Yabancı uyruklu bir kişinin Türkiye'de banka hesabı sahibi olabilmesi, ilgili bankanın istediği evrakla şubeye başvurmasına bağlıdır. Hesabın açılmasıyla birlikte kişi, bankacılık işlemlerini Türkiye'de yürütebilir hale gelir.
Bu alanın en belirgin özelliği, uygulamanın bankadan bankaya değişmesidir. Kurumlar birbirinden farklı bilgi ve belge talep etmekte; kendi faaliyet stratejileri doğrultusunda kimi ülkelerin vatandaşlarına kolaylık sağlarken kimileri bakımından hesap açılışını hiç kabul etmemektedir.
Aşağıda, gerçek kişiler ve yabancı şirketler bakımından hesap açılış sürecini; ön koşullar, istenen evrak, vekaletle işlem imkânı, bankalar arasındaki farklar ve yatırım yoluyla vatandaşlıkta hesabın rolü başlıkları altında ele alıyoruz.
Hesap Açılışının İşleyişi
Yabancılar, hesap açtırmak istedikleri bankanın belirlediği bilgi ve belgeleri sunarak başvuruda bulunur. Bu konu doğrudan mevzuatla düzenlenmediğinden, her bankanın kendine özgü şart ve ölçütler koyması mümkündür.
Şubeye gitmeden önce tamamlanması gereken bazı hazırlıklar bulunur:
- Potansiyel vergi numarası temin edilmelidir. Bu numara vergi dairesine yapılacak başvuruyla alınır; işlem interaktif vergi dairesi üzerinden elektronik ortamda da yürütülebilir.
- Pasaport bulunması ve şubeye gidildiğinde ibraz edilmesi zorunludur.
- Yabancı kimlik numarası aranır. Bu numara, Türkiye'de en az 6 aydır ikamet eden yabancılara verilir. Geçici koruma altındaki yabancılar, örneğin Suriyeliler, geçici koruma kimlik kartı taşıdıkları için ayrıca bu numaraya gerek duymaz. Bazı bankalar yabancı kimlik numarası olmaksızın da hesap açmakla birlikte, bu durumda ek belge talep etmektedir.
- Tebligat adresi bulunması yerinde olur. Adres olmadan da hesap açılabilir; ancak tebligat adresi hem iletişimi kolaylaştırır hem de banka veya kredi kartının sonradan gönderilmesi gereken hâllerde sorun çıkmasını önler.
- Türkiye'de kullanılabilir bir telefon numarası bankaların çoğu tarafından istenmektedir.
- Bazı bankalar ayrıca yabancının Türkiye'deki ikamet adresini kanıtlayan bir belge talep eder. Bu belge ikametgâh belgesi olabileceği gibi, su, elektrik veya internet gibi adrese bağlı aboneliklere ilişkin bir fatura da olabilir.
Bu hazırlıklar tamamlandıktan sonra en yakın şubeye başvurularak hesap açılır. Sunulması gereken belgeler aşağıda ayrıca sıralanmıştır.
Genel çerçeve bu olmakla birlikte uygulamada bazı uyrukların ciddi güçlükle karşılaştığı görülmektedir. Afganistan, İran ve terör örgütlerinin yoğun faaliyet gösterdiği diğer ülkelerin vatandaşlarına bankalar ya hiç hesap açmamakta ya da açılışı oldukça zorlaştırmaktadır. Buna ek olarak Ukrayna Savaşı'nın başlamasından bu yana Rus vatandaşlarının hesap açtırması da güçleşmiştir.
Yabancı kimlik numarasının hesap açılışında istenen belgeler arasında yer alabildiği dikkate alındığında, bu numaranın niteliği ve nasıl edinileceği ayrı bir önem taşır. Konu, yabancı kimlik numarası alma başlıklı çalışmamızda ayrıntılı biçimde incelenmektedir.
İkamet İzni Bulunmayan Yabancılar
Bankalar kural olarak oturma izni olmayan yabancılara hesap açmamaktadır. Bununla birlikte uygulamada Ziraat Bankası, belirli bir tutarda teminat talep etmek suretiyle bu kişiler adına da hesap açılışına imkân tanımaktadır.
Gerçek Kişilerden İstenen Belgeler
Hesap açılışında yabancıdan genel olarak şu belgeler istenir:
- Yabancıya ait pasaport,
- Oturma izni belgesi,
- Vergi numarasını gösteren belge,
- Tebligat adresini ortaya koyan belge — bazı bankalar bakımından fatura gibi ikamet adresini kanıtlayan evrak da kabul edilebilmektedir,
- Telefon iletişim bilgileri; bu bilgi her banka tarafından talep edilmemektedir.
