Bir kişinin ölümüyle malvarlığı hukuken mirasçılara geçer; ancak bu geçişin resmi kayıtlara yansıması kendiliğinden gerçekleşmez. Tapu sicilinde ismin değişmesi, banka hesaplarının kullanıma açılması, araç ve şirket paylarının devri ile veraset ve intikal vergisine ilişkin ödevlerin tamamlanması ayrı ayrı işlemleri gerektirir. Uygulamada miras intikali denilen süreç, tam olarak bu işlemler bütününü anlatır.
Sürecin kapsamı yalnızca mirasçılık sıfatının belgelenmesiyle sınırlı kalmaz. Vergi mevzuatı, tapu mevzuatı ve miras hukuku aynı dosyada birlikte işletilir; bir aşamadaki eksiklik diğer aşamaları da kilitleyebilir.
Bu bilgi notunda intikal işlemlerinin hangi sırayla yürütüldüğünü, tapu ve banka nezdindeki prosedürleri, veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesini, verginin hesaplanma yöntemini ve yabancılık unsuru bulunan dosyalardaki özellikleri ele alıyoruz.
Miras İntikal İşlemlerinin Kapsamı
Miras intikal işlemleri, murisin ölümüyle terekeye giren malvarlığı değerlerinin mirasçılar adına kaydedilmesi amacıyla yürütülen hukuki ve idari faaliyetlerin tümüdür. Bu çerçevede mirasçılık belgesinin temin edilmesi, veraset ve intikal vergisine ilişkin ödevlerin sonuçlandırılması, tapu kayıtlarının güncellenmesi, banka hesapları ve diğer değerler üzerinde işlem yapılabilmesi için aranan prosedürlerin tamamlanması gerekir.
Süreç taşınmaz devrinden ibaret değildir. Banka hesapları, motorlu araçlar, şirket payları, alacak hakları ve benzeri unsurlar da aynı kapsamda yer alır. Murisin borçları ile vergi yükümlülükleri de tereke değerlendirmesine dahil edilir.
Terekenin Mirasçılara Geçişi
Türk Medeni Kanunu bakımından miras, murisin ölümüyle birlikte herhangi bir işleme gerek kalmaksızın mirasçılara intikal eder. Mirasçılar ölüm anından itibaren terekedeki değerler üzerinde hak sahibi konumuna gelir ve murisin hak ve borçlarını külli halef sıfatıyla devralırlar.
Tereke; taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, şirket payları, alacak hakları ve diğer ekonomik değerlerin yanı sıra murisin borçlarını da içerir. Dolayısıyla mirasın geçişi yalnızca varlıkların el değiştirmesi değil, terekeye ilişkin yükümlülüklerin de mirasçılara aktarılması anlamına gelir.
Mirasın açılmasıyla mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti doğar. Paylaşım tamamlanıncaya kadar terekedeki değerler üzerinde birlikte hak sahipliği sürer. Bununla birlikte tapu müdürlükleri, bankalar ve diğer resmi kurumlar nezdinde işlem yapılabilmesi için uygulamada çoğunlukla mirasçılık belgesinin alınmış ve veraset vergisi işlemlerinin bitirilmiş olması aranmaktadır.
İntikal İşlemleri Hangi Sırayla Yürütülür?
İntikalin gerçekleşebilmesi için birbirini izleyen hukuki ve idari aşamaların sırasıyla tamamlanması gerekir. Önce mirasçılık sıfatı belgelenir, ardından veraset ve intikal vergisine ilişkin ödevler yerine getirilir, son aşamada ise terekedeki değerler üzerinde resmi işlemler yapılır.
Uygulamada bu işlemler tapu müdürlükleri, vergi daireleri, bankalar, trafik tescil birimleri ve konuyla ilgili diğer kurumlar önünde yürütülmektedir.
Mirasçılık Belgesinin Temini
Sürecin ilk halkasını mirasçılık belgesinin (veraset ilamının) alınması oluşturur. Mirasçılık belgesi, hak sahiplerinin kimler olduğunu ve her birinin payını gösteren resmi belgedir.
