Türkiye'nin nitelikli yabancı işgücünü ve yatırımcıyı ülkeye çekmek amacıyla oluşturduğu araçların başında turkuaz kart gelir. Sahibine süre sınırı olmaksızın çalışma ve ikamet imkânı tanıyan bu belge, aynı zamanda kart sahibinin eşi ile bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına da Türkiye'de kalma hakkı sağlar.
Kartın son yıllarda artan ilgi görmesinin başlıca nedeni, sunduğu hakların kapsamıdır. Bununla birlikte turkuaz kart, herkesin başvurabileceği genel bir izin türü değildir; mevzuat, kartın verileceği yabancı gruplarını sınırlı biçimde belirlemiş ve her grup için ayrı değerlendirme ölçütleri öngörmüştür.
Bu bilgi notunda kartın kimlere verilebileceğini, başvurunun nereye ve hangi usulle yapılacağını, puanlama sisteminin işleyişini, üç yıllık geçiş süresinin sonuçlarını, gerekli belgeleri, iptal hâllerini ve olumsuz kararlara karşı işletilebilecek hukuki yolları ele alıyoruz.
Turkuaz Kart Kavramı
Turkuaz kart, sahibi olan yabancıya Türkiye'de süresiz çalışma ve ikamet hakkı veren; eşi ile bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ise oturma imkânı tanıyan bir belgedir. Kartın sağladığı avantaj bununla da sınırlı değildir: mevzuatta aranan koşulların karşılanması ve öngörülen prosedürün eksiksiz tamamlanması hâlinde, kart sahibi için Türk vatandaşlığının kazanılması yolu da açılmaktadır.
Kart Hangi Yabancılara Verilebilir?
Kartın hangi yabancı gruplarına tanınacağı ve başvuru için aranan nitelikler, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 11. maddesi ile ilgili Yönetmeliğin 5. maddesinde belirlenmiştir. Mevzuatın çizdiği çerçeve içinde kalan kişiler şu şekilde toparlanabilir:
- Kültür, sanat veya spor alanlarında uluslararası ölçekte başarı elde etmiş yabancılar
- Türkiye'nin ya da Türk kültürünün uluslararası düzeyde tanınmasına hizmet eden, ülkenin milli menfaatlerini ilgilendiren konularda uluslararası faaliyet yürüten kişiler
- Öğrenim geçmişi, mesleki birikimi, deneyimi ve bilim–teknoloji alanına sağladığı katkı bakımından yüksek nitelikli işgücü sayılan yabancılar
- İstihdam, ihracat ve yatırım boyutuyla ya da bilimsel ve teknolojik ilerlemeye sunduğu katkı nedeniyle yüksek nitelikli yatırımcı kabul edilen kişiler
- Bilimin veya teknolojinin ilerlemesine hizmet eden, yahut bu alanlarda ülke çıkarları açısından stratejik değer taşıyan araştırma ve çalışmalar yürüten bilim insanları ile araştırmacılar
Bu gruplardan birine dahil olmak, başvuru için zorunlu ancak tek başına yeterli olmayan bir koşuldur. Buna ek olarak başvuranın, Türkiye'ye girişi engellenen veya vize verilmeyen yabancılar arasında yer almaması gerekir.
Başvuru Yapması Mümkün Olmayan Yabancılar
Yönetmeliğin 5. maddesinde sayılan kategorilerin dışında kalan yabancıların turkuaz kart talebinde bulunması hukuken mümkün değildir. Bu grupların kapsamı yukarıda açıklanmıştır. Ayrıca, vize verilmesi öngörülmeyen yabancılar ile ülkeye girişleri kabul edilmeyen kişiler de kart başvurusu yapamaz.
