Vizenin ya da vize muafiyetinin tanıdığı doksan günlük süreyi aşacak biçimde Türkiye'de kalmak isteyen yabancılar arasında en çok tercih edilen izin türlerinden biri turizm amaçlı ikamet iznidir. Bu yoğun ilginin nedeni, başvurunun kabul edilme ihtimalinin uzun süre boyunca diğer izin türlerine kıyasla yüksek olmasıdır.
Ne var ki tablo değişmiştir. Son dönemde yapılan düzenlemeler ve idari uygulama, turistik izin almanın eski kolaylığını ortadan kaldırmıştır. Bugün bu izin, uygulamada en çok ret kararı verilen türler arasında sayılmaktadır.
Bu bilgi notunda iznin kanuni dayanağını, başvurunun işleyişini, aranan şartları, dosyaya konulacak belgeleri, sağlık sigortası yükümlülüğünü, izin süresini ve masrafları; ardından ret ve iptal sebepleriyle bunlara karşı işletilecek hukuki yolları, uzatma ve geçiş başvurularını değerlendiriyoruz.
Turizm Amaçlı İkamet İzninin Tanımı
Bu izin, turizm amacıyla Türkiye'ye gelen yabancıların vize ya da vize muafiyeti süresinden daha uzun süre ülkede kalmasına imkân tanıyan izin türüdür. Hukuki niteliği bakımından kısa dönem ikamet izinleri arasında yer alır.
Kanuni dayanağını 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 31. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde bulur; hüküm, turizm amacıyla kalacak yabancılara kısa dönem ikamet izni verilebileceğini öngörmektedir.
Kanunda düzenlenen diğer izin türlerinin tamamı, ikamet izni nasıl alınır başlıklı ayrı bir çalışmada ele alınmaktadır.
Başvuru Nasıl Yapılır?
İzin, e-ikamet sistemi üzerinden çevrim içi başvuru yapılması ve ardından gerekli belgelerin il göç idaresine sunulmasıyla temin edilir. Başvurular yurt içinden yapılır.
Çevrim içi başvurunun ardından il göç idaresi yabancıya bir randevu günü tahsis eder. Yabancının, bu tarihe kadar evrakını hazırlaması ve randevu gününde il göç idaresinde bulunması gerekir. 18 yaşından küçük yabancıların randevuya velileri ya da yasal temsilcileriyle birlikte katılmaları veya onların düzenleyeceği yazılı muvafakatnameyi ibraz etmeleri aranır. Başvurunun sonucu yabancıya tebliğ edilir.
Turistik izin talebi, ikamet iznine gerek olmaksızın vizeyle kalınabilen doksan günlük süre içinde il göç idaresine iletilebilir. Türkiye'ye gelmeden önce bir yetkili aracılığıyla başvuru yapılması da mümkündür.
İznin Verilebilmesi İçin Aranan Şartlar
Turizm amaçlı izin, kısa dönem iznin bir alt türü olduğundan öncelikle kısa dönem izne ilişkin koşullara tabidir. Bunların yanı sıra yabancının, ülkeye turizm amacıyla geldiğini ve bu amaçla ikamet edeceğini ortaya koyması gerekir.
Aranan koşullar şunlardır:
- Kalış gerekçesinin turizm olduğunu belirterek talepte bulunmak ve buna ilişkin bilgi ile belgeleri (otel rezervasyonu, uçak bileti gibi) sunmak
- Kabul edilmeyen yolcu konumunda bulunmamak; pasaportu, vizesi ya da bunların yerini tutan belgesi bulunmayanlar, söz konusu evrakı hileli yollarla edinenler veya evrakı sahte çıkanlar bu kapsamdadır
- Genel sağlık ve güvenlik ölçütlerine uygun barınma imkânına sahip olmak
- Talep edilmesi halinde, vatandaşı olunan ya da ikamet edilen ülke tarafından düzenlenen adli sicil kaydını ibraz etmek
- Türkiye'de kalınacak adres bilgilerini bildirmek
Bu koşulların karşılanması, başvurunun doğrudan kabul edileceği ve iznin verileceği anlamına gelmez. Söz konusu koşullar bir başvuru geçerlilik şartı niteliğindedir. Koşulları karşılamayanların talepleri değerlendirmeye alınmadan reddedilir; koşulları sağlayanların dosyaları ise yetkili makamca esastan incelenir.
