Türkiye'de İkamet İzni: Türleri, Başvuru Usulü ve Gerekli Belgeler

Türkiye'de kalış süresi vizenin ya da vize muafiyetinin tanıdığı zaman diliminin ötesine geçtiğinde, yabancının hukuki statüsünü koruyan tek araç ikamet iznidir. Bu izin, ülkede bulunmanın gerekçesine göre farklı türlere ayrılır; her tür kendi şartlarına, kendi belge listesine ve kendi süre rejimine tabidir. Dolayısıyla "oturma izni nasıl alınır" sorusunun tek bir cevabı yoktur; cevap, yabancının kalış amacına göre şekillenir.

Süreç iki aşamalı işler. Önce e-ikamet sistemi üzerinden elektronik ön başvuru yapılıp randevu tarihi alınır; ardından belirlenen gün ve saatte dosya, İl Göç İdaresine elden teslim edilir. Bu iki aşamanın herhangi birinde yapılan usul hatası, dosyanın esasa girilmeden reddedilmesiyle sonuçlanabilir. Reddedilen başvurular ise kesin değildir: idari itiraz ve iptal davası yolları açıktır.

Bu bilgi notunda ikamet izninin kanuni tanımını, başvurunun teknik akışını, altı ayrı izin türünün şartlarını ve belge setlerini, izinlerin geçerlilik sürelerini, uzatma ve türler arası geçiş başvurularını, ret ve iptal hallerinde başvurulabilecek hukuki yolları ve uygulamada en sık sorulan soruları sırasıyla değerlendiriyoruz.

İkamet İzninin Tanımı ve Kanuni Dayanağı

İkamet izni, vizenin veya vize muafiyetinin sağladığı süreyi ya da 90 günlük üst sınırı aşacak biçimde Türkiye'de bulunmak isteyen yabancının temin etmesi gereken belgedir. Kalışın hukuka uygunluğu bu belgeye bağlıdır.

Kurumun yasal çerçevesi 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 19. maddesinde çizilmiştir:

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 19
"Türkiye'de, vizenin ya da vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur. Oturma izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmadığında geçerliliğini kaybeder."

Hükmün ikinci cümlesi uygulamada sıklıkla gözden kaçırılmaktadır. İzin düzenlenmiş olsa dahi altı ay boyunca kullanılmaya başlanmazsa belge geçerliliğini yitirir; bu nedenle iznin alınması kadar fiilen kullanılmaya başlanması da hukuki sonuç doğurur.

Başvurunun Yapılış Biçimi

İkamet izni, e-ikamet sistemi üzerinden elektronik başvuru yapılması, sistemin verdiği randevu tarihinde dosyanın hazırlanması ve İl Göç İdaresine başvurulmasıyla temin edilir.

İlk adım elektronik ortamdadır: talep sahibi e-ikamet internet sitesinden başvurusunu oluşturur. Bu işlem henüz nihai başvuru değil, ön başvuru niteliğindedir ve sonucunda yabancıya bir randevu günü ile saati tahsis edilir. Dosyanın tamamlanması, bu randevuda İl Göç İdaresine gerekli belgelerle gidilmesiyle gerçekleşir.

Başvuruların yurt dışındaki temsilciliklerden kabulü henüz uygulamaya girmemiştir. İzin süresi kendisi yurt dışındayken sona eren yabancılar, iki ülke arasında geçerli olan vize rejiminin izin verdiği ölçüde Türkiye'ye giriş yaptıktan sonra elektronik başvurularını yapabilirler. Başvurunun yasal temsilci ya da avukat eliyle yürütülmesi de mümkündür; bununla birlikte idare, yabancının bizzat hazır bulunmasını talep edebilir.

Yabancının kendi ülkesinden temin edip il göç idaresine sunacağı belgeler bakımından ayrı bir şekil şartı vardır: bu belgelerin apostil şerhi taşıması ve noter onaylı Türkçe tercümesiyle birlikte ibraz edilmesi gerekir.

e-ikamet.goc.gov.tr Üzerinden Randevu Alınması

Sürecin başlangıcı, e-ikamet sistemi üzerinden ön başvurunun oluşturulup randevu gün ve saatinin tahsis edilmesidir. Elektronik başvuru sırasında yabancıya ilişkin kişisel veriler sisteme işlenir ve başvuru adımları sırasıyla tamamlanır.

Sistemdeki tüm aşamalar bittikten sonra yabancının, kendisine bildirilen tarih ve saatte belge dosyasıyla birlikte İl Göç İdaresinde bulunması gerekir. Geçerli bir mazeret ortaya konulmaksızın randevuya gidilmemesi halinde başvuru hiç yapılmamış sayılır; bu da sürecin baştan başlatılması anlamına gelir.

E-ikamet üzerinden başvurunun hangi adımlarla oluşturulacağı ve randevunun nasıl tahsis edildiği, e-ikamet goc.gov.tr başvuru ve randevu başlıklı ayrı bir çalışmada ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Başvuru Sonucunun Sorgulanması

Başvurunun hangi aşamada olduğu yine e-ikamet sitesi üzerinden takip edilir. Siteye girildikten sonra "Başvurumun Sonucunu Görmek İstiyorum" seçeneği kullanılır ve yabancıya ait başvuru numarası girilerek sonuç görüntülenir.

Bütün İzin Türleri İçin Aranan Genel Şartlar

Hangi tür talep edilirse edilsin, iznin verilebilmesi iki temel olumsuz koşula bağlıdır: yabancının Türkiye'ye girişi engellenen kişilerden olmaması ve kendisine vize verilmesi mümkün olmayan kişiler arasında bulunmaması.