Belge noterliklerden ya da Sulh Hukuk Mahkemesinden temin edilebilir. Ancak dosyada yabancılık unsuru bulunuyorsa, nüfus kayıtlarında çelişki varsa veya hukuki bir değerlendirme yapılması gerekiyorsa başvurunun Sulh Hukuk Mahkemesine yöneltilmesi zorunludur.
Tapu müdürlükleri, bankalar ve diğer resmi kurumlar çoğu işlemde bu belgenin sunulmasını şart koşmaktadır.
Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesinin Verilmesi
Mirasçılar bakımından, murisin malvarlığı nedeniyle veraset ve intikal vergisi yönünden bir beyan ödevi doğar.
Bu ödev kapsamında ilgili vergi dairesine veraset ve intikal vergisi beyannamesi sunulur. Beyannamede terekeye dahil taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, şirket payları ve diğer malvarlığı unsurları gösterilir.
Beyannamenin süresi içinde verilmemesi halinde vergi cezası ve gecikme faizi gündeme gelebilmektedir.
Vergi İlişiğinin Kesilmesi
Tapu işlemlerinin ve bazı resmi kurum başvurularının sonuçlandırılabilmesi için veraset ve intikal vergisi yönünden ilişik kesme işleminin tamamlanmış olması gerekir.
Vergi dairesince yapılan inceleme sonucunda gerekli işlemler bitirildiğinde, ilgili kurumlara sunulmak üzere vergi ilişiğinin kesildiğini gösteren bir belge düzenlenebilir.
Bu adım, özellikle taşınmazların mirasçılar adına tescil edileceği dosyalarda uygulamada belirleyici olmaktadır.
Tapu, Banka ve Diğer Kurum İşlemleri
Mirasçılık belgesi alındıktan ve vergi işlemleri sonuçlandıktan sonra terekedeki değerlere ilişkin resmi işlemlere geçilir. Bu aşamada;
- Banka hesaplarının mirasçıların kullanımına açılması,
- Taşınmazların tapuda mirasçılar adına intikali,
- Şirket paylarına ilişkin ortaklık işlemleri,
- Motorlu araçların devri,
- Diğer resmi kurumlara yapılacak başvurular,
- Kiralık kasaların açılması,
gerçekleştirilebilir. Her kurumun istediği evrak farklılaşabilmekle birlikte uygulamada genellikle mirasçılık belgesi, ölüm belgesi ve veraset vergisine ilişkin belgeler talep edilmektedir.
Tapuda Miras İntikali
Muris adına kayıtlı taşınmazların mirasçılar adına geçirilmesine tapuda miras intikali denir. Taşınmazlar mirasın açılmasıyla hukuken mirasçılara geçmiş olsa da, sicilde gerekli değişiklik yapılmadığı sürece mirasçılar taşınmaz üzerinde fiilen tasarrufta bulunurken çeşitli engellerle karşılaşabilmektedir.
Bu nedenle tapu kayıtlarının güncellenmesi uygulamada büyük önem taşır. İşlem sırasında mirasçılık belgesinin, veraset ve intikal vergisine ilişkin evrakın ve diğer resmi belgelerin hazır bulunması gerekir.
Taşınmazların Mirasçılar Adına Tescili
Muris adına kayıtlı taşınmazlar, mirasçılık belgesinde yer alan paylar doğrultusunda mirasçılar adına tescil edilir.
İşlem sonucunda mülkiyet mirasçılara geçirilir ve sicilde gereken değişiklik yapılır. Ancak bu tescil, mirasın paylaşıldığı anlamına gelmez. Taşınmaz, paylaşım gerçekleşinceye kadar mirasçılar arasında elbirliği mülkiyetine tabi olmayı sürdürür.
Mirasçılar dilerlerse intikalin ardından ayrıca paylaşım yapabilir ya da paylı mülkiyete geçiş işlemlerini gerçekleştirebilirler.
