Tüketici kredisi sözleşmesinin kurulmasıyla birlikte kredi kullanan kişi, belirlenen vadelerde anapara ve faiz ödemekle yükümlü hale gelir. Sözleşmenin niteliği gereği bu takvime uyulması esastır. Ödemelerin aksaması durumunda kredi veren, borçluyu temerrüde düşürerek hem edimin aynen yerine getirilmesini hem de gecikme faizini isteyebilir.
Borcun tamamının muaccel kılınabilmesi ve bunun için aranan koşullar 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 28. maddesinde düzenlenmiştir. Temerrüt halinde tüketicinin yükleneceği faiz ise Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında ele alınmıştır.
Aşağıda muacceliyetin şartlarını, yasal takibe kadar geçen süreyi, gecikme faizinin hesabını ve üst sınırını, muacceliyet halinde uygulanan ek ücret yasağını, bileşik faiz yasağını ve kefilin sorumluluğunun kapsamını inceliyoruz.
Kredi Borcunun Tamamının Muaccel Hale Gelmesi
Borcun bütününün istenebilir hale gelmesi ve bunun koşulları, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 28. maddesinde gösterilmiştir. Bu koşullar bir araya geldiğinde banka, kalan borcun tamamının ifasını talep edebilir.
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 28/1
"Belirli süreli kredi sözleşmelerinde tüketicinin taksitleri ödemede temerrüde düşmesi durumunda, kredi veren, borcun tamamının ifasını talep etme hakkını saklı tutmuşsa, bu hak ancak kredi verenin bütün edimlerini ifa etmiş olması, tüketicinin de birbirini izleyen en az iki taksidi ödemede temerrüde düşmesi hâlinde kullanılabilir. Kredi verenin bu hakkı kullanabilmesi için tüketiciye en az otuz gün süre vererek muacceliyet uyarısında bulunması zorunludur."
Hükümden hareketle muacceliyet için aranan koşullar şu şekilde toparlanabilir:
- Kredi veren, sözleşmeden doğan edimlerinin tamamını yerine getirmiş olmalıdır.
- Ortada belirli süreli bir kredi sözleşmesi bulunmalı ve taksitlerin ödenmemesi halinde borcun tümünü muaccel kılma yetkisi sözleşmede saklı tutulmuş olmalıdır.
- Burada belirleyici olan unsur, tüketicinin birbirini izleyen en az iki taksidi ödemede temerrüde düşmüş olmasıdır.
- Kredi veren, tüketiciye muacceliyet ihbarı göndermeli ve en az otuz günlük bir ödeme süresi tanımalıdır. Bu uyarının;
- ödenmeyen tutarı, uygulanacak temerrüt faizi oranını ve varsa diğer masrafları göstermesi,
- yazılı olarak ya da sürekli veri taşıyıcısı niteliğindeki bir başka araçla iletilmesi,
- ödeme yapılmadığı takdirde kalan borcun tümünün muaccel olacağını açıkça bildirmesi zorunludur.
Yasal Takibe Kadar Tüketicinin Süresi
Yönetmeliğin 18. maddesi ile Kanun'un 28. maddesindeki koşulların hepsi gerçekleşmişse, otuz günlük sürenin dolmasıyla birlikte iki taksidi ve temerrüt faizini ödemeyen tüketici temerrüde düşer; kalan taksitlerin tamamı muaccel hale gelir.
Arka arkaya iki taksidin ödenmemesi halinde inisiyatif tümüyle bankada olsa da, yasal takibin başlatılabilmesine kadar tüketicinin önünde en az 90 günlük bir süre bulunur.
Gecikme Halinde Uygulanacak Temerrüt Faizi
Kredi borcunun ödenmesinde temerrüde düşülmesi durumunda kredi veren kuruluşun isteyebileceği temerrüt faizi, Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinde düzenlenmiştir.
Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği m. 18/2
"(2) Temerrüt veya geç ödeme durumunda tüketiciden sözleşmede yer alan akdi faiz oranının yüzde otuz fazlasından daha yüksek bir oranda gecikme faizi tahsil edilemez. Aksi halde, kredi veren, fazla tahsil ettiği tutar ile fazla tahsil edilen tutarın tahsil edildiği tarihle fiilen tüketiciye geri ödendiği tarih arasındaki süre için sözleşmede yer alan akdi faiz oranının yüzde otuz fazlası üzerinden hesaplanacak faizi tüketiciye ödemekle yükümlüdür."