Bu çerçevede aşağıdaki durumlardan birinin varlığı halinde ikamet izni verilmez:

• Türkiye'ye giriş yasağı kapsamında bulunmak
• Pasaportu, pasaport yerine geçen belgesi, vizesi ya da ikamet veya çalışma izni bulunmamak; bu belge ve izinlerin sahte olduğu ya da hileli yollarla temin edildiği tespit edilmiş olmak
• Vizenin, vize muafiyetinin veya ikamet izninin sona erdiği tarihten itibaren en az 60 gün geçerliliği olan bir pasaporta ya da pasaport yerine geçen belgeye sahip bulunmamak
• Kamu düzeni ya da kamu güvenliği bakımından sakıncalı değerlendirilmek
• Kamu sağlığı için tehdit oluşturduğu kabul edilen hastalıklardan birini taşımak
• Suçluların iadesine konu olabilecek suçlardan sanık veya hükümlü sıfatını taşımak
• Kalış süresini kapsayan geçerli bir sağlık sigortasından yoksun olmak
• Ülkeye giriş, ülkeden geçiş veya ülkede kalış amacını haklı bir gerekçeye dayandıramamak
• Kalış süresi boyunca yeterli ve düzenli maddi kaynağa sahip olmamak
• Vize ihlalinden ya da önceki ikamet izninden kaynaklanan borç ve cezaları ödemeyi kabul etmemek

Bu genel eleme kriterlerinin aşılması tek başına yeterli değildir; ayrıca talep edilen izin türünün kendine özgü şartlarının da karşılanması gerekir. Söz konusu özel şartlar aşağıdaki başlıklarda türler itibarıyla açıklanmaktadır.

Sayılan hallerden biri başvuru anında mevcutsa talep reddedilir. Bu durumların izin verildikten sonra ortaya çıkması ise iznin iptali sonucunu doğurur.

İkamet İzni Türleri

Mevzuat, yabancının kalış amacına karşılık gelecek biçimde altı ayrı ikamet izni öngörmüştür. Bunlar; turistik, tedavi amaçlı, gayrimenkul edinimine dayalı ve diğer alt başlıkları kapsayan kısa dönem ikamet izni, uzun dönem ikamet izni, öğrenci ikamet izni, aile ikamet izni, insani ikamet izni ve insan ticareti mağduru ikamet iznidir.

Kısa Dönem İkamet İzni

Kısa dönem ikamet izni, vize ya da vize muafiyeti süresinden daha uzun bir süre Türkiye'de kalmayı planlayan ve YUKK m. 32'de sayılan koşulları karşılayan yabancıların başvurabileceği türdür.

Bu izin bakımından aranan şartlar şunlardır:

• YUKK m. 31/1'de gösterilen gerekçelerden bir veya birkaçına dayanarak talepte bulunmak ve talebi destekleyen bilgi ile belgeleri sunmak
• YUKK m. 7 kapsamında ülkeye girişine izin verilmeyen yabancılar arasında yer almamak
• Genel sağlık ve güvenlik ölçütlerini karşılayan bir barınma imkânına sahip olmak
• İdarece istenmesi halinde, vatandaşı olunan ya da yasal olarak ikamet edilen ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş adli sicil belgesini ibraz etmek
• Türkiye'deki kalış adresini bildirmek

Kısa Dönem İzin Başvurusunda İstenen Belgeler

Dosyada bulunması gereken belgeler şunlardır:

• İkamet izni başvuru formu
• 4 adet biyometrik fotoğraf
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi
• Kalış süresi boyunca yeterli ve düzenli maddi imkânın bulunduğuna dair beyan
• İzin harcı ile kart bedelinin yatırıldığını gösteren makbuz veya belge
• Geçerli sağlık sigortası
• Adres kayıt sisteminde kayıtlı olunduğunu gösteren belge
• Konaklanacak yeri ortaya koyan belge (kira sözleşmesinin noter onaylı örneği, tapu fotokopisi ya da otel benzeri tesislerde kalınıyorsa oraya ilişkin yazı vb.)
• Kalış gerekçesine özgü ek belgeler (bilimsel araştırma için gelenlerde amaca uygun vize, tedavi görecek olanlarda hastaneye giriş ve tedavinin başladığına dair belge gibi)

Başvurunun bir çocuk adına yapılması halinde dosyaya şu belgeler eklenir:

• Ebeveynlerin kimliği pasaporttan, pasaport yerine geçen belgeden veya ulusal kimlik kartından saptanamıyorsa onaylı doğum belgesi
• Ebeveynlerden birinin bulunmadığı hallerde onaylı muvafakatname; ebeveynlerden biri vefat etmişse sağ kalan eşin ibraz edeceği onaylı ölüm belgesi
• Boşanma söz konusu ise çocuğa ilişkin onaylı velayet belgesi

Kısa dönem iznin kapsamı, kimlerin bu türe başvurabileceği ve ret ya da iptal halinde işletilecek hukuki yollar, kısa dönem ikamet izni nasıl alınır başlıklı ayrı bir çalışmada kapsamlı biçimde incelenmektedir.

Uzun Dönem İkamet İzni

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye'de kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle bulunmuş olan ya da İçişleri Bakanlığınca belirlenen ölçütleri karşılayan yabancılara tanınan süresiz izindir. Bu izne hak kazanan yabancı, herhangi bir harç ödemeksizin süresiz oturma hakkı elde eder.

İznin verilebilmesi için YUKK m. 43'te öngörülen koşulların gerçekleşmiş olması aranır. Buna göre yabancının kesintisiz 8 yıl boyunca ikamet izniyle Türkiye'de kalmış olması, son 3 yıl içinde sosyal yardımdan yararlanmamış bulunması, kendisinin ve varsa ailesinin geçimine yetecek düzeyde düzenli bir gelir kaynağına sahip olması, geçerli bir sağlık sigortasının bulunması ve kamu düzeni ile kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturmaması gerekir.