İzin Kimlere Verilir?
Turistik izin, turizm amacıyla Türkiye'ye gelen ve doksan günlük vize süresinin ötesinde kalmak isteyen yabancılara, başvuruları üzerine ve gerekli koşulları taşımaları kaydıyla verilir.
Uygulamadaki tablo zaman içinde değişmiştir. 2022 yılında çıkarılan genelge öncesinde bu izin neredeyse tüm başvuru sahiplerine tanınmaktaydı; zira turistlerin hemen tamamı koşulları karşılıyordu. Son dönemde ise savaş nedeniyle Ukrayna ve Rusya vatandaşlarına izin verilmeye devam edilirken, diğer ülke vatandaşlarının başvuruları çoğunlukla reddedilmektedir.
Başvuru Dosyasına Konulacak Belgeler
İstenen belgeler, kısa dönem izin bakımından aranan evrakla büyük ölçüde örtüşür:
- İkamet izni başvuru formu (e-ikamet sistemi üzerinden çevrim içi doldurularak çıktısı alınır)
- Vizenin aslı ve fotokopisi
- Pasaportun aslı ve fotokopisi
- 4 adet biyometrik fotoğraf (son 6 ay içinde çekilmiş olmalıdır)
- Sağlık sigortası poliçesi
- Adres kayıt belgesi
- Gelir beyannamesi; izin süresi boyunca Türkiye'de geçimini karşılayacak mali imkâna sahip olunduğunu gösteren belge
- İkametgâh belgesi (kendi konutunda kalanlar için tapu belgesi, kirada oturanlar için kira sözleşmesinin noter onaylı örneği, otel ya da pansiyon gibi tesislerde kalanlar için buralarda kalındığına dair yazı)
- İkamet harcı makbuzu
- Kalış gerekçesinin turizm olduğunu ortaya koyan belgeler (otel rezervasyonu, uçak biletleri gibi)
İl göç idaresi bu listenin ötesinde ek belge talep edebilir; böyle bir talepte bulunulduğunda yabancıya ek süre de tanınır. Vatandaşlığı taşınan ülkeden getirilecek resmi evrakın ise apostil şerhi taşıması ve noter onaylı yeminli tercümesiyle sunulması aranır. Evrakta eksik kalan bir kalem varsa idare tamamlama için bir süre tanır; tanınan süre içinde eksik giderilmediği takdirde talep reddedilir.
Yabancı Sağlık Sigortası
Sağlık sigortası, iznin düzenlenebilmesi için karşılanması gereken koşullardan biridir. Süresi bir yılı aşan ikamet izinlerinde sigorta zorunludur ve poliçe süresinin en az izin süresi kadar olması aranır. İzin süresinin bir yıldan kısa olduğu hallerde ise sigorta zorunluluğu bulunmaz.
İzin Kaç Yıllık Verilir?
Turizm amaçlı izin en fazla 2 yıl için düzenlenir. Bu iki yıllık süre azami sınırdır; yabancının talebi ve idarenin takdiri doğrultusunda daha kısa süreli izin de verilebilir.
Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
İzin uygulamada yaklaşık 30 gün içinde düzenlenmektedir. Göç idaresinin ilave belge istemesi ya da sunulan evrakta eksiklik bulunması bu süreyi uzatabilir. Kanuni üst sınır bakımından ise başvurunun yapıldığı makamın en geç 90 gün içinde dönüş yapması gerekir.
Talebin yurt içinden iletilmesi beklendiğinden ülkeye gelen yabancılar, dosyayı teslim ettikten sonra karar çıkana dek yurt dışına çıkış yapabilirler. Bizzat yapılan başvurunun ardından kendilerine bir müracaat belgesi verilir; bu belge sayesinde 15 günü geçmemek üzere ülkeye çoklu giriş yapılabilir.