Tapu İşlemlerinde İstenen Belgeler
Tapuda miras intikali sırasında uygulamada genellikle aşağıdaki evrak talep edilmektedir:
- Murisin ölüm belgesi,
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı),
- Mirasçıların kimlik belgeleri,
- Veraset ve intikal vergisi bakımından ilişiğin kesildiğini gösteren belge,
- Varsa vekâletname ve temsil yetkisini gösteren evrak,
- Taşınmaza ait tapu kayıt bilgileri.
Yabancılık unsuru bulunan dosyalarda ayrıca apostil şerhli belgeler, yeminli tercümeler ya da konsolosluk onaylı evrak da istenebilmektedir.
Tapu Müdürlüğündeki İşleyiş
İntikal işlemi, taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğünde yürütülür.
Başvurunun ardından tapu müdürlüğü mirasçılık belgesini ve diğer evrakı inceler. Herhangi bir eksiklik saptanmazsa taşınmazın mülkiyeti mirasçılar adına tescil edilir.
Bazı taşınmazlar bakımından ek belge ya da kurum görüşü istenmesi mümkündür. Hisseli taşınmazlar, tarım arazileri ve yabancı unsur içeren işlemler uygulamada daha ayrıntılı incelemeye tabi tutulabilmektedir.
Elbirliği Mülkiyetinden Paylı Mülkiyete Geçiş
Mirasın açılmasıyla mirasçılar arasında kural olarak elbirliği mülkiyeti kurulur.
Bu rejimde mirasçıların belirli ve bağımsız payları bulunmaz; terekedeki taşınmazlar üzerinde birlikte hak sahibi olunur. Bu nedenle taşınmaza ilişkin tasarruf işlemleri çoğu durumda mirasçıların birlikte hareket etmesini gerektirir.
Mirasçılar dilerlerse sonradan yapacakları paylaşım sözleşmesi veya tapu işlemleriyle elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete dönüştürebilirler.
İntikal Sonrasında Paylaşım Seçenekleri
Tapuda intikal işleminin bitirilmiş olması, mirasın fiilen bölüşüldüğü sonucunu doğurmaz.
Mirasçılar intikalden sonra;
- Taşınmazı kendi aralarında paylaşabilir,
- Paylı mülkiyete geçebilir,
- Taşınmazı satıp bedelini aralarında bölüşebilir,
- Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açabilirler.
Mirasçılar arasında uzlaşma sağlanamayan dosyalarda paylaşım çoğunlukla yargı yoluyla sonuçlandırılmaktadır.
Banka Hesapları ve Diğer Değerlerin İntikali
İntikal süreci taşınmazlarla sınırlı değildir. Muris adına açılmış banka hesapları, kiralık kasalar, araçlar, şirket payları, yatırım hesapları ve diğer malvarlığı unsurları bakımından da mirasçılar adına işlem yapılması gerekir.
Bankalar ve finans kuruluşları, mirasçıların işlem yapabilmesi için öncelikle mirasçılık belgesini ve veraset vergisine ilişkin evrakı istemektedir. Bazı hallerde mirasçıların tamamının birlikte başvurması ya da ortak bir işlem yapılması da aranabilmektedir.
Banka Hesaplarının Mirasçılara Devri
Muris adına bulunan hesaplar üzerindeki haklar ölümle mirasçılara geçer. Ne var ki mirasçıların bu hesaplar üzerinde işlem yapabilmesi için bankaya gerekli belgeleri sunması gerekir. Uygulamada bankalarca genellikle;
- Ölüm belgesi,
- Mirasçılık belgesi,
- Mirasçıların kimlik belgeleri,
- Veraset ve intikal vergisi yönünden ilişiğin kesildiğine dair belge,
istenmektedir. Evrak tamamlandıktan sonra hesap bakiyeleri paylar oranında mirasçılara ödenebilir veya mirasçıların ortak tasarrufuna bırakılabilir.
Kiralık Kasalara İlişkin Prosedür
Muris adına kayıtlı kiralık kasalar bakımından özel bir usul uygulanır.
