Türkiye'de bulunma hakkını veren belgenin süresi dolduğu hâlde ülkeden çıkılmaması, yabancılar hukukunun uygulamada en sık karşılaşılan sorunlarından biridir. Ortaya çıkan mali yük tek başına değerlendirildiğinde çoğu zaman katlanılabilir görünür; asıl ağırlık, ihlale bağlanan giriş yasağı ve sınır dışı etme kararlarındadır.
Ödenecek tutar sabit bir rakam değildir. Yabancının vatandaşlık bağıyla bağlı olduğu devlet, ihlalin kaç ay sürdüğü, ülkeye vizeyle mi girildiği ve daha önce ikamet izni alınıp alınmadığı hesabı doğrudan etkiler. İnternette dolaşan hesaplama araçları bu ölçütleri kabaca yansıtsa da, somut dosyada geçerli olacak tutarın belirlenmesi için her ölçütün ayrı ayrı gözden geçirilmesi gerekir.
Aşağıda ihlalin hangi hâllerde doğduğunu, ceza kalemlerini, hesaplamada esas alınan kıstasları, ihlal sürelerine göre uygulanan giriş yasaklarını ve yasağın hiç uygulanmadığı istisnaları ele alıyoruz. Sınır dışı edilmemek için başvurulabilecek yollar ile deport kararı sonrası dönüş imkânları da ayrıca değerlendiriliyor.
Vize İhlalinin Tanımı ve Ortaya Çıktığı Hâller
Vize ihlali, bir yabancının bulunduğu ülkede kendisine tanınan yasal kalış süresinden daha uzun süre kalması ya da vizeyi veriliş amacının dışında kullanmasıdır.
Örnek vermek gerekirse, üç aylık vizeyle bir ülkeye giren kişi bu sürenin bitiminden sonra da orada kalmayı sürdürüyorsa, fazladan geçirdiği zaman karşılığında ceza ödemekle yükümlü olur.
İhlal yalnızca süre aşımından doğmaz. Vizenin dayandığı amaca aykırı davranan kişi de aynı sonuçla karşılaşır ve ceza öder. Öğrenci vizesiyle ülkeye girmiş bir yabancının çalışıyor olması, bu türden bir aykırılığın tipik görünümüdür.
Sayılan iki hâlin dışında, ülkeye en baştan yasa dışı yollarla girilmesi de ihlal kapsamındadır. Son dönemde sıkça gündeme gelen bu olaylarda, kaçak biçimde ülkeye giren yabancı hakkında da ceza uygulanır.
Ayrıca ikamet veya çalışma izni sahiplerinin kendilerine tanınan süreyi aşarak ülkede kalması yahut iznin dayandığı gerekçeye aykırı hareket etmesi de aynı yaptırımı doğurur.
Toparlamak gerekirse, ihlal şu durumlarda gündeme gelir:
- İkamet ya da çalışma izni bulunan kişinin bu iznin kapsamına aykırı bir faaliyet yürütmesi,
- İkamet veya çalışma izninin tanıdığı süreden daha uzun süre ülkede kalınması,
- Ülkeye yasa dışı yollarla girilerek burada zaman geçirilmesi,
- Vizenin veriliş amacıyla bağdaşmayan bir faaliyette bulunulması,
- Vizenin tanıdığı sürenin ötesinde ülkede kalınmaya devam edilmesi.
Bu hâllerin her birinde ihlal gerçekleşmiş sayılır ve ilgili yaptırım uygulanır.
Ceza Kapsamında Ödenmesi Gereken Kalemler
Vize ihlali cezası, ihlalde bulunan yabancıya bu davranışının karşılığı olarak belirli bir tutarın yüklenmesidir. Bu tutarın yanında Vize İhlali Ofisi tarafından ayrıca idari para cezası verilmesi de mümkündür.
Bunlara ek olarak iki kalem daha gündeme gelebilir. Ülkeye vize alınmaksızın girilmişse vize harcının ödenmesi gerekir; ikamet izni hiç alınmamışsa kart ücreti de tahsil edilir. Kalemleri topluca görmek yararlı olacaktır.