Uzun Dönem İzin Dosyasına Eklenecek Belgeler

Bu türde istenen belgeler aşağıdaki gibidir:

• İkamet izni başvuru formu
• 4 adet biyometrik fotoğraf
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi
• Önceki ikamet izni belgesinin fotokopisi (belgenin aslı randevu gününde teslim edilir)
• Adli sicil kaydı
• Son 3 yıl boyunca sosyal yardımdan yararlanılmadığını ortaya koyan, imzalı ve mühürlü belgenin aslı (valilik ve kaymakamlıklar bünyesindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarından temin edilir)
• Kalış süresince yeterli ve düzenli bir maddi imkânın mevcut olduğunu gösteren, imzalı ve mühürlü belgenin aslı
• Kart bedelinin ödendiğini gösteren makbuz veya belge
• Geçerli sağlık sigortası
• Adres kayıt sistemine kayıtlı olunduğunu gösteren belge
• Konaklanacak yeri ortaya koyan belge (kira sözleşmesinin noter onaylı örneği, tapu fotokopisi ya da otel benzeri tesislerde kalındığına dair yazı gibi)

Uzun dönem iznin şartları, başvuru usulü ve olumsuz kararlara karşı işletilecek hukuki yollar, uzun dönem ikamet izni nasıl alınır başlıklı ayrı bir çalışmada ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Öğrenci İkamet İzni

Öğrenci ikamet izni, Türkiye'deki bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora düzeyinde öğrenim görecek yabancılara tanınan izin türüdür.

İlk ve orta öğretim düzeyinde eğitim alacak yabancılar da bu izinden yararlanabilir. Bunun için bakım ve masrafların bir gerçek ya da tüzel kişi tarafından üstlenilmesi ve veli veya yasal temsilcinin muvafakatinin bulunması gerekir; izin öğrenim süresi boyunca geçerli olur.

Bu türde üç şart aranır: yabancının Türkiye'de öğrenim göreceğini ortaya koyan bilgi ve belgeleri ibraz etmesi, ülkeye girişine izin verilmeyen yabancılar kapsamında bulunmaması ve Türkiye'de kalacağı adres bilgilerini bildirmesi.

Öğrenci İzninde İstenen Belgeler

Öğrenci ikamet izni dosyasında şu belgeler bulunur:

• İkamet izni başvuru formu
• 4 adet biyometrik fotoğraf
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi
• Kalış süresince yeterli ve düzenli maddi imkânın bulunduğuna dair beyan
• Kart bedelinin ödendiğini gösteren makbuz veya belge
• Geçerli sağlık sigortası
• İdarenin talep etmesi durumunda öğrenci belgesi; bu belge e-Devlet üzerinden ya da eğitim alınan kurumdan imzalı ve mühürlü biçimde alınabilir
• Yerleşim yerini ortaya koyan belge (kira sözleşmesinin noter onaylı örneği, yerleşim yeri belgesi ya da yurtta kalındığına dair e-imzalı yahut imzalı ve mühürlü belge gibi)

Öğrenci izninin kapsamı, başvuru usulü ve ret veya iptal hallerinde başvurulabilecek yollar, öğrenci ikamet izni nasıl alınır başlıklı ayrı bir çalışmada kapsamlı biçimde açıklanmaktadır.

Aile İkamet İzni

Aile ikamet izni; Türk vatandaşlarının ya da ikamet izni sahibi yabancıların yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ve bağımlı yabancı çocuğuna verilen izin türüdür. Aynı izin, mülteci ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğu ile bağımlı yabancı çocuğu bakımından da uygulanır.

Bu başvuruda iki ayrı süje bulunur: destekleyici ve başvuru sahibi. Destekleyici, Türkiye'ye gelecek yabancının masraflarını üstlenen ve başvuruda dayanak olarak gösterilen kişidir.

Destekleyici yönünden aranan koşullar şunlardır:

• Toplam gelirin asgari ücretin altında kalmaması ve ailedeki kişi başına düşen gelirin asgari ücretin 1/3'ünden az olmaması
• Aile birey sayısı dikkate alındığında genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma imkânına sahip olunması ve tüm aile fertlerini kapsayan bir sağlık sigortasının yaptırılmış bulunması
• Destekleyicinin yabancı olması halinde Türkiye'de en az 1 yıldır ikamet izniyle kalıyor olması
• Adres kayıt sisteminde destekleyiciye ait kaydın bulunması
• Destekleyicinin adli sicil kaydını temin etmiş olması

Başvuru sahibi yabancı yönünden aranan koşullar ise şöyledir:

• Destekleyicinin yabancı eşi sıfatıyla başvuruluyorsa evlilik cüzdanı ya da muadili bir belgeyle bu bağın ispatlanması
• Çocuk adına başvuru yapılıyorsa çocuğun, destekleyicinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı ergin çocuğu olması ve bu durumun bilgi ve belgelerle ortaya konulması
• Destekleyiciyle birlikte yaşandığının veya birlikte yaşama iradesinin bulunduğunun gösterilmesi
• Evliliğin ikamet izni elde etmek amacıyla yapılmamış olması
• Başvuran yabancı eşin 18 yaşını tamamlamış olması
• İkamet şartı dışında destekleyici için öngörülen koşulların başvuru sahibince de karşılanması

Aile İzninde İstenen Belgeler

Bu türde belgeler iki kalemde toplanır: başvuru sahibinden istenenler ve destekleyiciden istenenler.

