alınmadan çıkış yapmak üzere geldiği hudut kapısında para cezasını ödemeyen yabancılar,
- İhlali 6 ay ile 1 yıl arasında (6 ay dâhil olmak üzere) süren yabancılar.
Ç-104 Tahdit Kodu ve İki Yıllık Giriş Yasağı
Bir yılı aşan ihlallerde Ç-104 kodu gündeme gelir ve yabancının 2 yıl süreyle Türkiye'ye girişi engellenir. Kod aşağıdaki hallerde tesis edilir:
- Anılan izin kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle hakkında sınır dışı etme kararı verilen yabancılar,
- İzin süresini 10 günden fazla aşmakla birlikte sınır dışı kararı alınmayan ve çıkış için geldiği hudut kapısında para cezasını yatırmayan yabancılar,
- İkamet ya da çalışma izni, vize veya vize muafiyeti ihlali 1 yıl ile 2 yıl arasında (1 yıl dâhil) bulunan yabancılar.
Ç-105 Tahdit Kodu ve Beş Yıllık Giriş Yasağı
Serinin en ağır sonucunu doğuran Ç-105 kodu, 5 yıl süreli giriş yasağı anlamına gelir. Bu kod şu yabancılar bakımından uygulanır:
- İhlal gerekçesiyle haklarında sınır dışı etme kararı alınan yabancılar,
- İzin süresini 10 günden fazla aşan, sınır dışı kararı verilmeksizin çıkış için hudut kapısına başvuran ve para cezasını ödemeyen yabancılar,
- İhlali 2 yıldan uzun süren yabancılar.
Kodlar Arasındaki Ayrımın Dayanağı
Beş kod arasındaki fark, tesis sebeplerinde değil ihlalin süresinde ortaya çıkar. Vize, vize muafiyeti, oturma izni veya çalışma izni kurallarının çiğnenmesi hepsinde ortak gerekçedir; kodun hangisi olacağını belirleyen unsur, kalış süresinin ne kadar aşıldığıdır. İhlal süresi uzadıkça giriş yasağının süresi de kademeli biçimde artar.
Aşağıdaki tabloda, her bir koda karşılık gelen ihlal aralığı ile bu kodun doğurduğu giriş yasağı süresi karşılaştırmalı olarak gösterilmiştir:
| Tahdit kodu | İhlal / süre aşımı | Türkiye'ye giriş yasağı |
|---|---|---|
| Ç-101 | 10 günden fazla – 3 aydan az | 3 ay |
| Ç-102 | 3 ay (dâhil) – 6 ay | 6 ay |
| Ç-103 | 6 ay (dâhil) – 1 yıl | 1 yıl |
| Ç-104 | 1 yıl (dâhil) – 2 yıl | 2 yıl |
| Ç-105 | 2 yıldan fazla | 5 yıl |
Kodun Kaldırılması İçin İzlenebilecek Yollar
Bu kodlar bakımından iki hukuki yol öngörülmüştür: idari başvuru ve iptal davası. Bunların yanında, kod kaldırılmamış olsa dahi ülkeye giriş sağlayabilen üçüncü bir imkân olarak meşruhatlı vize bulunmaktadır.
Göç İdaresi Başkanlığına İtiraz Yolu
Hakkında bu kodlardan biri tesis edildiği kendisine tebliğ edilen yabancı, tebliği izleyen günden başlamak üzere 60 gün içinde itiraz başvurusunda bulunabilir. Başvurunun muhatabı Göç İdaresi Başkanlığıdır.
İtiraz dilekçe ile yapılır. Dilekçede yabancının ortaya koyması gereken husus, vize, vize muafiyeti, çalışma izni veya oturma izni kurallarını çiğnemediği ya da tanınan süreyi aşmadığıdır. Bu iddiayı destekleyebilecek her türlü delilin başvuruya eklenmesi yararlıdır.