İkinci fıkra tüketici lehine bir koruma getirmektedir. Fıkranın ilk cümlesi, temerrüt ya da geç ödeme halinde uygulanacak gecikme faizine bir tavan çizmekte; sözleşmedeki akdi faiz oranının yüzde otuz fazlasının aşılmasına izin vermemektedir. Haksız şart tartışmasının ayrıntıları Tüketici Sözleşmelerinde Haksız Şart başlıklı çalışmamızda ele alınmaktadır.
Fıkranın devamında ise bu sınıra uymayan kredi verene yaptırım öngörülmüştür: fazladan tahsil edilen tutar iade edilecek, ayrıca bu tutarın tahsil edildiği tarih ile tüketiciye fiilen geri ödendiği tarih arasındaki dönem için akdi faiz oranının yüzde otuz fazlası üzerinden hesaplanacak faiz de tüketiciye ödenecektir. Düzenleme, kredi verene ağır bir mali sorumluluk yüklemek suretiyle tüketiciyi korumayı amaçlar. Bankaların faiz oranlarını kendi aralarında anlaşarak tüketici aleyhine belirlemeleri halinde ise ayrıca tazminat sorumlulukları gündeme gelir; bu konu Rekabet Kanununun İhlali ve Kartel Tazminatı başlıklı çalışmamızda incelenmektedir.
Hesaplamada esas alınan tutar, ödenmeyen ya da geç ödenen taksittir; süre ise gecikilen gün sayısına göre belirlenir. İstenebilecek gecikme faizinin hesabında borçlunun ödemeyi gerçekleştirdiği tarih dikkate alınır.
Muacceliyet Halinde Ek Ücret Yasağı
Kanun bu noktada açık bir sınırlama getirmiştir:
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 28/2
"Muaccel kılınan taksitlerin hesaplanmasında faiz, komisyon ve benzeri masraflar dikkate alınmaz."
Yönetmelik de aynı yönde bir hüküm içerir:
Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği m. 18/1
"Muaccel kılınan taksitlerin hesaplanmasında faiz ve ücretler dikkate alınmaz."
Buna göre muacceliyet kaydına dayanan kredi veren, muaccel kıldığı taksitler bakımından faiz, komisyon ve benzeri kalemleri tüketiciye yansıtamaz. Düzenlemenin gerekçesi açıktır: temerrüde düşen tüketici ödemediği taksitler için zaten temerrüt faizi yüklenecektir; bunun üzerine bir de sözleşmeden doğan faiz ve masrafların eklenmesi engellenmek istenmiştir.
Gecikme Faizi Nasıl Hesaplanır?
Gecikme faizi, yürürlükteki kredi faiz oranının en fazla %30 fazlası olacak biçimde uygulanabilir. Somutlaştırmak gerekirse, aylık %1 faizle kullanılan bir kredide yansıtılabilecek gecikme faizi aylık %1,30 oranını aşamaz.
Bununla birlikte kredinin toplam faiz yükü pratikte yaklaşık 1,5 kat düzeyine çıkar. %1 faizle kredi kullanan tüketiciye %1,30 oranında ilave faiz yansıtılır; konut kredileri dışında kalan kullanımlarda bu tutara ayrıca KKDF (%15) ve BSMV (%5) eklenir.
Geç Ödemelerde Bileşik Faiz Uygulanabilir mi?
Kanun bu soruya olumsuz yanıt vermektedir:
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 4/7
"Temerrüt hâli de dâhil olmak üzere, tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanmaz."
Ülkemizde kredi işlemlerinde bileşik faiz uygulamasına yer verilmemiş olup temerrüt faizi yalnızca anapara üzerinden yürütülebilir. Dolayısıyla faize faiz işletilmesi hukuken mümkün değildir.
Kefilin Temerrütten Sorumlu Tutulması
Kredi sözleşmesinde tüketiciye kefil olan kişi, ödenmeyen borçlar bakımından bir ödeme güvencesi vermiş sayılır. Tüketicinin borcunu ödemeyip temerrüde düşürüldüğü hallerde borcun tamamının kefilden istenebilmesi, Kanun'un 28. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tüketiciye gönderilen bildirimden kefilin de haberdar edilmesine ve bu bildirimin üzerinden otuz gün geçmesine bağlıdır.