İhlal nedeniyle ödenmesi gündeme gelebilecek bedeller şunlardır:
- İkamet izni alınmamış olması hâlinde kart ücreti,
- Ülkeye vize alınmadan girilmiş olması hâlinde vize harcı,
- İdarenin takdirine bağlı olarak uygulanabilecek idari para cezası,
- Vize ihlaline ilişkin ceza bedeli.
Ceza Hesabında Esas Alınan Ölçütler
Ödenecek tutar belirlenirken şu hususlar birlikte değerlendirilir:
- Yabancının ikamet izninin sona erdiği tarih,
- Yabancının geçmişte ikamet izni alıp almadığı,
- Vizesinin hangi tarihte sona erdiği,
- Türkiye'ye vizeyle giriş yapıp yapmadığı,
- Ülkeye giriş ve ülkeden çıkış tarihleri,
- Vatandaşlık bağıyla bağlı bulunduğu devlet.
Bu ölçütlerin her birini ayrı başlıklar altında ele almak, hesabın mantığını görünür kılar.
Vatandaşı Olunan Devletin Belirleyiciliği
Yabancının hangi devletin vatandaşı olduğu, hesabın çıkış noktasını oluşturur. Zira ceza, ülkeler için belirlenmiş ikamet harcının iki katı esas alınarak hesaplanır ve her devlet için öngörülen ikamet harcı aynı değildir.
ABD, Fransa, Almanya, Hollanda, Kazakistan, Kırgızistan, Çin Halk Cumhuriyeti, Romanya ve Pakistan gibi devletlerin vatandaşları bakımından ceza ilk ay için 50 USD olarak uygulanır; sonraki her ay için tutara 10 USD eklenir. Bu hesaplama toplam 158 ülke için geçerlidir.
Arnavutluk, Filipinler, İsrail, Japonya, Kamboçya, Kuzey Makedonya, Mali, Tacikistan ve Umman ise ayrı bir grup oluşturur. Bu devletler bakımından ilk ay 28 USD uygulanır, izleyen her ay için 7 USD ilave edilir.
Belçika, Belarus, Cezayir, İspanya, Kuveyt, Lüksemburg, Malta, Singapur, Tayvan ve Ürdün'ün yer aldığı grupta ceza ilk ay için 18 USD'dir; sonraki aylar için 5 USD eklenir.
Etiyopya, Güney Kore, Hong Kong, Mikronezya ve Rusya bakımından ise ilk ay 14 USD uygulanır ve devam eden her ay için tutara 3 USD eklenir.
Son grupta Fas, Fildişi Sahili, Irak, Karadağ, Mısır ve Tunus bulunur. Bu devletler için ceza ilk ay 10 USD olarak belirlenmiş olup sonraki her ay 1 USD artış gösterir.
Yukarıda ayrıca sayılan grupların kapsamı dışında kalan 158 ülke, ilk anılan gruba dahildir.
Giriş ve Çıkış Tarihlerinin Rolü
Yabancının ülkeye ne zaman girdiği ve ne zaman çıktığı, hesabın omurgasını kurar. Bu iki tarih karşılaştırıldığında hem ortada bir ihlal bulunup bulunmadığı hem de ihlalin kaç aylık bir zaman dilimine yayıldığı ortaya çıkar.
İhlal süresi uzadıkça ödenecek tutar da yükseldiğinden, giriş ve çıkış kayıtları belirleyici öneme sahiptir. Bir Almanya vatandaşı bakımından bir aylık ihlalin karşılığı 50 Amerikan Doları iken, ihlalin iki aya çıkması hâlinde tutar 60 Amerikan Dolarına yükselir.
Ülkeye Vizeyle Girilip Girilmediği
Bu ölçüt, vize harcının ödenip ödenmeyeceğini belirler. Ülkeye başından itibaren vizesiz biçimde giren yabancı, ihlal cezasının yanında ayrıca vize harcıyla da yükümlü tutulur.