İlgili düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, başvuru hakkı bulunmayan yabancılar aşağıdaki gibi sıralanabilir:
- Haklarında sınır dışı etme kararı verilmiş olanlar
- YUKK'un 9. maddesi uyarınca Türkiye'ye girişi yasaklananlar
- Resmen geçerli bir pasaporta, pasaport yerine geçen belgeye, vizeye, ikamet ya da çalışma iznine sahip bulunmayanlar; bu belgeleri sahtecilik veya hile yoluyla temin edenler
- İkamet izni süresinin, vizenin ya da vize muafiyetinin sona ermesinden itibaren en az 60 gün geçerliliği kalan bir pasaportu veya pasaport yerine geçen belgesi bulunmayanlar
- Başvurusuna konu vize süresini en az 60 gün aşan geçerlilikte bir pasaport veya muadili belge sunamayanlar
- Kamu düzeni ya da kamu güvenliği yönünden tehlike oluşturduğu değerlendirilenler
- Kamu sağlığı için tehdit sayılan hastalıklardan birini taşıyanlar
- Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu milletlerarası anlaşmalar gereğince iadesi gereken suçlular arasında sanık veya hükümlü sıfatı taşıyanlar
- Türkiye'de geçireceği süre boyunca geçerliliğini koruyacak bir sağlık sigortası bulunmayanlar
- Ülkede bulunma gerekçesini haklı sebeplere dayandıramayanlar
- Kalış süresi boyunca kendisine yetecek düzenli ve yeterli maddi imkâna sahip olmayanlar
- Önceki ikamet izninden ya da vize ihlalinden doğan borç, ceza ve takip konusu alacakları ödemeyi kabul etmeyenler
Dolayısıyla başvuru sahibinin, bu tabloda yer alan durumların hiçbirinde bulunmaması aranır. Sayılan niteliklerden birini taşıyan kişinin talebi, idari makamlarca reddedilecektir.
Turkuaz Kart Nasıl Alınır?
Kart, Kanun'un aradığı vasıfları taşıyan yabancının usulüne uygun başvuruda bulunması ve yetkili makamların yaptığı inceleme sonucunda bu talebi olumlu karşılaması yoluyla elde edilir. Değerlendirme; uygunluk denetimi ve puanlama sistemi gibi ölçütler üzerinden yürütülür ve sürecin sonunda başvuru ya kabul ya da ret ile neticelenir.
Başvurunun Yapılacağı Makam ve Usul
Türkiye'de bulunan yabancılar başvurularını, Bakanlık Yabancı Başvuru, Değerlendirme ve İzleme Sistemi üzerinden elektronik ortamda doğrudan gerçekleştirebilir. Yurt dışındaki yabancılar bakımından ise yol farklıdır: başvuru, kişinin vatandaşı olduğu ya da hukuka uygun biçimde bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliği eliyle yapılır. Bu ihtimalde belge ve bilgiler önce temsilciliğe verilir, temsilcilik de bunları elektronik ortamda Bakanlığa aktarır.
Ülkede yasal olarak bulunan ve yabancı kimlik numarası edinmiş kişiler, aracıya ihtiyaç duymadan sistem üzerinden talepte bulunabilir. Öte yandan başvurunun yetkili kurum eliyle yapılması da mümkündür; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından bu konuda yetkilendirilen kurum ve kuruluşlar sürece aracılık edebilmektedir.
DİKKAT: Turkuaz kart sisteminin teknik altyapısına ilişkin çalışmalar hâlen sürdüğünden, özellikle başvuru usulü bakımından Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinin göz önünde tutulması gerekir. Hüküm şu şekildedir:
Turkuaz Kart Yönetmeliği Geçici m. 1
"Bakanlık tarafından gerekli teknik altyapı tamamlanıncaya kadar, bu Yönetmelik kapsamında başvurular e-Devlet kapısı üzerinden erişilebilen Yabancıların Çalışma İzinleri Otomasyonu aracılığıyla yapılır. Genel Müdürlükçe gerek görülmesi halinde sisteme yüklenen belgelerin kağıt ortamında Bakanlığa gönderilmesine devam edilir."
Kart taleplerinde yalnızca esasa ilişkin koşulların sağlanması yetmez; başvurunun doğru usulle tamamlanması da belirleyicidir. Sürecin herhangi bir aşamasında atlanan bir adım, olumsuz sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle başvurunun bu alanda deneyimli bir hukukçu eşliğinde yürütülmesi tavsiye edilir.