Borcun tamamı muaccel hale geldikten ve bu borç yönünden temerrüt gerçekleştikten sonra ise durumun Türk Ticaret Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca kefile ayrıca bildirilmesi gerekir. Bu bildirim yapılmazsa kefil, borcun tamamı üzerinden işleyen temerrüt faizinden sorumlu tutulamaz.
Türk Ticaret Kanunu m. 7/1
"İki veya daha fazla kişi, içlerinden yalnız biri veya hepsi için ticari niteliği haiz bir iş dolayısıyla, diğer bir kimseye karşı birlikte borç altına girerse, kanunda veya sözleşmede aksi öngörülmemişse müteselsilen sorumlu olurlar. Ancak, kefil ve kefillere, taahhüt veya ödemenin yapılmadığı veya yerine getirilmediği ihbar edilmeden temerrüt faizi yürütülemez."
Türk Borçlar Kanunu m. 590/3
"Asıl borcun muaccel olması, alacaklı veya borçlunun önceden süre içeren bildirimde bulunmasına bağlıysa, kefalet borcu için bu süre, bildirimin kefile yapıldığı tarihte işlemeye başlar."
Buna göre asıl borçluya gönderilen süreli bildirimden kefil Türk Borçlar Kanunu'nun 590. maddesi uyarınca haberdar edilmiş ve verilen sürenin sonunda temerrüdün doğacağı hususuna dikkati ayrıca çekilmiş olsa dahi, borcun tamamı muaccel olup temerrüt gerçekleştikten sonra Türk Ticaret Kanunu'nun 7. maddesi kapsamındaki bildirim yükümlülüğü ortadan kalkmaz.
Anılan 7. madde metninde yalnızca temerrüt faizinden söz edilse de hükmün geniş yorumlanması gerekir. Borcun tamamı bakımından temerrüdün doğduğu kefile ihbar edilmediği sürece, kefilin temerrüdün sonuçlarından ve gecikmeden kaynaklanan zararlardan sorumlu tutulamayacağı sonucuna varmak isabetli olur.
Independent Legal Değerlendirmesi
Kredi taksitlerinin aksadığı dosyalarda tartışma çoğunlukla borcun varlığı üzerinde değil, muacceliyetin usulüne uygun doğup doğmadığı üzerinde yürür. Kanun, borcun tümünü isteme yetkisini birbirini izleyen iki taksitte temerrüt, edimlerin tam olarak ifası ve içeriği belirlenmiş bir uyarıya bağlamıştır. Bu unsurlardan birinin eksikliği, muacceliyeti ve buna dayanan takibi tartışmalı hale getirir.
İkinci başlık faiz denetimidir. Uygulanan gecikme faizinin akdi faizin yüzde otuz fazlasını aşıp aşmadığı, muaccel taksitlere ayrıca faiz veya komisyon eklenip eklenmediği ve anapara dışına faiz işletilip işletilmediği hesap raporu üzerinden ayrı ayrı denetlenmelidir. Fazladan tahsil edilen tutarlar bakımından kanun tüketiciye ayrıca faiz talep etme imkânı tanımaktadır.
Somut bir dosyada şu hususların gözden geçirilmesini öneriyoruz:
- Muacceliyet uyarısının içeriği, tebliğ biçimi ve tanınan sürenin belgelenmesi
- İki taksitte temerrüdün gerçekten oluşup oluşmadığının ödeme tablosundan doğrulanması
- Gecikme faizi oranının sözleşmedeki akdi faizle karşılaştırılarak üst sınır denetiminin yapılması
- Muaccel taksitlere faiz, komisyon ve benzeri kalemlerin eklenmediğinin kontrolü
- Kefil bulunan dosyalarda hem süreli bildirimin hem de temerrüt ihbarının ayrı ayrı yapılmış olması
- Fazla tahsilat tespit edildiğinde iade ve faiz talebinin süresinde ileri sürülmesi
Independent Legal, tüketici kredilerinden doğan temerrüt ve muacceliyet uyuşmazlıklarında hesap denetiminden icra takibine itiraz ve dava süreçlerine kadar danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.