İdare, kendisine ulaşan itirazı 30 gün içinde karara bağlar. Bu süre içinde cevap verilmemesi veya verilen cevabın belirsiz nitelikte olması halinde başvuru reddedilmiş sayılır; bu noktada yabancının önünde iptal davası açma imkânı bulunur. İtiraz yoluna hiç başvurmadan doğrudan dava açılması da mümkündür. Önemle belirtmek gerekir ki idareye yöneltilen bu itiraz, dava açma süresini durdurucu etki doğurur.
İdare Mahkemesinde İptal Davası
Tahdit koduna karşı, idari başvurunun reddedilmesinin ardından ya da böyle bir başvuru hiç yapılmaksızın iptal davası açılabilir. Dava süresi, ilgiliye yapılan tebligatı izleyen günden başlar ve kod bakımından da sınır dışı etme kararı bakımından da 60 gündür.
Doğrudan dava yolu tercih edildiğinde, kodun tesis edildiğine ilişkin karar tebliğ edildikten sonraki ilk günden başlayan 60 günlük süre içinde başvurulmalıdır. Bu şekilde hareket edildiğinde artık Göç İdaresi Başkanlığına itiraz edilemeyeceği göz önünde bulundurulmalıdır.
İtiraz yolu kullanıldıktan sonra da dava açılabilir. Bu ihtimalde 60 günlük süreden, kodun tebliği ile itirazın yapıldığı tarih arasında geçen süre düşülür; geriye kalan kısım davanın açılabileceği süreyi verir. Somutlaştırmak gerekirse: tebligatı takip eden 15. günde itiraz edilmiş bir dosyada, idarenin cevabı tebliğ edildikten sonra dava için kullanılabilecek süre 45 güne inmiş olur.
Bu davada yürütmenin durdurulması da talep edilebilir; talep kabul edilirse kodun sonuçları yargılama bitene kadar askıya alınır. Böyle bir karar için işlemin uygulanmasının telafisi güç ya da imkânsız zararlara yol açacak olması ve açıkça hukuka aykırı bulunması aranır. Her iki şartın somut olayda gerçekleştiği dilekçede gösterilmelidir.
İdarece uygulanan kodların tamamına ilişkin karşılaştırmalı bir inceleme, yabancı tahdit kodu ve kodun kaldırılması davası konulu çalışmamızda yer almaktadır.
Giriş Yasağı Sürerken Meşruhatlı Vize İmkânı
Ç serisi kodlardan biri nedeniyle giriş yasağı uygulanan yabancının önünde bir imkân daha bulunur: meşruhatlı vize. Bu vize türü, kod ve giriş yasağı ortadan kalkmamış olsa dahi ülkeye giriş izni sağlar.
Meşruhatlı vize, idarenin belirli amaçlara bağlı olarak özel biçimde verdiği bir vize kategorisidir; aile birleşimi, çalışma, öğrenim, tedavi ve ticaret amaçlı vizeler bu kapsamdadır. Ayrıntılar meşruhatlı vize nedir, nasıl alınır başlıklı çalışmamızda yer almaktadır.
Sınır Dışı (Deport) Kararıyla Birlikte Yürüyen Süreç
Hakkında tahdit kodu tesis edilen yabancı için aynı zamanda sınır dışı kararı da verilmiş olabilir. Böyle bir durumda yabancı, kendisine yapılan tebligattan itibaren 7 gün içinde deport kararına karşı iptal davası açmak zorundadır. Dava, kararı veren valiliğin bağlı bulunduğu idare mahkemesine yöneltilir.
Deport kararına karşı açılacak davanın, yedi günlük süre içinde mümkün olan en erken tarihte açılması özellikle önemlidir. Zira idare, kararı tebliğ ettikten sonra sınır dışı işlemlerini tamamlayabilir ve dava açma süresinin dolmasını beklemeden yabancıyı ülkeden çıkarabilir.
Sınır dışı kararının iptali istemiyle açılan davada, deport kararının yanı sıra kod işleminin de iptali talep edilebilir. Mahkeme, dilekçede ileri sürülen talepleri hukuken yerinde bulursa hem sınır dışı kararının hem de kodun iptaline hükmeder.