Değerlendirme Aşaması
Yurt içindeki başvurularda belgelerin sisteme yüklenmesiyle, yurt dışındaki başvurularda ise belgelerin dış temsilciliğe teslimi ve buradan Bakanlığa elektronik olarak iletilmesiyle başvuru tamamlanmış sayılır. Bu andan itibaren yetkili idari makam nezdinde inceleme süreci işlemeye başlar.
İnceleme, uluslararası işgücü politikası çerçevesinde Genel Müdürlükçe saptanan ölçütlere göre kurgulanmış bir puanlama sistemi üzerinden yapılır. Bu sistemde gerekli eşiği aşan yabancıların talepleri olumlu sonuçlandırılır.
Uygunluk Belgesi
Uygunluk belgesi; yüksek nitelikli yatırımcı, bilim insanı, araştırmacı sıfatı taşıyan ya da kültür, sanat ve spor alanlarında başarı elde etmiş olup turkuaz kart edinmek isteyen yabancıların bu vasıfları taşıdığını ortaya koyan ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen bir belgedir. Belgenin temini için Genel Müdürlükçe belirlenmiş kamu kurum ve kuruluşlarına bu yönde talep iletilmesi gerekir.
Burada iki hususun karıştırılmaması önemlidir. Uygunluk belgesi kartın kendisi değildir; ayrıca bu belgenin düzenlenmiş olması kartın mutlaka verileceği anlamına gelmez. Belgenin, başvurunun olumlu sonuçlanma ihtimalini güçlendiren bir unsur olduğunu söylemek ise mümkündür.
Konu, Yönetmeliğin 10. maddesinin dördüncü fıkrasında açıkça düzenlenmiştir:
Turkuaz Kart Yönetmeliği m. 10/4
"Uygunluk belgesi, Turkuaz Kart başvurusunun olumlu değerlendirilmesine yönelik herhangi bir kazanılmış hak sağlamaz."
Puanlama Sisteminin İşleyişi
Puanlama sistemi, başvurunun incelenmesi sırasında karşılanması beklenen ölçütlerin tespitine yarayan bir değerlendirme aracıdır. Kart talebinde bulunabilecek her yabancı grubu için ayrı kıstaslar öngörülmüş olup bu kıstaslar da Yönetmelik kapsamında belirlenmiştir. Gruplar itibarıyla dikkate alınan ölçütler aşağıda gösterilmiştir:
- Bilim insanı ya da araştırmacı bakımından: akademik unvan ve kariyer geçmişi, tescil edilmiş patent, ticari marka veya lisanslar, inovasyona yönelik faaliyetler, Ar-Ge alanında yahut maden, enerji, savunma gibi ülke ekonomisi açısından stratejik sayılan sektörlerde önemli görevler üstlenme veya mesleki faaliyet yürütme.
- Nitelikli yatırımcı sayılan yabancı bakımından: ihracat ve ithalatın hacmi, yatırımın büyüklüğü, yatırımın yapılacağı sektör ile bölge ve işin niteliği, kişinin Türkiye'deki taşınır ve taşınmaz varlıkları ile fikri ve sınai hakları.
- Nitelikli işgücü kabul edilen yabancı bakımından: öğrenim durumu ve mezun olunan üniversitenin saygınlığı, ücret düzeyi, Ar-Ge çalışmalarında veya uzmanlık gerektiren yüksek nitelikli işlerde edinilen deneyim ile bu deneyimin yapılmak istenen iş ya da meslekle uyumu.
- Sporcular bakımından: ilgili spor dalındaki lisans, takım ya da bireysel müsabakalarda elde edilen derece ve ödüller, bağlı bulunulan kulübün başarıları, vatandaşı olunan ülkede milli sporcu statüsünün bulunması ve benzeri nitelikleri ortaya koyan ölçütler.
- Fikir ve sanat eseri sahipleri bakımından: eserlerin bilinirlik düzeyi, ulusal veya uluslararası ölçekte kazanılan ödüller ve yetkinliği ortaya koyan diğer ölçütler.