Harç ve Masraflar
Turistik izne ilişkin masraflar 2023 yılı bakımından yaklaşık 8.000 TL düzeyindedir. Bu tutarın yaklaşık 2.000 TL'lik kısmı noter giderlerine, 3.000 TL'lik kısmı sağlık sigortasına, 3.000 TL'lik kısmı ise ikamet harçlarına karşılık gelmektedir. Masraf kalemleri her yıl yeniden değerleme oranında artmaktadır.
Başvurunun Reddi
Ret kararı pek çok gerekçeden kaynaklanabilir. Kanunda öngörülen ret sebeplerinden biri mevcutsa göç idaresi olumsuz karar verir. İdarenin başvuruyu 90 gün boyunca yanıtsız bırakması da zımni ret sayılır.
Turistik izin bakımından başlıca ret sebepleri şunlardır:
- İzin şartlarından birinde eksiklik bulunması
- Yabancı hakkında Türkiye'ye giriş yasağı kararı olması
- Yabancı hakkında sınır dışı etme kararı bulunması
- Yabancının, kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturan bulaşıcı bir hastalık taşıması
- Başvurunun, vize süresi sona erdikten sonra yapılmış olması
Ret kararına karşı itiraz ve iptal davası yolları açıktır. Bunun yanında başvurusu reddedilen yabancı, farklı bir gerekçeye dayanarak yeniden başvuruda bulunabilir. Aynı gerekçeyle yeni bir turistik izin talebi için ise ret kararının tebliğinden itibaren 6 ay beklenmesi gerekir.
Ret Kararı Karşısında İdari İtiraz ve Dava Yolu
Göç idaresi başvuruyu açıkça ya da zımnen reddedebilir. Her iki halde de yabancı, idareye itiraz edebileceği gibi doğrudan idare mahkemesinde dava da açabilir. Her iki yol için kesin süre 60 gündür. Sürenin başlangıcı açık ret halinde kararın tebliğini izleyen gün, zımni ret halinde ise başvuruyu izleyen 90. günün ertesi günüdür.
İtiraz, başvurunun yapıldığı il göç idaresinin bağlı bulunduğu valiliğe yöneltilir ve itiraz süresi 60 gündür. İtirazın reddi halinde iptal davası açılabilir. Bu nedenle itirazda bulunulduğunda 60 günlük dava süresi durur.
Yabancı dilerse ret kararının ardından doğrudan iptal davası açar, dilerse önce itiraz eder ve itirazın reddi üzerine dava yoluna gider. Davada görev ve yetki, olumsuz kararı tesis eden göç idaresinin bulunduğu yer idare mahkemesine aittir.
Başvurusu reddedilen yabancının kural olarak vize süresinin dolmasından itibaren 10 gün içinde ülkeyi terk etmesi gerekir; aksi halde hakkında sınır dışı etme kararı alınır. Buna karşılık ret kararına itiraz eden ya da iptal davası açan yabancı, süreç sonuçlanıncaya kadar Türkiye'de kalabilir.
Konuya ilişkin ayrıntılar ve itiraz ile iptal davasında izlenecek adımlar, ikamet izni başvurusunun reddi başlıklı çalışmada açıklanmaktadır.
İznin İptali
İptal, geçerlilik şartlarından birinin ortadan kalkması ya da bir şartın baştan bulunmadığının sonradan anlaşılması halinde gündeme gelir. İznin veriliş amacı dışında kullanıldığının tespiti de aynı sonucu doğurur. Bunun yanında belge düzenlendikten sonraki 6 ay içinde ülkeye giriş yapılmaması da iptal sebebidir.
Örneğin yabancı hakkında başvuru anında bir sınır dışı etme kararı bulunuyorsa şartlarda baştan bir eksiklik var demektir. Bu durumun dosya değerlendirilirken fark edilmemesi halinde başvuru kabul edilip izin düzenlenmiş olabilir.
İzin yürürlükte olduğu sürece, eksikliğin sonradan fark edilmesi iptal sonucunu doğurabilir. Bu nedenle şartların kesintisiz biçimde sağlanmaya devam edip etmediği yakından izlenmelidir. İptale ilişkin ayrıntılı açıklamalar ikamet izninin iptali başlıklı çalışmada yer almaktadır.