Başvuru sahibinden aşağıdaki belgeler talep edilir:

• İkamet izni başvuru formu
• 4 adet biyometrik fotoğraf
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi
• İkamet harcı ile kart bedelinin ödendiğini gösteren makbuz ve belgeler
• Evlilik cüzdanı ya da evli olunduğunu kanıtlayan belgenin fotokopisi

Başvuru bir çocuk adına yapılıyorsa ve destekleyicinin veya eşinin ergin olmayan ya da bakmakla yükümlü olduğu çocuğu söz konusuysa, dosyaya şu belgeler eklenir:

• Ebeveynlerin kimliği pasaporttan, pasaport yerine geçen belgeden veya ulusal kimlik kartından belirlenemiyorsa çocuğa ait onaylı doğum belgesi
• Boşanma durumunda çocuğa ilişkin onaylı velayet belgesi; velayetin ortak olduğu hallerde diğer ebeveynin düzenleyeceği onaylı muvafakatname
• Ebeveynlerden birinin vefatı halinde onaylı ölüm belgesi

Başvuruda hazır bulunması gereken destekleyiciden istenen belgeler ise şunlardır:

• Türk vatandaşı olması halinde kimlik kartı ya da nüfus cüzdanının aslı ve fotokopisi
• Yabancı olması halinde pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi
• İkamet ve çalışma izni belgesi, mavi kart, mülteci ya da ikincil koruma statüsü kimlik belgelerinin fotokopisi
• Adli sicil kaydı
• Kalış süresince yeterli ve düzenli bir maddi imkânın mevcut olduğunu gösteren onaylı ve imzalı belge
• Adres kayıt sistemine kayıtlı olunduğunu gösteren belge
• Aile bireylerinin tamamını kapsayan geçerli sağlık sigortası
• Konaklanacak yeri ortaya koyan belge (kira sözleşmesinin noter onaylı örneği ya da tapu fotokopisi gibi)

Aile izninin şartları, başvuru usulü ve olumsuz kararlara karşı izlenecek yollar, aile ikamet izni nasıl alınır başlıklı ayrı bir çalışmada ayrıntılı biçimde incelenmektedir.

Turistik İkamet İzni

Turistik ikamet izni, Türkiye'de turizm amacıyla bulunmak isteyen yabancıların başvurduğu kısa dönem izin alt türlerinden biridir.

Bu izin için aranan koşullar şunlardır:

• Kalış gerekçesinin turizm olduğunu belirterek talepte bulunmak ve buna ilişkin belgeleri sunmak
• Kabul edilmeyen yolcu kapsamında bulunmamak
• Genel sağlık ve güvenlik ölçütlerine uygun barınma imkânına sahip olmak
• İstenmesi halinde, vatandaşı olunan ya da yasal olarak ikamet edilen ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş adli sicil belgesini ibraz etmek
• Türkiye'deki kalış adresini bildirmek

Turistik İzinde İstenen Belgeler

Dosyada aşağıdaki belgeler bulunur:

• İkamet izni başvuru formu
• 4 adet biyometrik fotoğraf
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi
• Kalış süresince yeterli ve düzenli maddi imkânın bulunduğuna dair beyan
• İzin harcı ile kart bedelinin ödendiğini gösteren makbuz veya belge
• Geçerli sağlık sigortası
• Adres kayıt sistemine kayıtlı olunduğunu gösteren belge
• Konaklanacak yeri ortaya koyan belge (kira sözleşmesinin noter onaylı örneği, tapu fotokopisi ya da otel benzeri tesislerde kalındığına dair yazı gibi)
• İdarenin talebi halinde seyahat planı ile konaklama yerine ilişkin bilgi ve belgeler

İzin bir çocuk adına alınacaksa ek olarak şu belgeler istenir:

• Ebeveynlerin kimliği pasaporttan, pasaport yerine geçen belgeden veya ulusal kimlik kartından saptanamıyorsa onaylı doğum belgesi
• Ebeveynlerden birinin bulunmadığı durumlarda onaylı muvafakatname; ebeveynlerden birinin vefatı halinde diğer eşin ibraz edeceği onaylı ölüm belgesi
• Boşanma söz konusu ise çocuğa ait onaylı velayet belgesi

Turistik iznin kapsamı, kimlerin yararlanabileceği ve ret ya da iptal hallerinde başvurulabilecek hukuki yollar, turistik ikamet izni nasıl alınır başlıklı ayrı bir çalışmada kapsamlı biçimde ele alınmaktadır.

Tedavi Amaçlı İkamet İzni

Tedavi amaçlı ikamet izni, ülkemizde sağlık hizmeti almayı planlayan ya da tedavisinin vize süresinden daha uzun süreceği öngörülen yabancılara yönelik kısa dönem izin alt türlerinden biridir.

Bu izin için aranan koşullar şunlardır:

• Tedavi görme gerekçesine dayanarak talepte bulunmak
• Tedavinin yapılacağı hastaneden işlemlere ilişkin belgeleri temin edip sunmak
• Ülkeye girişine izin verilmeyen yabancılar arasında yer almamak
• Genel sağlık ve güvenlik ölçütlerine uygun barınma imkânını sağlamak
• Talep edilmesi halinde adli sicil kaydını gösteren belgeyi ibraz etmek
• Türkiye'de kalınacak adres bilgilerini bildirmek

Tedavi amacıyla ülkeye gelen yabancıya eşlik edecek kişiler için ayrı bir refakatçi ikamet izni türü mevzuatta öngörülmemiştir. Bununla birlikte refakat etmek isteyen yabancıların diğer izin türlerine başvurması mümkündür.

Bir diğer ihtimal, refakatçinin vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye arasında sağlık iş birliği protokolü benzeri bir düzenlemenin bulunmasıdır. Protokolde refakatçiye ilişkin bir hüküm yer alıyorsa, bu kişiden ikamet izni aranmayabilir.