- Türkiye'nin veya Türk kültürünün tanınırlığına katkı sunan yabancılar bakımından: yürütülen tanıtım faaliyetinin süresi, sürdürülebilirliği, kesintisizliği ve etki alanının genişliği.
Genel Müdürlük, başvuran yabancıyı önce bu kategorilerden birine yerleştirir; ardından o kategori için geçerli ölçütler üzerinden bir değerlendirme yapar. Ölçütler ne kadar iyi karşılanıyorsa alınan puan da o oranda yükselir. Eşik puanın aşılması hâlinde Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü başvuruyu olumlu değerlendirir.
DİKKAT: Puanlama sisteminde esas alınan kıstaslar, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından 6 aylık dönemsel periyotlarla yayımlanmaktadır. Bu yayımlarla birlikte mevcut bir kıstasın değiştirilmesi ya da yürürlükten kaldırılması, yeni kıstasların eklenmesi söz konusu olabilir.
Bu nedenle başvuruya girişmeden önce Genel Müdürlüğün resmi internet sitesinden güncel ölçütlerin incelenmesi ve hazırlığın buna göre yapılması yerinde olur.
Üç Yıllık Geçiş Süresi
Başvuru olumlu sonuçlandığında kart, yabancıya doğrudan süresiz biçimde verilmez. Kartın tanıdığı haklardan yararlanılmakla birlikte yabancı, 3 yıllık bir geçiş süresine tabi tutulur. Bu dönem boyunca kişinin aranan koşulları karşılamaya devam edip etmediği ve verdiği taahhütleri yerine getirip getirmediği, Genel Müdürlükçe görevlendirilen bir uzman tarafından düzenli olarak denetlenir.
İzlemeyle görevli uzman, 3 yıllık geçiş süresi içinde 12 aylık dönemler hâlinde, yabancının taahhütlerine uygun davranıp davranmadığını gösteren bir rapor düzenleyerek Genel Müdürlüğe iletir.
Raporun hazırlanması sırasında herhangi bir bilgi ya da belgeye gereksinim duyulursa, yabancının bunları 15 gün içerisinde Bakanlığa iletmesi zorunludur. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi kartın iptaline yol açabilir. Kural olarak bilgi ve belgeler sistem üzerinden aktarılır; bununla birlikte Genel Müdürlük, sunumun başka iletişim araçlarıyla yapılmasına da olanak tanıyabilir.
Rapor neticesinde bir eksiklik saptanması hâlinde yabancıya, bunu gidermesi için 3 aylık bir süre tanınır. Eksiklik bu süre içinde tamamlanırsa geçiş süreci kesintisiz devam eder. Tanınan sürede giderilmemesi durumunda ise geçiş süreci sona erdirilir ve kart iptal edilir.
Geçiş Süresi Kaydının Kaldırılması
Geçiş dönemi boyunca herhangi bir olumsuzluk yaşanmamış ve başvuruda verilen taahhütler yerine getirilmişse, yabancı geçiş süresi kaydının kaldırılmasını isteyebilir. Bu talebin kabulüyle birlikte kişiye süresiz turkuaz kart düzenlenir.
Yönetmeliğin 18. maddesinin birinci fıkrası konuyu şöyle düzenlemektedir:
Turkuaz Kart Yönetmeliği m. 18/1
"Geçiş süresi içinde iptal edilmeyen ve geçiş süresi kaydının kaldırılmasına ilişkin talebi uygun bulunan yabancının Turkuaz Kart'taki geçiş süresi kaydı kaldırılır ve Turkuaz Kart süresiz hale gelir."
Kaydın hangi usulle kaldırılacağı ise Yönetmeliğin 17. maddesinde gösterilmiştir. Bu hükme göre üç yıllık geçiş süresinin kaldırılarak kartın süresiz hâle getirilmesi yönündeki talebin, geçiş süresinin son 180 günü içinde iletilmesi gerekir.