Sayılanlar bankaların genelinde aranan asgari evraktır. Kurumlar bunların dışında ilave belge de isteyebilir. Ayrıca faaliyet stratejileri gereği kimi uyruklara daha basit bir prosedür uygulanırken kimi uyruklar bakımından hesap hiç açılmayabilir. Bu nedenle sürecin baştan bir uzmanla planlanması yerinde olur.
Yabancı Şirketler Adına Hesap Açılışı
Yabancı şirketlerin hesabı, şirketin yetkili temsilcisinin gerekli evrakla başvurusu üzerine açılır. Temsilcinin kim olacağı, şirketin tabi bulunduğu ülkenin hukukuna göre belirlenir; bu kişi ilgili hukuka göre şirket ortağı, yönetim kurulu üyesi ya da genel müdür olabilir.
Hesap açılışı için şirketin Türkiye'de kurulmuş ya da burada faaliyet gösteriyor olması aranmaz. Ne var ki Türkiye'de fiilen faaliyette bulunan yabancı şirketler bakımından süreç belirgin biçimde kolaylaşır. Her hâlükârda şirketin Türkiye'de vergi dairesinden vergi numarası alması gerekir.
Şirketlerden İstenen Belgeler
Yabancı şirketlerin sunması gereken belgeler şunlardır:
- Şirketin esas sözleşmesi,
- Şirketin bulunduğu ülkedeki Ticaret Sicil Kaydı,
- Şirketin kuruluş ve faaliyet belgesi,
- Ticaret Odası kaydı,
- Şirketin vergi numarasını gösteren belge,
- Şirketin lisansları — bu belge yalnızca bazı bankalarca istenmektedir.
Yukarıda sayılan esas sözleşme, ticaret sicil kaydı, kuruluş ve faaliyet belgesi ile ticaret odası kaydının tercüme edilmiş ve noter ya da konsolosluk onayı taşıyor olması gerekir.
Türkiye'ye Gelmeksizin Vekaletle Hesap Açılabilir mi?
Vekalet yoluyla, yabancının Türkiye'ye gelmesine gerek kalmadan hesap açılması hukuken mümkündür. Ancak uygulamada bankaların büyük bölümü hesap sahibinin şubeye bizzat gelmesini istemekte ve vekaletle açılışı kabul etmemektedir.
Vekaletle işleme izin veren bankalarda dahi, zaman zaman vekaletnamenin eksik olduğu gerekçesiyle açılıştan kaçınıldığı görülmektedir. Bu nedenle vekaletnamenin, aranan tüm unsurları kapsayacak biçimde ve özenle düzenlenmesi büyük önem taşır.
Mobil ve İnternet Bankacılığının Kullanımı
Hesap açıldıktan sonra yabancıların mobil bankacılık uygulamasından yararlanmasının önünde bir engel yoktur. Bu aşamadan itibaren kişi bankacılık işlemlerini cep telefonu üzerinden yürütebilir. Bu bakımdan Türk vatandaşlarının online bankacılık kullanımından ayrılan bir yön bulunmamaktadır.
Yabancılara Hesap Açan Bankalar
Uygulamada bazı bankaların yabancı müşterilere daha az güçlük çıkardığı, hesap açılışının bu kurumlarda daha rahat ilerlediği gözlemlenmektedir. Yabancılara hesap açan bankalar arasında Türkiye İş Bankası, Vakıflar Bankası, Halk Bankası, Garanti BBVA, Yapıkredi, Denizbank, QNB Finansbank, TEB Bankası, HSBC ve Kuveyt Türk sayılabilir.
Listede yer almayan başka bankalar da hesap açabilmektedir. Asıl dikkat edilmesi gereken nokta, banka tercihinin yabancının uyruğu gözetilerek yapılmasıdır. Örneğin Denizbank Rus vatandaşları bakımından kolaylık sağlarken, Kuveyt Türk Arap asıllı yabancılar için daha esnek davranmaktadır. QNB Finansbank ve TEB gibi uluslararası nitelik taşıyan kurumlarda da açılış süreci görece rahat ilerleyebilmektedir.