Buna karşılık vizeyle giriş yapmış ancak sürenin bitiminden sonra da kalmayı sürdürmüş olan yabancıdan vize harcı istenmez; çünkü bu bedel giriş aşamasında zaten tahsil edilmiştir.
Vizenin Sona Erdiği Tarih
Vizenin bitiş tarihi, ihlalin başlangıç anını gösterir. Bu tarihi izleyen ilk günden itibaren ihlal doğmuş sayılır ve ceza hesabı da bu andan itibaren işlemeye başlar.
Geçmişte İkamet İzni Alınıp Alınmadığı
Bu husus, kart bedeli bakımından önem taşır. İkamet izni hiç almamış olduğu hâlde ihlale düşen yabancı, karta ilişkin bedeli ödemekle yükümlüdür.
2024 yılı bakımından bu bedel 565 TL olarak belirlenmiştir. İkamet izniyle ülkeye girmiş ancak kendisine tanınan süreyi aştığı için ihlale düşmüş olan yabancılardan ise kart bedeli talep edilmez.
İkamet İzninin Bitiş Tarihi
İkamet izninin sona erdiği tarih, ihlal süresinin ölçülmesinde başlangıç noktasıdır. İznin bitimini izleyen ilk günle birlikte ihlal başlar ve ceza bu tarih esas alınarak hesaplanır.
Cezanın Ödeneceği Merci
Ödeme, Vize İhlali Ofisine yapılır. Bu ofisler kural olarak havalimanlarında ve sınır kapılarında konumlandırılmıştır. Dolayısıyla ihlale düşen ve borcunu kapatmak isteyen yabancının bu ofislere başvurması gerekir.
İhlal Süresine Göre Uygulanan Türkiye'ye Giriş Yasağı
İhlalde bulunan yabancı hakkında, ihlalin uzunluğuna bağlı olarak Türkiye'ye giriş yasağı kararı alınır. Yasağın kaç yıl süreceği, ihlalin ne kadar zamana yayıldığına göre belirlenir.
Göç İdaresi Başkanlığının uygulamasına göre, 3 aydan fazla (3 ay dâhil) yasal kalış hakkı ihlali bulunan, durumu yetkili makamlarca saptanmadan önce ülkeden çıkmak üzere kendiliğinden sınır kapısına gelen ve varsa idari para cezalarını ödeyen yabancılar hakkında 1 aydan 5 yıla kadar giriş yasağı uygulanır.
Bu gruba giren yabancılar bakımından ihlal süreleri ile bunlara karşılık gelen yasak süreleri, Göç İdaresi Başkanlığının yayımladığı tabloda gösterilmektedir.
Yasal kalış hakkını ihlal etmekle birlikte aşağıda sayılan koşullar altında ülkeden ayrılan veya sınır dışı edilen yabancılar hakkında ise 3 aydan 5 yıla kadar giriş yasağı kararı alınmaktadır:
- İdari para cezasını ödeyip ödemediğine bakılmaksızın, görevli personel eşliğinde sınır dışı edilen yabancılar,
- İdari para cezası durumuna bakılmaksızın, idari gözetim kararı sona erdirilerek alternatif yükümlülüklere tabi tutulan yabancılar,
- İdari para cezası durumuna bakılmaksızın, "180 günde 90 gün" kuralı çerçevesinde vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı kalış hakkının tamamını tüketmiş olmasına rağmen, 10 gün içinde ikamet iznine başvurma koşuluyla ülkeye girişine izin verildiği hâlde bu başvuruyu yapmayan yabancılar,
- İdari para cezası durumuna bakılmaksızın, ikamet veya çalışma izni talebi reddedilen yahut mevcut izni iptal edilen ve kendisine tanınan süre içinde çıkış yapmayan yabancılar,
- İdari para cezası durumuna bakılmaksızın, 3 aydan fazla (3 ay dâhil) yasal kalış hakkı ihlalinde bulunan ve hakkında sınır dışı etme kararı alınarak Türkiye'yi terke davet edilen yabancılar,
- 3 aya kadar (3 ay dâhil değil) yasal kalış hakkı ihlalinde bulunup hakkında sınır dışı etme kararı alınarak Türkiye'yi terke davet edilenlerden, tanınan süre içinde çıkış yapmayan ve/veya idari para cezalarını ödemeyen yabancılar,
- Yasal kalış hakkı ihlali yetkili makamlarca tespit edilmeden önce ülkeden çıkmak üzere kendiliğinden sınır kapısına gelmiş olmakla birlikte idari para cezalarını ödemeyen yabancılar.