DİKKAT: Bütün taahhütler eksiksiz yerine getirilmiş olsa dahi geçiş süresi, 3 yılın dolmasıyla kendiliğinden ortadan kalkmaz. Kaydın kaldırılması ve kartın süresiz niteliğe kavuşması ancak talep üzerine mümkündür. Böyle bir talep iletilmezse geçiş süresinin bitiminde kart geçerliliğini yitirecektir. Bu sebeple son 180 günlük dilim içinde kaldırma talebinin mutlaka yapılması gerekir.
Yabancı bu yönde talepte bulunduğunda, görevli uzman 30 gün içerisinde raporunu hazırlar. Rapor olumlu ise Genel Müdürlük geçiş süresi kaydını kaldırır ve yabancı süresiz turkuaz karta kavuşur. Raporun olumsuz olması hâlinde ise kartın iptaline ya da geçiş süresinin uzatılmasına karar verilebilir.
Başvuruda Sunulması Gereken Belgeler
Başvuru için aranan belgeler Yönetmeliğin 8. maddesinde sayılmıştır. Yurt içinden başvuran yabancının sisteme yüklemesi, yurt dışından başvuranın ise Türk dış temsilciliğine teslim etmesi gereken belgeler şunlardır:
Bütün başvurularda aranan ortak belgeler:
- Pasaportun ya da pasaport yerine geçen belgenin sureti
- Başvuru dilekçesi
- Varsa, ilgili kamu kurum veya kuruluşundan temin edilecek uygunluk belgesi
Yabancının niteliğine göre değişen özel belgeler:
- Bilim insanı veya araştırmacı için; diploma, akademik unvanı ortaya koyan belge, yürütülen akademik çalışmalar ile patent, lisans ve ticari markaya ilişkin belgeler.
- Nitelikli işgücü kapsamındaki yabancı için; diploma, iş sözleşmesi, özgeçmiş, görevlendirme ya da atama yazısı, mesleki tecrübeyi ve bilinen yabancı dilleri ortaya koyan uluslararası geçerliliğe sahip belgeler.
- Nitelikli yatırımcı kapsamındaki yabancı için; yatırımın tutarını, mali durumu, ihracat hacmini, istihdam oranını, faaliyet gösterilen sektör ve bölgeyi gösteren belgeler.
- Kültürel, sanatsal veya sportif alanda ulusal ya da uluslararası başarı elde etmiş yabancı için; bu başarıyı ortaya koyan belgeler ve alınan ödüller.
- Türkiye'nin veya Türk kültürünün tanınırlığına katkı sunan yabancı için; Turkuaz gönüllüsü sıfatıyla uluslararası düzeyde yürütülen faaliyetlere ilişkin belgeler ile fikir ve sanat eserlerini, bunların süresini, sürdürülebilirliğini, devamlılığını ve etki alanını ortaya koyan belgeler.
DİKKAT: Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü, yukarıdakilere ek olarak her yabancı grubundan ayrı özel belgeler isteyebilir; listeye ekleme yapabileceği gibi çıkarma da yapabilir. Bu nedenle başvurudan önce Müdürlüğün internet sitesinden güncel belge listesinin kontrol edilmesi gerekir.
Ayrıca yurt dışından temin edilen belgelerin, apostil şerhi ve noter onaylı Türkçe çevirisiyle birlikte yetkili makama sunulması zorunludur. Bu koşula uyulmaması sürecin uzamasına ya da başvurunun olumsuz sonuçlanmasına yol açabilir. Bu aşamada yabancılar hukuku alanında uzman bir hukukçudan destek alınması yerinde olacaktır.
Kart Sahiplerinin Türk Vatandaşlığına Geçişi
Turkuaz karta dayanarak yalnızca kart sahibi değil; eşi ile ergin olmayan veya özel bakıma muhtaç durumdaki çocukları da Türk vatandaşlığı kazanabilir. Bunun için üç yıllık geçiş sürecinin sorunsuz biçimde tamamlanmış olması ve kart sahibi ile yakınlarının Türk vatandaşlığına alınmasında kamu düzeni ile milli güvenlik yönünden bir engel bulunmaması aranır.
Bu koşullar birlikte gerçekleştiğinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının teklifi ve Cumhurbaşkanı kararıyla kart sahibi ve belirtilen yakınları Türk vatandaşlığını kazanabilir.