Kasa, mirasçılar ile banka yetkililerinin huzurunda açılır. Açılış sırasında ilgili vergi dairesi temsilcisinin de hazır bulunması gerekir. Vergi dairesi temsilcisi, kasadaki para, ziynet eşyası, kıymetli evrak ve diğer değerleri tutanağa geçirir; gerek görülürse bilirkişi eliyle değer tespiti yaptırılır.
Tespit edilen değerler veraset ve intikal vergisi beyannamesine dahil edilir. Vergi ödendikten sonra kasadaki unsurlar mirasçılara teslim edilir.
Hisse Senetleri ve Yatırım Hesapları
Muris adına kayıtlı hisse senetleri, yatırım hesapları, fonlar ve diğer sermaye piyasası araçları da terekenin parçasıdır. Bu varlıkların mirasçılara aktarılabilmesi için ilgili banka, aracı kurum ya da yatırım kuruluşuna başvurulması gerekir.
Başvuru aşamasında;
- Kimlik belgeleri,
- Mirasçılık belgesi,
- Hesap bilgileri,
- Veraset ve intikal vergisine ilişkin belgeler,
talep edilmektedir. İşlem sonunda yatırım hesapları mirasçılar adına devredilebilir ya da mevcut varlıklar nakde çevrilebilir.
Araçlar ve Diğer Ekonomik Değerler
Muris adına tescilli motorlu araçlar ile diğer malvarlığı unsurları da mirasçılar adına geçirilebilir. Araç intikali trafik tescil birimlerinde yürütülür ve uygulamada genellikle;
- Ruhsat kayıtları,
- Mirasçılık belgesi,
- Kimlik belgeleri,
- Veraset ve intikal vergisine ilişkin belgeler,
istenmektedir. Şirket payları, ticari işletmeler, fikri mülkiyet hakları ve benzeri değerler bakımından ise ilgili kurumlar nezdinde ayrı intikal usulleri işletilebilmektedir.
Veraset ve İntikal Vergisinin Esasları
Veraset ve intikal vergisi, kişilerin bir karşılık ödemeksizin edindikleri malvarlığı değerleri üzerinden alınan bir vergidir. Miras yoluyla elde edilen değerler bakımından uygulanan bu yükümlülük, 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nda düzenlenmiştir.
Murisin ölümüyle terekedeki taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, şirket payları ve diğer değerler mirasçılara geçtiğinden, mirasçılar bakımından bu vergi doğar.
Verginin uygulama alanı yalnızca miras değildir; bağışlama ve diğer karşılıksız kazandırmalar da kapsama girer. Ne var ki uygulamada en sık rastlanan hal, miras nedeniyle doğan veraset vergisidir.
Verginin Hukuki Niteliği
Veraset ve intikal vergisi, karşılıksız mal edinimini vergilendiren bir servet vergisidir.
Amaç, miras ya da diğer karşılıksız kazandırmalar yoluyla elde edilen ekonomik değerlerin belirli ölçüde vergilendirilmesidir. Yükümlülük, murisin ölümüyle birlikte doğar.
Verginin muhatabı muris değil, malı edinen mirasçılardır.
Verginin Konusu
Verginin konusunu karşılıksız olarak edinilen malvarlığı değerleri oluşturur. Bu kapsamda özellikle muristen kalan taşınmazlar (ev, arsa, iş yeri), banka hesaplarındaki paralar, motorlu araçlar, şirket payları, hisse senetleri, telif hakları ve her türlü alacak hakkı verginin konusuna girer.
Vergi Mükellefleri
Mükellef, karşılıksız olarak mal edinen kişidir. Miras yoluyla kazanımlarda mirasçılar, bağışlamalarda ise bağışı kabul edenler mükellef sayılır.
Birden çok mirasçı bulunduğunda her mirasçı kendi payı oranında yükümlülük altına girer.
İstisna Tutarları
Veraset ve intikal vergisinde her yıl yeniden belirlenen istisna tutarları uygulanır. Bu bağlamda özellikle;
- Belirli tutarın altında kalan karşılıksız kazandırmaların vergi dışı bırakılması,
- Sağ kalan eş ve çocuklar bakımından belirli oranlarda istisna tanınması,
- Bazı ev eşyalarının vergiden muaf tutulması,
uygulamada önem taşır. İstisna tutarları her yıl yeniden değerleme oranı gözetilerek güncellendiğinden, hesaplamada işlem tarihinde yürürlükte olan tutarların esas alınması gerekir.
Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi
Verginin tarh edilebilmesi için mirasçıların ilgili vergi dairesine veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermesi gerekir. Beyanname ile terekedeki değerler idareye bildirilir ve vergilendirme süreci başlatılır.
Beyan ödevi her mirasçı bakımından ayrı ayrı doğmakla birlikte, uygulamada mirasçıların ortak beyanname vermesi de mümkündür.
Beyannamenin süresinde ve eksiksiz sunulması büyük önem taşır; aksi halde vergi cezası, gecikme faizi ve çeşitli idari yaptırımlar gündeme gelebilir.
Beyanname Verme Süresi
Beyannamenin verilme süresi, ölümün gerçekleştiği yer ile mirasçıların bulunduğu yere göre farklılaşabilmektedir. Genel çerçeve şudur:
- Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye'de bulunuyorsa dört ay,
- Mirasçılar yurt dışında bulunuyorsa altı ay,
- Ölüm yurt dışında gerçekleşmişse daha uzun süreler,
uygulanabilmektedir. Süreler ölüm tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Yetkili Vergi Dairesi
Beyannamenin hangi vergi dairesine verileceği belirlenirken murisin son yerleşim yeri esas alınır. Buna göre:
- Genel kural: Beyanname, murisin Türkiye'deki son ikametgâhının bulunduğu yerdeki vergi dairesine sunulur.
- Büyükşehirlerdeki özel daireler: Murisin son yerleşim yeri İstanbul, Ankara veya İzmir gibi büyükşehirlerdeyse işlemler genel vergi dairelerinde değil, bu illerde özel olarak kurulmuş Veraset ve Harçlar Vergi Daireleri bünyesinde yürütülür.
- Ölümün yurt dışında gerçekleşmesi: Murisin Türkiye'de hiç yerleşim yeri olmamışsa veya son yerleşim yeri yurt dışındaysa, beyanname Türkiye'deki malvarlığının (örneğin taşınmazın ya da banka hesabının) bulunduğu yer vergi dairesine verilir.
- Yabancılık unsuru: Murisin Türkiye'de ikametgâhı yoksa ve terekede yabancı unsurlar varsa, malvarlığının bulunduğu yer vergi dairesi ya da Gelir İdaresi Başkanlığınca belirlenecek özel yetkili vergi dairesi yetkilidir.
Not: Beyannamenin yetkisiz ya da yanlış bir daireye verilmesi, evrakın reddedilmesine ve böylece yasal beyan sürelerinin kaçırılarak vergi cezası doğmasına yol açabilir. Bu nedenle yetkili dairenin doğru saptanması kritiktir.
Beyannameye Eklenecek Belgeler
Beyanname ile birlikte uygulamada çeşitli evrakın sunulması gerekir. Bunlar arasında özellikle;
- Ölüm belgesi,
- Mirasçılık belgesi,
- Tapu kayıtları,
- Nüfus kayıt örnekleri,
- Araç kayıt bilgileri,
- Banka hesap dökümleri,
- Şirket paylarına ilişkin belgeler,
- Yabancı resmi belgeler ve bunların tercümeleri,
sayılabilir. Vergi dairesi gerekli gördüğünde ek bilgi ve belge de isteyebilir.
Eksik veya Hatalı Beyanın Sonuçları
Beyannamede terekeye dahil değerlerin eksik gösterilmesi ya da hiç bildirilmemesi çeşitli hukuki ve mali sonuçlar doğurur. Özellikle;
- Gecikme faizi,
- Vergi ziyaı cezası,
- İdari yaptırımlar,
- Ek vergi tarhiyatı,
söz konusu olabilmektedir. Bu nedenle terekedeki tüm unsurların doğru biçimde tespit edilmesi ve beyannameye eksiksiz yansıtılması önem taşımaktadır.