Bu kapsamdaki yabancılar bakımından da ihlal süreleri ile uygulanacak yasak süreleri Göç İdaresi Başkanlığının ilgili tablosunda yer almaktadır.
DİKKAT: Hakkında tesis edilen giriş yasağının süresi dolmuş olsa dahi, 492 sayılı Harçlar Kanunu ile diğer mevzuat hükümlerinden kaynaklanan idari para cezalarını ve sair amme alacaklarını ödemeyen yabancıların, bu borçları kapatmadıkları sürece ülkeye girişine süresiz olarak izin verilmez.
Giriş Yasağının Uygulanmadığı Durumlar
İhlalde bulunmasına rağmen yabancı hakkında giriş yasağı kararı alınmayabileceği hâl, 6458 sayılı Kanunun 9. maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenmiştir:
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 9/4
"Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla, Türkiye'ye giriş yasağı kararı alınmayabilir."
Göç İdaresi Başkanlığının uygulamasında ise giriş yasağı uygulanmayacak hâller şu şekilde belirlenmiştir:
- 3 aya kadar (3 ay dâhil değil) yasal kalış hakkı ihlalinde bulunan, hakkında sınır dışı etme kararı alınmakla birlikte ülkeyi terk edebilmesi için tanınan süre içinde çıkış yapmak üzere sınır kapısına gelen ve varsa idari para cezalarını ödeyen yabancılar,
- 3 aya kadar (3 ay dâhil değil) yasal kalış hakkı ihlali bulunan, durumu yetkili makamlarca saptanmadan önce ülkeden çıkmak için kendiliğinden sınır kapısına gelen ve varsa idari para cezalarını ödeyen yabancılar.
Bu iki grup hakkında giriş yasağı kararı tesis edilmemektedir. Dolayısıyla ihlale düşmüş bir yabancı bakımından, anılan koşulları sağlayarak bu gruplardan birine girmenin sağladığı avantaj oldukça büyüktür.
Sınır Dışı Edilmemek İçin Başvurulabilecek Yollar
İhlale düşen kişinin sınır dışı edilmesini önlemek amacıyla iki ayrı yol gündeme gelebilir: insani ikamet izni talebinde bulunmak ya da konuyu yargıya taşımak.
Türkiye'de çocuğu dünyaya gelmiş bir yabancı, çocuğun üstün yararını gerekçe göstererek insani ikamet izni başvurusu yapabilir. Sağlık durumu veya aile bütünlüğü gibi zorunluluk teşkil eden başka sebepler bulunuyorsa, bunlar da aynı talebe dayanak oluşturabilir.
İnsani ikamet izninin verilmesi hâlinde yabancı sınır dışı edilme tehlikesinden kurtulmuş olur. Bu izne ilişkin bilinmesi gereken bütün ayrıntılar "insani ikamet izni nedir? nasıl alınır?" başlıklı çalışmada ele alınmaktadır.
İkinci yol, sınır dışı etme kararına karşı yürütmenin durdurulması talebiyle iptal davası açmaktır. Yürütmenin durdurulması istendiği için yabancı derhâl sınır dışı edilmez ve yargılamanın sonucu beklenir. Bu süre boyunca yabancının Türkiye'de bulunmaya devam etmesi mümkün olur.
Deport Edilen Yabancının Türkiye'ye Dönüş İmkânları
Sınır dışı edilmiş bir yabancının ülkeye tekrar girebilmesi için üç seçenek bulunur: yasak süresinin dolmasını beklemek, meşruhatlı vize yoluna başvurmak veya yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açmak.