Başvuru Masrafları
Başvuru sırasında ödenecek tutar, 2023 yılı için 356 TL olarak belirlenmiştir.
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 88. maddesi uyarınca başvuran yabancı, ikamet ve çalışma izni harçlarından muaftır. Aynı muafiyet, kart sahibinin ikamet izni alacak yakınları bakımından da geçerlidir. Yukarıda belirtilen tutar ise harç değil, değerli kâğıt bedelidir. Bunun yanı sıra noter giderleri ile yurt dışından alınan belgelerin çevirisine ilişkin masraflar gibi ek maliyetler de gündeme gelebilir.
Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
Turkuaz kart başvuruları ortalama 1 ay içerisinde karara bağlanır.
Bununla birlikte idarenin iş yükü veya sunulan belgelerdeki eksiklikler süreci uzatabilmektedir. Bu nedenle başvuru dosyasının eksiksiz hazırlanması ve sürecin dikkatli biçimde takip edilmesi önem taşır.
Başvurunun Reddi
Belirli hâllerin varlığı hâlinde turkuaz kart talebi reddedilir. Ret gerekçeleri Yönetmeliğin 12. maddesinde düzenlenmiş olup bu hükme göre aşağıdaki nitelikleri taşıyan başvurular olumsuz sonuçlanır:
- Uluslararası işgücü politikasıyla bağdaşmayan başvurular
- Bakanlıkça belirlenen kıstasları karşılamayan başvurular
- Yanıltıcı ya da sahte belgelere dayandırılan başvurular
- Yabancı istihdamına ilişkin gerekçesi yetersiz bulunan başvurular
- Ülkeye girişine izin verilmeyen yabancılar tarafından yapılan başvurular
- Hakkında sınır dışı etme kararı bulunan yabancıların başvuruları
- Noterlik, hâkimlik, savcılık gibi yalnızca Türk vatandaşlarına açık mesleklere yönelik başvurular
- Türkiye'de çalışması kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından sakıncalı görülen yabancıların başvuruları
Bunlara ek olarak, süresi geçtikten sonra yapılan başvurular ile belgelerdeki eksikliğin idarece tanınan süre içinde giderilmediği başvurular da reddedilir. Böyle bir kararla karşılaşan yabancı için itiraz ve iptal davası yolları açılır.
Ret Kararına Karşı İtiraz ve İptal Davası
Talebin reddedilmesi durumunda yabancı, kararı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü nezdinde itiraza konu edebileceği gibi idare mahkemesinde iptal davası da açabilir.
İdareye itiraz için tanınan süre, kararın tebliğinden itibaren 30 gündür. İdare mahkemesinde iptal davası açma süresi ise tebliği izleyen günden itibaren 60 gündür. İlk 30 günlük dilim içinde idareye itiraz edilirse 60 günlük dava açma süresi durur. İtirazın reddedilmesi hâlinde, ret kararının tebliğini izleyen günden başlayarak 60 günlük sürenin kalan kısmı boyunca iptal davası açılabilir.
Somut bir örnek konuyu netleştirir. İtiraz hakkı 30 günlük süre içinde, örneğin 10. günde kullanılırsa 60 günlük dava süresi o anda durur. İtiraz incelenip reddedildiğinde, ret kararının tebliğini izleyen 50 gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir.
Görüldüğü üzere hem süreler hem de usule ilişkin işlemler bakımından titiz davranmak gerekir. Sürecin ayrıntıları ve izlenecek prosedürler, çalışma izni reddi başlıklı çalışmamızda ayrıca ele alınmaktadır.