Tedavi Amaçlı İzinde İstenen Belgeler

Bu türde dosyaya konulacak belgeler şunlardır:

• İkamet izni başvuru formu
• 4 adet biyometrik fotoğraf
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi
• Kalış süresince yeterli ve düzenli maddi imkânın bulunduğuna dair beyan
• İzin harcı ile kart bedelinin ödendiğini gösteren makbuz veya belge
• Geçerli sağlık sigortası
• Konaklanacak yeri ortaya koyan belge (kira sözleşmesinin noter onaylı örneği, tapu fotokopisi ya da otel benzeri tesislerde kalındığına dair yazı gibi)
• Hastaneye giriş kaydını ve tedavinin başladığını gösteren, hastaneden alınmış belge
• İdarenin talebi halinde seyahat planı ile konaklanacak yere dair bilgi ve belgeler
• Tedavi masraflarının tamamının ödendiğine dair makbuz; bu giderleri kapsayan sağlık sigortası poliçesi; giderler devletçe karşılanıyorsa buna ilişkin belge
• Tedavinin yapılacağı hastanenin başhekimi ile tedaviyi üstlenen hekim tarafından düzenlenen ve tedavi süresini gösteren belge

Tedavi amaçlı iznin şartları, başvuru usulü ve olumsuz kararlara karşı işletilecek yollar, tedavi amaçlı ikamet izni nasıl alınır başlıklı ayrı bir çalışmada ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.

Gayrimenkul Alarak İkamet İzni

Gayrimenkul alarak ikamet izni, Türkiye'de konut niteliği taşıyan ve değeri büyükşehirlerde 75.000 USD, diğer illerde 50.000 USD eşiğinin üzerinde bulunan taşınmaz edinen yabancıların başvurabileceği türdür.

Konut üzerinde paylı mülkiyet ya da elbirliği mülkiyeti bulunan aile üyeleri de bu izne başvurabilir. Ancak eş ve çocuklar adına izin talep edilecekse, bu kişilerin adlarının tapu kaydında yer alması gerekir.

Başvuru sahibi yabancının öncelikle kısa dönem ikamet izni bakımından aranan koşulları karşılaması beklenir. Bunun yanında satın alınan taşınmazın da belirli nitelikleri taşıması gerekir.

Taşınmaz yönünden aranan şartlar şunlardır:

• Taşınmazın konut niteliğinde olması ve bu amaçla kullanılması
• Konut değerinin büyükşehir sınırları içinde en az 75.000 USD, diğer il sınırlarında en az 50.000 USD olması
• Satın alma bedelinin satıcıya banka kanalıyla ödenmiş olması; banka dekontu dosyada aranan belgeler arasındadır

Gayrimenkul Yoluyla İzinde İstenen Belgeler

Bu türde istenen belgeler aşağıdaki gibidir:

• İkamet izni başvuru formu
• Konutun asgari değeri karşıladığını tespit eden ekspertiz raporu
• 4 adet biyometrik fotoğraf
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin aslı ve fotokopisi
• Konutun başvuru sahibine ait olduğunu gösteren resmi, e-imzalı ya da imzalı ve mühürlü belgenin (tapu senedi) fotokopisi
• Kalış süresince yeterli ve düzenli maddi imkânın bulunduğuna dair beyan
• İkamet harcı ile kart bedelinin ödendiğini gösteren makbuz ve belgeler
• Geçerli sağlık sigortası
• Numarataj belgesi (belediyeden alınır)
• Tapu devam belgesi (tapu müdürlüğünden alınır)
• En az 1 yıl geçerliliği bulunan güncel pasaport
• Adres kayıt sistemine kayıtlı olunduğunu gösteren belge (kayıt mevcutsa bu belge ibraz edilir; sistemde kayıt bulunmuyorsa belge başvuru anında istenmez, ancak izin alındıktan sonra en geç 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırılması gerekir)

Gayrimenkul edinimine dayalı iznin şartları, başvuru usulü ve ret ya da iptal hallerinde izlenecek yollar, Türkiye'de gayrimenkul alarak ikamet izni nasıl alınır başlıklı ayrı bir çalışmada kapsamlı biçimde ele alınmaktadır.

İnsani İkamet İzni

İnsani ikamet izni, YUKK m. 46'da sayılan hallerin gerçekleşmesi durumunda insani gerekçelerle tanınan istisnai nitelikte bir izindir.

Kanunun 46. maddesi uyarınca bu izin şu hallerde gündeme gelir:

• Çocuğun yüksek yararının gerektirmesi
• Haklarında sınır dışı etme ya da Türkiye'ye giriş yasağı kararı bulunmasına karşın yabancıların ülkeden çıkışının sağlanamaması veya ülkeyi terk etmelerinin makul ya da mümkün görülmemesi
• YUKK m. 55 gereği haklarında sınır dışı etme kararı alınamayacak kişilerin bulunması
• Sınır dışı etme, kabul edilemez başvuru ve başvurunun geri çekilmiş ya da geri çekilmiş sayılmış olduğuna dair kararlara karşı yargı yoluna gidilmesi
• Başvuru sahibinin ilk iltica ülkesine veya güvenli üçüncü ülkeye gönderilmesine ilişkin işlemlerin sürdüğü dönem
• Acil gerekçelerle ya da ülke menfaatlerinin korunması, kamu düzeni ve kamu güvenliği bakımından ülkeye girişine ve ülkede kalmasına izin verilmesi gereken yabancıların, izin verilmesine engel oluşturan durumları sebebiyle diğer izin türlerinden birini alamaması
• Olağanüstü durumların ortaya çıkması

Bu hallerde başvuru, diğer izin türleri için öngörülen koşullar aranmaksızın yapılabilir. Ayrıca insani ikamet izni alan yabancılar için ek bir yükümlülük öngörülmüştür: iznin düzenlendiği günü izleyen 20 iş günü dolmadan adres kayıt sistemine kaydolmaları gerekir.

İnsani İzinde İstenen Belgeler

Bu türde belge seti, başvuru dilekçesi ile dilekçedeki iddiaları destekleyen belgelerden oluşur. Zira insani ikamet izni talebi, İl Göç İdaresine doğrudan dilekçeyle iletilir. Dilekçede başvurunun insani gerekçesi somut biçimde ortaya konulmalı ve iddiaları destekleyen bilgi ile belgeler eklenmelidir.

İnsani iznin şartları, başvuru usulü ve olumsuz kararlara karşı işletilecek hukuki yollar, insani ikamet izni nasıl alınır başlıklı ayrı bir çalışmada ayrıntılı biçimde incelenmektedir.

İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni

Bu izin türü, insan ticareti mağduru olduğu ya da olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancılara tanınır. Valiliklerce 30 gün süreli olarak düzenlenir; 6'şar aylık dilimler halinde uzatılabilir ve uzatmaların toplamı 3 yılı aşamaz.

Diğer izin türlerinde aranan koşullar bu izin bakımından uygulanmaz.

İkamet İzinlerinin Geçerlilik Süreleri

İzin süresi, başvurulan türe göre 30 gün ile 5 yıl arasında değişir. Türler itibarıyla süreler aşağıda gösterilmiştir.

• Kısa dönem ikamet izinlerinde kural, 2'şer yılı aşmayan dilimler halinde düzenleme yapılmasıdır. Türkiye'de çalışmayıp yatırım yoluyla izin alacak yabancılar ile bunların yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı yabancı çocuğuna ve KKTC vatandaşlarına ise en fazla 5 yıllık sürelerle verilir.
• Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayanlardan mezuniyetten itibaren 6 ay içinde başvuranlara, bir defaya mahsus olmak kaydıyla en fazla 1 yıl süreli izin düzenlenir.
• Türkçe öğrenme kursuna katılacak olanlara izin, en fazla 2 kez ve her seferinde 2'şer yıllık sürelerle tanınır.
• Aile ikamet izninde her düzenleme 3 yılı aşamaz; ayrıca bu süre hiçbir koşulda destekleyiciye tanınan iznin süresinin ötesine geçemez.
• Öğrenci ikamet izni, öğrenimin süreceği dönemi kapsayacak biçimde düzenlenir. Öğrenim süresi 1 yıldan kısaysa izin de bu süreyi aşamaz. Kamu kurum ve kuruluşlarının aracılığıyla ülkeye gelip eğitim alacak yabancılar bakımından da izin, eğitimin sürdüğü dönemi kapsayacak biçimde düzenlenebilir.
• Bakım ve masrafları bir gerçek ya da tüzel kişi tarafından üstlenilen, ilk ve orta öğretim düzeyinde eğitim alacak yabancılara, veli veya yasal temsilcinin muvafakatiyle öğrenimleri süresince 1'er yıllık dilimlerle öğrenci izni verilebilir veya izin uzatılabilir.
• Uzun dönem ikamet izni başvuru sahibine süresiz olarak düzenlenir.
• İnsan ticareti mağduru ikamet izni 30 gün süreli verilir; 6'şar aylık uzatmalarla toplamda 3 yılı geçmeyecek biçimde sürdürülebilir.
• Turizm amaçlı izin, tedavi amaçlı izin ve gayrimenkul alarak alınan izin en fazla 2'şer yıllık sürelerle düzenlenir.
• İnsani ikamet izninin süresi, başvurunun yapıldığı il göç idaresince yabancının durumu değerlendirilerek belirlenir. Bu süre İçişleri Bakanlığının belirlediği sınırlar içinde kalır ve Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün onayıyla verilir; uygulamada çoğunlukla 1 yıl olarak düzenlenmektedir.

Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?

Kanuni düzenlemeye göre ikamet izni başvurusu en geç 90 gün içinde karara bağlanır. Bu sürenin başlangıcı, bilgi ve belgelerin eksiksiz biçimde yetkili makama teslim edildiği tarihtir. Uygulamadaki tablo ise daha hızlıdır: izin ortalama 10-30 gün içinde düzenlenmektedir. İnsani izinde ise süreç ortalama 3-6 ay arasında tamamlanmaktadır.

İznin alınması yalnızca belgelerin toplanmasına değil, usuli işlemlerin de doğru yürütülmesine bağlıdır. Bu aşamalarda yapılan hatalar başvurunun reddine yol açabileceği gibi sürecin uzamasına da neden olabilir. Bu nedenle dosyanın en baştan doğru kurgulanması, iznin mümkün olan en kısa sürede temin edilmesi bakımından belirleyicidir.

Harç ve Masraflar

İkamet izni masrafları 2023 yılı itibarıyla ortalama 8.000 TL düzeyindedir.

İkamet İzni Olmaksızın Türkiye'de Kalınabilir mi?

Kural olarak izin almadan ülkede kalmak mümkün değildir. Bununla birlikte iki istisna vardır: yabancılar vizenin ya da vize muafiyetinin tanıdığı süre boyunca izne gerek olmaksızın kalabilirler; ayrıca ikamet izninden muaf tutulan yabancılar da ayrıca bir izin almadan Türkiye'de bulunabilirler.

İkamet izni almaksızın ülkede kalabilecek kişiler şunlardır:

• Çalışma izni bulunan yabancılar
• Göçmen Belgesi sahipleri
• Geçici Koruma Belgesi taşıyan kişiler
• Çıkma izniyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olanlar
• Vatansız Kişi Kimlik Belgesi bulunan yabancılar
• Geçerli Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi, Kayıt Belgesi ya da Uluslararası Koruma Statüsü Sahibi Kimlik Belgesi taşıyan yabancılar
• Ülkemizde görevli diplomasi ve konsolosluk memurları ile Dışişleri Bakanlığınca bildirilen yakınları

Muafiyeti sona ermesine rağmen ülkede kalmayı sürdürmek isteyen yabancılar, kanunda düzenlenen izin türlerinden birinin koşullarını taşımaları kaydıyla başvuruda bulunabilirler. Bu başvurular, bulunulan yerdeki il göç idaresine yapılır.

İkamet İzninin Uzatılması

Uzatma talepleri de e-ikamet sistemi üzerinden iletilir. Başvuru, mevcut iznin sona ermesine 60 gün kala yapılabilir hale gelir ve her halükârda izin süresi dolmadan tamamlanmalıdır.

Elektronik başvurunun ardından yabancıya, İl Göç İdaresine gitmesi için bir randevu günü ve saati bildirilir. Yabancının, belirlenen tarihte gerekli belgelerle birlikte idarede hazır bulunması gerekir.