Yasak süresi yalnızca birkaç ay ise beklemek çoğu zaman daha makul bir tercihtir; zira karara karşı atılacak herhangi bir hukuki adımın sonuçlanması birkaç aydan kısa sürmeyecektir.
Meşruhatlı vize başvurusu, deport kararı bulunan yabancıya ülkeye giriş imkânı tanıyan ikinci yoldur. Bu vizenin niteliği, hangi koşullara bağlı olduğu, nasıl temin edileceği ve sürecin işleyişine dair bütün noktalar "meşruhatlı vize nedir? nasıl alınır?" başlıklı çalışmada açıklanmaktadır.
Üçüncü seçenek, karara karşı yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açmaktır. Bu yol işletildiğinde deport kararı yargılama sonuçlanıncaya kadar hüküm doğurmaz ve yabancının Türkiye'de bulunması mümkün hâle gelir. Ayrıntılar "deport kararı nasıl kaldırılır?" başlıklı çalışmada yer almaktadır.
Bu üç yoldan hangisinin tercih edileceği dosyanın özelliklerine göre değişir. Somut olayın koşulları bakımından hangi yöntemin daha elverişli olduğu, alanında deneyimli bir hukukçuyla birlikte değerlendirilmelidir.
İhlalle Birlikte Tahdit Kodu Uygulanması
Vize ihlaline ek olarak yabancı hakkında tahdit kodu da işlenmişse, bu kodun kaldırılması ayrı bir süreç gerektirir. Kodun kaldırılabilmesi için önce idari başvuru yapılmalı, gerektiğinde iptal davası yoluna gidilmelidir.
Tahdit kodlarının türleri, hangi anlama geldikleri ve kaldırılma sürecinin nasıl işlediğine dair bilgiler "yabancı tahdit kodları ve tahdit kodunun kaldırılması" başlıklı çalışmada bulunmaktadır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Vize süresi aşımı dosyalarında en sık yapılan hata, meselenin yalnızca bir ödeme sorunu olarak görülmesidir. Oysa aynı olayda üç ayrı sonuç iç içe geçer: ödenecek bedel, hakkında tesis edilecek giriş yasağı ve varsa tahdit kodu. Bunlardan yalnızca birincisini kapatan yabancı, sonraki yıllarda ülkeye girmek istediğinde beklemediği bir engelle karşılaşabilir.
Uygulamada belirleyici olan bir başka nokta, yabancının kendiliğinden sınır kapısına gelip gelmediğidir. Üç ayın altındaki ihlallerde gönüllü çıkış ile para cezasının ödenmesi bir araya geldiğinde giriş yasağı hiç uygulanmayabilirken, aynı kişinin idari tespit sonrası yakalanması hâlinde yıllara varan bir yasakla karşılaşması mümkündür. Bu nedenle ihlalin fark edildiği ilk anda atılacak adım, sonucun tamamını değiştirebilir.
Somut bir dosyada şu başlıklar öncelikli olarak gözden geçirilmelidir:
- İhlalin başlangıç tarihinin, vize veya ikamet izninin bitiş gününe göre kesin biçimde saptanması
- Yabancının vatandaşı olduğu devletin hangi ceza grubunda yer aldığının belirlenmesi
- Vize harcı ve kart bedeli gibi ek kalemlerin gündeme gelip gelmediğinin kontrol edilmesi
- Üç aylık eşiğin aşılıp aşılmadığının, giriş yasağı rejimini doğrudan etkilediğinin dikkate alınması
- Sınır dışı etme kararı bulunuyorsa yürütmenin durdurulması talebinin dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmesi
- Yasak süresi dolsa bile ödenmemiş amme alacaklarının süresiz giriş engeli doğurduğunun hatırlanması
Independent Legal, yabancılar hukuku alanında vize ihlalinden kaynaklanan idari yaptırımlar, sınır dışı etme kararları ve tahdit kodlarının kaldırılması süreçlerinde danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.