Kartın İptali
Turkuaz kartın iptaline yol açabilecek hâller Yönetmeliğin 22. maddesinde sayılmıştır. Bu maddede öngörülen sebeplerden birinin gerçekleşmesi hâlinde kart iptal edilir. İlgili sebepler şunlardır:
- Kart sahibinin bizzat iptal talebinde bulunması
- Yabancının, kartın geçerlilik tarihini izleyen 6 ay içinde Türkiye'ye gelmemiş olması
- Mücbir bir sebep bulunmaksızın 2 yılı aşan kesintisiz bir süre boyunca yurt dışında kalınması
- Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin geçerlilik süresinin uzatılmamış olması
- Yabancının kayıt dışı ya da mevzuata aykırı biçimde çalıştığının saptanması
- En az 1 yıl boyunca kesintisiz olarak çalışılmaması
- Başvurunun yanıltıcı ya da sahte bilgi ve belgelere dayandırıldığının ortaya çıkması
- Geçiş süresi boyunca idarece istenen belgelerin süresinde sunulmaması
- İzleme raporlarından, yabancının kart için zorunlu olan niteliklerini yitirdiğinin anlaşılması
- Yabancının vize verilmeyecek ya da Türkiye'ye girişine izin verilmeyecek kişiler arasına girmesi veya hakkında sınır dışı kararı bulunması
- Yabancının ülkede çalışmasının kamu sağlığı, kamu güvenliği veya kamu düzeni yönünden tehlike oluşturduğunun tespit edilmesi
Bu hâllerden birinin ortaya çıkması kartın iptali sonucunu doğurur. İptalle birlikte kart geçerliliğini kaybeder ve karta bağlı olarak elde edilmiş çalışma ile ikamet izinleri de sona erer.
İptal Kararına Karşı İtiraz ve İptal Davası
Kartın iptaline karşı işletilecek itiraz ve iptal davası yolları, başvurunun reddine karşı öngörülen usul ve hükümlerle aynıdır. Dolayısıyla burada da 30 ve 60 günlük süreler dikkate alınmalıdır. Sürecin ayrıntılı işleyişi, başvurunun reddine ilişkin bölümde açıklanmıştır.
Kart Sahibinin Hakları ve Yükümlülükleri
Turkuaz kart sahibi yabancının hak ve yükümlülükleri Yönetmeliğin 19. maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre kart sahibi, süresiz çalışma izninin tanıdığı bütün haklardan yararlanır.
Bu kapsamda kart sahibi askerlik yükümlülüğünden muaftır; buna karşılık Türkiye'de kamu görevlisi olarak istihdam edilemez ve seçme ile seçilme hakkını kullanamaz. Sosyal güvenlik alanında ise hem kazanılmış hakları korunur hem de bu alandaki yükümlülüklere tabi olur.
Kart sahipleri Türk vatandaşı sıfatını taşımasalar da sınırlı sayıdaki istisna dışında Türk vatandaşlarıyla aynı haklardan faydalanabilir. Seyahat, ikamet, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras ile taşınır ve taşınmaz edinimi gibi konularda işlem yapmaları mümkündür. Ancak söz konusu hakların kullanımı yalnızca Türk vatandaşlarına özgülenmişse, kart sahibi o haktan yararlanamaz.
Bir diğer önemli hak, kart sahibinin yanı sıra eşine ve ergin olmayan ya da özel bakıma muhtaç çocuklarına Türk vatandaşlığına geçiş imkânı tanınmasıdır. Bu konunun ayrıntıları yukarıda ele alınmıştır.
Kart sahibi süresiz çalışma iznine sahip olduğundan, iznin kapsamı ve içerdiği haklar bakımından çalışma izni başlıklı çalışmamızın da incelenmesi yararlı olacaktır.
Turkuaz Kart Sahibi Yakını Kartı
Yönetmeliğin 20. maddesinde düzenlenen kart sahibi yakını kartı, Genel Müdürlüğün talep ettiği bilgi ve belgelerin sisteme girilmesiyle temin edilir. Bu belge, turkuaz kart sahibinin yabancı eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına verilir. Ne var ki söz konusu kart çalışma izni yerine geçmez; yalnızca ikamet izni işlevi görür.
Turkuaz kart geçerliliğini koruduğu sürece yakın kartı da geçerli kalır ve kart sahibinin yakınlarına Türkiye'de ikamet imkânı sağlar. Turkuaz kartın iptal edilmesi veya geçerliliğini yitirmesi durumunda ise yakın kartı Genel Müdürlükçe iptal edilir.