Bankalar Arasındaki Uygulama Farkları
Hesap açma pratikleri kurumdan kuruma değişmektedir. Bazı bankalar kendi faaliyet stratejileri doğrultusunda ilave bilgi veya belge istemekte; yine aynı gerekçeyle kimi ülke vatandaşlarına basitleştirilmiş bir prosedür uygularken kimilerine hiç hesap açmamaktadır.
Her kurumun kendine özgü şartları bulunabildiğinden, hesap açtırmak isteyen yabancının ya da vekilinin işlem öncesinde ilgili bankanın müşteri temsilcisiyle görüşerek istenecek belgeleri teyit etmesi gerekir. Bu görüşmede özellikle oturma izni bulunmayanlar bakımından açılışın mümkün olup olmadığı, mümkünse hangi şartlarla ve hangi belgelerle yapılacağı sorulmalıdır.
Uygulamada güçlükle karşılaşılan uyruklar arasında öne çıkanlar Rusya, İran ve Afganistan vatandaşlarıdır.
Süreç Ne Kadar Sürer?
Hesap açılışı ortalama 1 hafta içinde tamamlanır. Yabancının tamamlaması gereken işlemlerde bir eksiklik bulunması hâlinde bu süre uzayabilir.
Yatırım Yoluyla Vatandaşlıkta Banka Hesabının Rolü
Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı kazanılmasında banka hesabı açılması zorunlu bir adımdır. En az 500.000 dolar ya da karşılığı döviz veya Türk lirasını, en az 3 yıl süreyle çekmemek kaydıyla Türk bankalarındaki yatırım hesaplarına yatıran yabancıya Türk vatandaşlığı verilebilir. Gayrimenkul edinimi üzerinden vatandaşlık kazanılması hâlinde de hesap açılışı gerekir.
Bu yolun tüm ayrıntıları, yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı başlıklı çalışmamızda ele alınmaktadır.
Savaş Sonrasında Rus Vatandaşlarının Durumu
Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş nedeniyle Rus vatandaşları birçok ülkede kısıtlamalara ve sıkı denetimlere tabi tutulmaktadır. Bu tablonun yansımaları Türkiye'deki bankacılık sektöründe de görülmektedir. Özellikle uluslararası alanda daha aktif konumda bulunan kurumların Rus vatandaşlarına hesap açmadığı ya da diğer uyruklardan farklı şartlar aradığı gözlemlenmektedir. Bununla birlikte sürecin doğru kurgulanması hâlinde hesap açılması mümkündür.
Sonuç
Yabancıların hesap açma süreci, Türk vatandaşlarına uygulanan prosedürden çeşitli yönlerden ayrılır. Her bankanın farklı bilgi ve belge istediği, bazı uyruklara ise açılış konusunda kolaylık tanındığı görülmektedir. Bu nedenle başvuru öncesinde tüm bu hususların birlikte değerlendirilmesi ve sürecin buna göre planlanması gerekir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Yabancıların hesap açma taleplerinde yaşanan olumsuzlukların kaynağı çoğu zaman hukuki bir engel değil, banka tercihinin yanlış yapılmasıdır. Aynı evrakla farklı kurumlara başvurulduğunda birbirinden tamamen ayrışan sonuçlar alınabilmektedir. Bu nedenle sürecin ilk adımı belge toplamak değil, yabancının uyruğu ve statüsüyle uyumlu kurumu belirlemek olmalıdır.
Planlama yapılırken şu başlıkların gözetilmesini öneriyoruz:
- Potansiyel vergi numarasının, şubeye gidilmeden önce interaktif vergi dairesi üzerinden alınması
- Yabancı kimlik numarası için aranan 6 aylık ikamet koşulunun sağlanıp sağlanmadığının teyit edilmesi
- İkamet izni bulunmayan kişilerde teminat karşılığı açılış imkânının önceden araştırılması
- Vekaletle işlem yapılacaksa vekaletnamenin, bankanın aradığı tüm yetkileri açıkça içerecek şekilde düzenlenmesi
- Şirket dosyalarında yabancı dildeki evrakın noter ya da konsolosluk onaylı tercümelerinin baştan hazırlanması
- Başvuru öncesinde müşteri temsilcisiyle görüşülerek kurumun güncel belge listesinin doğrulanması
Independent Legal, yabancı gerçek kişilerin ve yabancı sermayeli şirketlerin Türkiye'deki bankacılık işlemlerinde vekaletname hazırlığından şirket evrakının düzenlenmesine kadar sürecin bütününde danışmanlık hizmeti sunmaktadır.