Her iki dava bakımından da kanuni sürelere titizlikle uyulması gerekir. Dilekçelerin hukuki gerekçeyle desteklenmemesi halinde başvuruların reddi söz konusu olabileceği gibi, bu süreç içinde yabancının sınır dışı edilmesi de mümkündür. Konuya ilişkin ayrıntılar deport kararı (sınır dışı edilme) nasıl kaldırılır başlıklı çalışmamızda ele alınmıştır.
İdari Gözetim Kararına Karşı Başvuru
Sınır dışı kararı verilen kişiler hakkında ayrıca idari gözetim kararı alınabilir; bu karar uyarınca ilgililer geri gönderme merkezlerinde denetim altında tutulur. Kararın kaldırılmasını ve merkezden çıkmayı hedefleyen yabancının itiraz başvurusunda bulunması gerekir.
İtirazlar Sulh Ceza Hakimliğine yapılır. Yetkili hakimlik, kararı veren valiliğin bulunduğu yer ya da yabancının gözetim altında tutulduğu yer hakimliğidir. Ayrıntılar geri gönderme merkezinde idari gözetim kararına itiraz başlıklı çalışmamızda incelenmiştir.
Sürecin Tamamlanması Ne Kadar Zaman Alır?
Ç-101, Ç-102, Ç-103, Ç-104 ve Ç-105 kodlarının iptal davası yoluyla kaldırılması yaklaşık 1 yıl sürmektedir. İdareye yapılan itiraz başvuruları ise ortalama 1-3 ay aralığında sonuçlanmaktadır.
Harç ve Yargılama Giderleri
Bu kodların kaldırılması için açılacak davada ödenecek harç ve masraflar, 2023 yılı bakımından ortalama 4000 TL düzeyindedir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tahdit kodunun kaldırılmasına ilişkin uyuşmazlıklarda görev ve yetki Ankara idare mahkemelerine aittir. Buna karşılık tahdit koduna dayanılarak alınan deport kararlarının iptali istemiyle açılacak davalarda görev ve yetki, kararı tesis eden valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemesindedir.
Sürecin Bütününe Bakış
Ç serisindeki bu beş kod; ikamet izni, çalışma izni, vize veya vize muafiyeti kurallarını ihlal eden yabancılar hakkında uygulanan ve süreyle sınırlı giriş yasağı doğuran işlemlerdir. Kodun kaldırılması için idari itiraz, iptal davası ve meşruhatlı vize olmak üzere üç ayrı yol bulunmaktadır. Bu imkânlar kullanılırken kanuni sürelerin kaçırılmaması ve dilekçelerin hukuki bir çerçeveye oturtulması belirleyicidir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Ç serisi dosyalarda en sık karşılaşılan sorun, hukuki hatadan değil süre yönetiminden kaynaklanır. Süreler tebliğ anına bağlandığından, ilk yapılacak iş tebligatın tarihini ve usulünü belgeyle ortaya koymaktır. İkinci kritik nokta, kod ile sınır dışı kararının farklı süre rejimlerine tabi olmasıdır: kod için 60 gün, deport kararı için yalnızca 7 gün. İki işlem birlikte tesis edilmişse strateji kısa süreye göre kurulmalıdır.
Somut bir uyuşmazlıkta öncelikle şu başlıklar değerlendirilmelidir:
- İhlal süresinin kayıtlardan doğrulanması ve tesis edilen kodun bu süreye gerçekten karşılık gelip gelmediğinin denetlenmesi
- Tebliğ tarihinin tespiti ile itiraz ve dava sürelerinin somut olarak hesaplanması
- Doğrudan dava açmanın itiraz hakkını tükettiği gözetilerek başvuru yolunun seçilmesi
- Sınır dışı kararı da varsa yedi günlük sürenin öncelikli alınması ve gecikmeksizin dava açılması
- Telafisi güç zarar iddiası somutlaştırılarak yürütmenin durdurulmasının talep edilmesi
- Giriş ihtiyacı acilse meşruhatlı vize seçeneğinin dava sürecinden bağımsız olarak değerlendirilmesi
Independent Legal, tahdit kodlarının kaldırılmasından sınır dışı ve idari gözetim kararlarına karşı yürütülecek başvurulara kadar yabancılar hukuku uyuşmazlıklarının tamamında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.