İptal Kararı Karşısında İdari İtiraz ve Dava Yolu
İptal kararına karşı da itiraz edilebilir ve iptal davası açılabilir. Bu yollar bakımından süre 60 gündür ve iptal kararının tebliğini izleyen gün işlemeye başlar. Önce itiraz edilmiş ve itiraz reddedilmişse dava açılabilir; buna karşılık doğrudan dava açılması halinde itiraz hakkı kaybedilir.
İtiraz, iptal kararını tesis eden il göç idaresinin bağlı bulunduğu valiliğe yöneltilir. Süresinde itirazda bulunulması dava süresini durdurur. İtirazın reddedilmesi halinde ise kararın tebliğ tarihinden itibaren dava süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Dava, doğrudan iptal kararına yöneltilebileceği gibi itirazın reddi üzerine de açılabilir. Görev ve yetki yine göç idaresinin bulunduğu yer idare mahkemesindedir.
İznin Uzatılması
Uzatma talebi e-ikamet sistemi üzerinden çevrim içi olarak iletilir. Form doldurulduktan sonra gerekli belgeler hazırlanır ve sistemin verdiği randevu gün ve saatinde il göç idaresine sunulur.
Uzatma başvurusu yapılabilecek dönem, mevcut iznin sona ermesine 60 gün kala başlar ve iznin süresinin dolmasıyla kapanır. Geçerli bir mazeret nedeniyle bu dönemde başvuru yapılamamışsa, iznin bitiminden sonraki 15 gün içinde başvuruda bulunulması mümkündür.
DİKKAT: İzin belgesindeki kişisel bilgilerin sonradan değişmesi halinde bu değişikliğin 20 gün içinde il göç idaresine bildirilmesi gerekir. Böyle bir durumda başvuru posta yoluyla yapılamayacağından, uzatma talebi için gerekli belgelerle birlikte bizzat il göç idaresine gidilmesi zorunludur.
Uzatma başvurusunun aşamalarına ve gerekli belgelere ilişkin ayrıntılar, ikamet izni uzatma başlıklı çalışmada yer almaktadır.
Uzatma Başvurusunda İstenen Belgeler
Uzatma dosyasının içeriği, ilk başvuruda sunulan evrakla aynıdır. Aradaki tek ayrım, uzatma talebinde elde bulunan ikamet izni belgesinin de sunulmasının aranmasıdır.
Yabancı dilde düzenlenmiş belgelerin tamamı noter onaylı tercümesiyle birlikte sunulmalıdır. Ayrıca yabancı devlet makamlarınca düzenlenen resmi belgelerin ya ilgili ülkedeki Türk konsolosluğunca onaylanmış olması ya da o ülkenin yetkili makamlarınca apostil şerhi taşıması gerekir.
Uzatma Başvurusunun Reddi
Uzatma talebi, uzatma şartlarında bir eksiklik bulunması halinde reddedilir. Uzatma şartları, iznin ilk verilmesinde aranan koşullarla hemen hemen örtüşür. Bir başka deyişle iznin uzatılabilmesi, verilme şartlarının varlığını sürdürmesine bağlıdır.
Uzatma Reddi Karşısında İdari İtiraz ve Dava Yolu
Uzatma talebinin reddine karşı da itiraz edilebilir ve iptal davası açılabilir. Süre yine 60 gündür. Önce itiraz edilmesi, itirazın reddi halinde ise iptal davası açılması mümkündür. Bu yollara ilişkin düzenlemeler, izin başvurusunun reddinde geçerli olan rejimle aynıdır.
Uzatma Masrafları
Uzatma masrafları 2023 yılı bakımından yaklaşık 8.000 TL'dir; bu tutar yaklaşık 2.000 TL noter gideri, 3.000 TL sağlık sigortası ve 3.000 TL ikamet harcından oluşur. Ancak yabancının mevcut sağlık sigortası hâlâ yürürlükteyse ve uzatma talep edilen dönemi de kapsıyorsa yeni bir poliçe düzenlettirmesine gerek kalmaz.