DİKKAT: Uzatma başvurularında belgelerin PTT iadeli taahhütlü posta ya da kargo yoluyla gönderilmesi usulü 02.05.2019 tarihi itibarıyla yürürlükten kaldırılmış ve randevu sistemine geçilmiştir.

Uzatma Başvurusunda Aranan Ortak Belgeler

İkamet tezkeresinin uzatılması için şu belgeler gerekir:

• Başvuru formu
• 4 adet biyometrik fotoğraf
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin noter onaylı fotokopisi
• Geçerli sağlık sigortası (uzatılan dönemi kapsayan özel sağlık sigortası yahut SGK'dan alınmış, imzalı ve kaşeli provizyon belgesi gibi)
• Kalış süresince yeterli ve düzenli bir maddi imkânın mevcut olduğuna dair beyan

Uzatma dosyasının içeriği izin türüne göre farklılaşır. Yukarıda sayılanlar, bütün türler bakımından ortak nitelik taşıyan belgelerdir. Bunların yanına, uzatması talep edilen izin türüne özgü belgelerin de eklenmesi gerekir. Bir başka deyişle her türde ortak bir çekirdek belge seti bulunmakla birlikte, dosya türe göre tamamlanır.

Her bir izin türünde uzatma işleminin nasıl yürütüleceği ve hangi belgelerin gerektiği, ikamet izni uzatma başlıklı ayrı bir çalışmada ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.

İkamet İzni Türleri Arasında Geçiş Başvurusu

Geçiş başvurusu, mevcut izne dayanak oluşturan gerekçenin ortadan kalkması ya da farklı bir izin türüne başvurmayı gerektiren yeni bir gerekçenin doğması halinde yapılan başvurudur. Sözgelimi kısa dönem izinle Türkiye'de bulunan bir yabancı, bir Türk vatandaşıyla evlendiğinde ve diğer koşullar da mevcutsa aile ikamet iznine geçiş yapabilir.

Geçiş başvurusunun kimler tarafından, hangi usulle yapılabileceği ve olumsuz kararlara karşı işletilecek yollar, ikamet izni geçiş başvurusu başlıklı ayrı bir çalışmada kapsamlı biçimde ele alınmaktadır.

Başvurunun Reddi, İznin İptali veya Uzatılmaması

İdare, aşağıdaki hallerde talebi reddedebilir, mevcut izni iptal edebilir ya da uzatma talebini karşılamayabilir:

• Başvurulan izin türünün şartlarının karşılanmaması
• Türe ilişkin belgelerin dosyaya eksiksiz biçimde konulmaması
• Kanunen bir süre öngörülmüşse başvurunun bu süre içinde yapılmaması
• İzne esas şartlardan bir ya da birkaçının karşılanmaması veya sonradan ortadan kalkması
• Belgenin, düzenlenme amacının dışında kullanıldığının saptanması
• Yabancı hakkında ülkeye giriş yasağı ya da sınır dışı etme kararı verilmesi

Talebin reddedilmesi halinde 6 ay boyunca aynı kalış amacına dayalı yeni bir başvuru yapılamaz. Buna karşılık bu süre içinde farklı bir kalış amacıyla başvuruda bulunulmasının önünde engel yoktur.

İtiraz ve İptal Davası

Başvurunun reddi, mevcut iznin iptali ya da uzatma talebinin karşılanmaması hallerinde yabancının önünde iki hukuki imkân bulunur. Bunlardan ilki, işlemi tesis eden idari makama veya üst makama itiraz edilmesidir. İkincisi ise doğrudan iptal davası açılmasıdır.

İtiraz, kararın tebliğini izleyen günden başlamak üzere 60 gün içinde Göç İdaresi Başkanlığına yöneltilir. İdarenin itirazı 30 gün içinde karara bağlaması gerekir. Bu süre içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve yabancı iptal davası yoluna gidebilir.

Yabancının itiraz aşamasını atlayarak doğrudan dava açması da mümkündür. Dava, tebliği izleyen günden başlayan 60 günlük süre içinde idare mahkemesine sunulacak dilekçeyle açılır.

İzin talebinin reddi, iznin iptali veya uzatılmaması hallerinde işletilebilecek hukuki imkânlar; oturma izninin iptali ve ikamet izni başvurusunun reddi başlıklı ayrı çalışmalarda tüm ayrıntılarıyla incelenmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aşağıda, ikamet izni sürecinde bulunan yabancıların uygulamada en çok yönelttiği sorular yanıtlanmaktadır.

Vize İhlali Yapmış Yabancı İkamet İzni Alabilir mi?

Yasal kalış süresinin bitiminden itibaren 10 günü aşan bir ihlal söz konusuysa, sınırlı istisnalar dışında yabancının ülkeden çıkış yapmadan izin alması mümkün değildir. İzin başvurusunda bulunabilmesi için kendi ülkesine ya da başka bir ülkeye gidip Türkiye'ye yeniden giriş yapması gerekir. Zira yasal kalış süresi dolduktan sonra ülkede kalınabilecek ek süre en fazla 10 gündür.

İzinsiz Kalan Yabancı Hakkında Hangi İşlemler Yapılır?

İkamet izni bulunmaksızın Türkiye'de kalan yabancılar hakkında YUKK m. 9 çerçevesinde idari para cezası uygulanır, ülkeye giriş yasağı konulur ve sınır dışı etme kararı alınır. Kaçak kalış süresi uzadıkça yabancı hakkında uygulanan giriş yasağının süresi 5 yıla kadar çıkabilir.

Pasaportun Geçerlilik Süresi Ne Kadar Olmalıdır?

Başvuru sahibinin pasaportunun ya da pasaport yerine geçen belgesinin geçerlilik süresi, talep edilen izin türünün süresinden 60 gün daha uzun olmalıdır.