Verginin Hesaplanması ve Ödenmesi
Veraset ve intikal vergisi, terekedeki değerler belirlendikten ve yasal istisnalar düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanır. Vergilendirmede taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, şirket payları ve diğer ekonomik değerler ayrı ayrı ele alınarak matrah oluşturulur.
Hesaplamada mirasçıların payları, uygulanacak istisna tutarları ve yürürlükteki tarife dikkate alınır. Hesaplanan vergi, kanunda öngörülen süreler içinde taksitler halinde ödenebilir.
Vergi Oranları
Vergi, artan oranlı bir tarife üzerinden hesaplanır. Oranlar;
- Miras yoluyla edinimlerde,
- Bağışlama ve diğer karşılıksız kazandırmalarda,
farklı biçimde uygulanabilmektedir. Miras yoluyla kazanımlarda oranlar daha düşük tutulurken, ivazsız kazandırmalarda daha yüksek oranlar söz konusu olabilmektedir.
Tarife ve oranlar her yıl güncellenebildiğinden hesaplamada işlem tarihindeki güncel oranların esas alınması gerekir.
Matrahın Belirlenmesi
Matrah, terekedeki değerlerin toplamından kanunen kabul edilen istisna ve indirimlerin düşülmesiyle bulunur. Bu kapsamda;
- Banka hesaplarındaki mevcut bakiyeler,
- Taşınmazların emlak vergisi değeri,
- Araçların rayiç değerleri,
- Alacak hakları ve diğer ekonomik değerler,
- Şirket payları ile yatırım araçlarının değeri,
gözetilerek toplam tereke değeri hesaplanır. Ardından mirasçıların pay oranları esas alınarak her mirasçı için ayrı matrah oluşturulur.
Taksitlendirme ve Ödeme
Verginin tamamının tek seferde ödenmesi zorunlu değildir. Kanunda öngörüldüğü üzere her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere 3 yılda ve toplam 6 eşit taksitte ödeme yapılabilmektedir.
Verginin zamanında ödenmesi, özellikle tapu işlemlerinin ve diğer resmi başvuruların aksamadan yürütülmesi bakımından uygulamada önem taşır.
Gecikme Faizi ve Cezalar
Verginin süresinde beyan edilmemesi ya da eksik ödenmesi halinde çeşitli mali yaptırımlar uygulanabilir. Özellikle;
- Usulsüzlük cezaları,
- Gecikme faizi,
- Ek vergi tarhiyatı,
- Vergi ziyaı cezası,
gündeme gelebilmektedir. Bu sebeple terekedeki değerlerin doğru tespiti, beyannamenin süresinde verilmesi ve verginin yasal süre içinde ödenmesi önem taşımaktadır.
Yabancılık Unsuru Bulunan Miras İşlemleri
Miras ilişkisinde yabancılık unsuru bulunduğunda hem intikal işlemleri hem de veraset vergisi süreci daha kapsamlı bir hukuki değerlendirme gerektirir. Murisin ya da mirasçılardan birinin yabancı uyruklu olması, terekedeki değerlerin yurt dışında bulunması veya yabancı resmi belgelerin kullanılması hallerinde milletlerarası özel hukuk kuralları devreye girer.
Bu tür dosyalarda yalnızca Türk Medeni Kanunu hükümleri değil, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile ilgili uluslararası sözleşmeler de gözetilmektedir.
Yabancı Uyruklu Mirasçılar
Yabancı uyruklu kişiler de Türk hukukuna göre mirasçı sıfatı kazanabilirler.
Türk vatandaşı olmayan mirasçılar, Türkiye'de bulunan taşınmazlar ve diğer değerler bakımından kural olarak miras hakkına sahiptir. Bununla birlikte bazı ülke vatandaşları yönünden karşılıklılık, taşınmaz edinimine ilişkin sınırlamalar veya özel mevzuat hükümleri gündeme gelebilmektedir. Uygulamada yabancı mirasçılardan çoğunlukla;
- Vergi numarası,
- Pasaport ve kimlik belgeleri,
- Yeminli tercümeler,
- Apostil şerhli nüfus kayıtları,
- Konsolosluk onaylı belgeler,
istenmektedir.