Turistik İzinle Çalışmak Mümkün mü?
Turizm amaçlı ikamet izni bulunan yabancı, bu belgeye dayanarak çalışamaz. Yabancıların Türkiye'de çalışabilmesi, ikamet izninden bağımsız olarak ayrıca çalışma izni almalarına bağlıdır.
Diğer İzin Türlerine Geçiş Başvurusu
Geçiş başvurusu, turizm amaçlı izni bulunup başka bir izin türüne yönelmek isteyen yabancılar ile hâlihazırda farklı bir izne sahip olup turizm amaçlı izne geçmek isteyenlerin başvurabileceği bir yoldur.
Mevcut izne esas alınan gerekçe ortadan kalkmışsa, talebin bu tarihi izleyen 10 gün içinde e-ikamet sistemi kullanılarak il göç idaresine iletilmesi gerekir. Buna karşılık farklı bir izne geçişi mümkün kılan yeni bir gerekçe doğmuşsa süre şartı aranmaz; başvuru, mevcut iznin geçerlilik süresi boyunca yapılabilir.
E-ikamet üzerinden yapılan başvurunun ardından bir randevu günü ve saati belirlenir. Başvuru sahibinin gerekli belgelerle birlikte bu tarihte il göç idaresinde bizzat bulunması gerekir. Konuya ilişkin ayrıntılar ikamet izni geçiş başvurusu başlıklı çalışmada açıklanmaktadır.
Uygulamadan iki örnek vermek gerekirse: Türkiye'de öğrenim gören bir yabancı, eğitimini tamamladıktan sonra koşulları varsa ülkede kalmayı sürdürmek için turizm amaçlı izne geçebilir. Aynı şekilde turist olarak gelip turizm amaçlı izinle Türkiye'de bulunan bir yabancı, bir Türk vatandaşıyla evlenmesi halinde aile ikamet iznine başvurabilir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Turizm amaçlı ikamet izni, uygulamada olumsuz karar oranı en yüksek izin türlerinden biridir. Bu tablo, iznin kolay alınan bir belge olduğu yönündeki yaygın algıyla çelişmekte ve başvuru sahiplerini hazırlıksız yakalamaktadır. Dosyanın gerekçesini somut belgelerle desteklemek, bu türde diğer izin türlerine kıyasla daha belirleyici hale gelmiştir.
Ret kararı verilmesi halinde süresi içinde ve usulüne uygun biçimde itiraz edilmesi ya da iptal davası açılması gerekir. Bu aşamada yapılacak bir hata yalnızca iznin alınamamasıyla sonuçlanmaz; yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmasına da yol açabilir. Buna karşılık itiraz eden veya dava açan yabancının süreç sonuçlanıncaya kadar ülkede kalabilmesi, hukuki yolun zamanında işletilmesini daha da önemli kılmaktadır.
Somut bir dosyada şu başlıklar önceliklendirilmelidir:
- Turizm gerekçesinin uçak bileti, rezervasyon ve konaklama belgeleriyle somut biçimde ortaya konulması
- Başvurunun vize süresi dolmadan yapılması ve doksan günlük sürenin doğru hesaplanması
- Sağlık sigortası poliçesinin, süresi bir yılı aşan izinlerde izin süresinin tamamını kapsaması
- Yurt dışından alınan evrakta apostil şerhi ya da Türk konsolosluğu onayı ile noter onaylı tercüme şartının karşılanması
- Açık ret ile zımni ret ayrımı gözetilerek 60 günlük itiraz ve dava sürelerinin hesaplanması
- İzin düzenlendikten sonra 6 ay içinde ülkeye giriş yapılması ve iznin amacı dışında kullanılmaması
- Çalışma iradesi varsa turistik iznin bu amaca hizmet etmeyeceğinin baştan gözetilmesi ve çalışma izni yolunun değerlendirilmesi
Independent Legal, yabancılar hukuku alanında turizm amaçlı ikamet izni başvurularının hazırlanması, uzatma ve geçiş taleplerinin yürütülmesi ile ret ve iptal kararlarına karşı açılacak davaların takibinde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.