Banka Hesabında Ne Kadar Bakiye Aranır?

Kısa dönem ve öğrenci izinlerinde idare ayrıca bir bilgi ya da belge istemedikçe yabancının beyanı yeterli sayılır. Aile izninde destekleyicinin, toplamı asgari ücretin altında kalmamak ve kişi başına asgari ücretin 3'te 1'inden az olmamak üzere bir gelirinin bulunması aranır. Uzun dönem izinde ise yeterli ve düzenli bir gelirin varlığı gerekir.

Yeterli ve düzenli gelirin tespitinde aylık asgari ücret tutarında bir gelir yeterli görülebileceği gibi, gelir getiren bir taşınmazın bulunması ya da banka hesabında Türkiye'deki geçimi karşılamaya elverişli görülen bir bakiyenin yer alması da kabul edilmektedir.

Yabancı Sağlık Sigortası Nereden Temin Edilir?

Sigorta; özel sigorta şirketlerinden, Sosyal Güvenlik Kurumundan ya da il sosyal güvenlik birimlerinden sağlanabilir. Bu şartın karşılanması için aşağıdaki belgelerden birinin sunulması yeterlidir:

• İkili sosyal güvenlik sözleşmeleri kapsamında Türkiye'de sağlık hizmetlerinden yararlanıldığını gösteren, il sosyal güvenlik birimlerinden alınmış imzalı ve mühürlü belge
• Sosyal Güvenlik Kurumundan temin edilmiş imzalı ve mühürlü provizyon belgesi (aile izinlerinde SGK provizyonunun hem destekleyiciyi hem de aile bireylerini kapsaması gerekir)
• Özel sağlık sigortası; poliçenin süresi en az 1 yıl olmalı ve başvuru anında imzalı, mühürlü aslı sunulmalıdır
• Genel sağlık sigortalısı olma amacıyla Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılmış başvuruya dair imzalı ve mühürlü belge

Sigortanın süresi, talep edilen iznin süresini kapsamalıdır.

İkamet İzni Müracaat Belgesi Ne İşe Yarar?

Bu belge, yabancıya başvurusunu tamamladığında verilir ve başvuru tarihinden itibaren 90 gün boyunca ülkede yasal kalış hakkı sağlar.

Başvuru Sonuçlanmadan Yurt Dışına Çıkmak Mümkün mü?

Mümkündür; şu iki belgenin elde bulunması koşuluyla: müdürlükçe onaylanmış İkamet İzni Müracaat Belgesi ve harç makbuzu. Söz konusu belgelerle 15 gün içinde geri dönmek kaydıyla ülkeden çıkış yapılabilir. Yurt dışında 15 günden uzun kalınması durumunda yabancının ülkeye yeniden girişinde vize hükümleri uygulanır.

Randevu Gününden Önce Vize veya İzin Süresi Biterse Ne Olur?

Vize ya da ikamet süresi randevu tarihinden önce sona eren yabancılar, başvuru formuna dayanarak randevu gününe kadar Türkiye'de kalabilirler. Dolayısıyla randevu tarihi gelmeden izin süresi dolan yabancı, e-ikamet sisteminden oluşturduğu ön başvuru formu sayesinde randevu tarihine kadar ülkede bulunmayı sürdürebilir.

İkamet İzni Olmayan Yabancı Ne Kadar Süre Kalabilir?

Vizenin ya da vize muafiyetinin tanıdığı süreyi veya 90 günü aşacak biçimde kalacak yabancılar için izin zorunludur. Buna göre yabancılar, geçerli vizeleri ya da vize muafiyetleri bulunduğu sürece veya en fazla 90 gün kalmaları halinde izin almaksızın Türkiye'de bulunabilirler.

Independent Legal Değerlendirmesi

İkamet izninin nasıl alınacağı, yabancının hangi türe başvurduğuna göre değişir. Her yabancı için ayrı bir usul izlenmesi ve dosyanın o türe özgü belge setiyle kurulması gerekir. Belgelerin toplanması tek başına yeterli değildir; usuli işlemlerin de doğru sırayla ve süresinde yapılması, başvurunun akıbetini belirleyen ikinci unsurdur.

Uygulamada karşılaşılan ret kararlarının önemli bir bölümü esasa değil, usule ilişkin eksikliklerden kaynaklanmaktadır. Randevuya katılmama, sigortanın izin süresini kapsamaması, pasaport geçerliliğinin 60 günlük payı sağlamaması ya da yabancı ülkeden alınan belgelerin apostil ve noter onaylı tercüme şartını taşımaması bu eksikliklerin başında gelir. Ret kararı verildikten sonra aynı kalış amacıyla 6 ay boyunca yeniden başvurulamaması, ilk dosyanın doğru hazırlanmasını daha da önemli hale getirmektedir.

Somut bir başvuruda yol haritası çizilirken şu başlıklar önceliklendirilmelidir:

• Kalış amacının doğru izin türüne oturtulması ve gerekirse geçiş başvurusu ihtimalinin baştan değerlendirilmesi
• Pasaport geçerliliği, sağlık sigortası kapsamı ve adres kaydı gibi süreye bağlı unsurların randevu tarihine göre hesaplanması
• Yurt dışından temin edilen belgelerde apostil şerhi ile noter onaylı tercüme şartının eksiksiz karşılanması
• Aile izninde destekleyiciye ilişkin gelir ve barınma koşullarının belgeyle ortaya konulması
• Ret, iptal veya uzatmama kararlarında 60 günlük itiraz ve dava sürelerinin tebliğ tarihinden itibaren takip edilmesi
• Vize ihlali bulunan dosyalarda başvuru öncesinde çıkış ve yeniden giriş gerekliliğinin analiz edilmesi

Independent Legal, yabancılar hukuku alanında ikamet izni başvurularının hazırlanmasından ret ve iptal kararlarına karşı açılacak davaların takibine kadar sürecin tamamında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.