Yurt Dışındaki Miras Malları
Terekedeki değerlerin bir bölümü yurt dışında bulunuyorsa ilgili ülke hukukunun da incelenmesi gerekebilir. Özellikle;
- Yabancı banka hesapları,
- Yurt dışındaki taşınmazlar,
- Uluslararası yatırım hesapları,
- Yabancı şirket payları,
bakımından o ülkenin mevzuatı belirleyici olmaktadır. Bazı hallerde aynı miras nedeniyle hem Türkiye'de hem de yabancı ülkede ayrı ayrı işlem yürütülmesi gerekebilir.
Apostil ve Tercüme İşlemleri
Yabancı resmi belgelerin Türkiye'de kullanılabilmesi için çoğu durumda apostil şerhinin alınması ve yeminli tercümenin yaptırılması gerekir. Örneğin;
- Doğum kayıtları,
- Yabancı ölüm belgeleri,
- Evlilik belgeleri,
- Veraset belgeleri,
- Yabancı mahkeme kararları,
Türkiye'deki resmi işlemlerde kullanılmadan önce usulüne uygun biçimde tasdik edilmelidir. Apostil anlaşmasına taraf olmayan ülkeler bakımından konsolosluk tasdiki gerekebilmektedir.
Milletlerarası Özel Hukuk Boyutu
Yabancılık unsuru taşıyan miras işlemlerinde hangi ülke hukukunun uygulanacağı, milletlerarası özel hukuk kurallarına göre belirlenir.
Türk hukukunda kural olarak miras, murisin milli hukukuna tabidir. Buna karşılık Türkiye'de bulunan taşınmazlar bakımından Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle yabancılık unsuru bulunan uyuşmazlıklarda;
- Yetkili mahkeme,
- Uygulanacak hukuk,
- Yabancı veraset belgelerinin geçerliliği,
- Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi,
gibi başlıkların ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Birden fazla ülke hukukunun aynı anda etkili olduğu miras ilişkilerinde işlemlerin usulüne uygun yürütülmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından belirleyicidir.
Independent Legal Değerlendirmesi
İntikal süreci, hukuki ve idari adımların birbirine bağlı olduğu bir zincir niteliğindedir. Mirasçılık belgesindeki bir eksiklik vergi beyanını, vergi ilişiğinin kesilmemesi ise tapu tescilini durdurur. Bu nedenle işlemlerin doğru sırayla ve eş zamanlı olarak planlanması, süreci hem hızlandırır hem de ceza riskini azaltır.
Dosyada yabancılık unsuru bulunması ya da terekenin çok kalemli olması halinde risk daha da belirginleşir. Beyan dışı kalan bir banka hesabı veya değeri geç fark edilen bir şirket payı, yıllar sonra ek tarhiyat olarak geri dönebilir. Somut bir dosyada şu başlıkların öncelikli olarak ele alınması yerinde olacaktır:
- Terekenin ölüm tarihi itibarıyla eksiksiz envanterinin çıkarılması ve beyan dışı kalem bırakılmaması
- Beyan süresinin, ölüm yeri ile mirasçıların bulunduğu yer dikkate alınarak baştan hesaplanması
- Yetkili vergi dairesinin, murisin son yerleşim yeri esas alınarak doğru belirlenmesi
- Tapu tescili öncesinde vergi ilişiğinin kesilmesine ilişkin belgenin tamamlanması
- Elbirliği mülkiyetinin sürdüğü dönemde yapılacak tasarruf işlemlerinde tüm mirasçıların katılımının sağlanması
- Yabancı unsurlu dosyalarda apostil, tercüme ve tanıma-tenfiz ihtiyacının işlem başında tespit edilmesi
Independent Legal, mirasçılık belgesinin temininden veraset ve intikal vergisi beyanına, tapu ve banka nezdindeki intikal işlemlerinden yabancılık unsuru taşıyan miras dosyalarının yürütülmesine kadar sürecin bütününde danışmanlık hizmeti sunmaktadır.