Eş ve Çocuklar İçin İkamet İzni
Kart sahibinin eşi ve çocuklarına yönelik ikamet izni Yönetmeliğin 7. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre eş ve bağımlı çocuklar, ikamet izni taleplerini kart başvurusuyla eşzamanlı olarak ileterek ikamet hakkı elde edebilir. Başvuru, Yabancıların Çalışma İzinleri Otomasyonu üzerinden yapılır.
Yurt dışından yapılan kart başvurularında yakının başvuru için gerekli bilgileri mevcut değilse, vize süreleri aşılmamak kaydıyla Türkiye'ye giriş tarihinden itibaren 90 gün içinde ikamet izni talebinde bulunulabilir.
Eş ve bağımlı çocuklar için yapılacak ikamet izni başvurusunda aranan belgeler bakımından ise şu ayrım geçerlidir: eş için başvuruluyorsa evlilik cüzdanı ya da evliliği ortaya koyan belge, çocuk için başvuruluyorsa velayet bağını gösteren belge sunulur.
DİKKAT: Bu yolla elde edilen ikamet izni ile yakın kartı üzerinden sağlanan ikamet imkânı birbirinden farklıdır. Bir önceki başlıkta açıklanan ve yakın kartıyla elde edilen ikamet hakkı, turkuaz kartın geçerliliğini yitirmesiyle birlikte sona erer. Buna karşılık kart başvurusuyla birlikte ikamet iznine de başvurulmuş ve izin alınmışsa, yakınların ikamet hakkı turkuaz karttan bağımsız biçimde varlığını sürdürür.
Başvuru usulü bakımından Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinin ikinci fıkrasına da değinmek gerekir:
Turkuaz Kart Yönetmeliği Geçici m. 1/2
"Bakanlık tarafından gerekli teknik altyapı tamamlanıncaya kadar Turkuaz Kart yakınına ikamet izni verilmesi işlemleri il göç idaresi müdürlükleri tarafından gerçekleştirilir."
Kart Sahibi Yabancıların Türkiye'de Emeklilik Durumu
Turkuaz kart sahibi yabancıların Türkiye'de emekli olmaları mümkündür. Bu kişiler, Yönetmeliğin 19. maddesinde sayılan istisnalar saklı kalmak üzere sosyal güvenlik bakımından Türk vatandaşlarıyla aynı haklara sahiptir. Anılan madde, bu alandaki kazanılmış hakların korunacağını öngörmektedir. Bununla birlikte diğer mevzuat hükümleriyle, kart sahiplerinin isteğe bağlı sigortalı olmasının ve yurt dışı borçlanması yapmasının önü kapatılmıştır.
Suriye Vatandaşları Turkuaz Kart Alabilir mi?
Geçici koruma statüsünde bulunan Suriye vatandaşları turkuaz kart edinemez. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 11. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, geçici koruma kapsamındaki kişiler bakımından karta ilişkin hükümler uygulanmaz. Buna karşılık bu statüde olmayan Suriye vatandaşları ile diğer yabancılar, koşulları taşımaları hâlinde kart başvurusunda bulunabilir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Turkuaz kart, yabancılar hukukunda istisnai nitelikte bir izin türüdür. Uygulamada karşılaşılan sorunların önemli bir bölümü, kartın herkese açık genel bir çalışma izni gibi değerlendirilmesinden kaynaklanır. Oysa mevzuat hem başvurabilecek yabancı gruplarını sınırlı olarak saymış hem de her grup için farklı ölçütler getirmiştir. Bu nedenle dosyanın hazırlığında ilk adım, başvuranın hangi kategoriye girdiğinin doğru tespit edilmesi ve belge setinin bu kategoriye göre kurgulanmasıdır.
Sürecin ikinci kritik ayağı geçiş dönemidir. Üç yıllık sürenin kendiliğinden süresiz karta dönüşmediği, kaldırma talebinin son 180 günlük dilimde yapılmaması hâlinde kartın geçersizleşeceği çoğu zaman gözden kaçmaktadır. Benzer biçimde ret ve iptal kararlarında 30 ve 60 günlük sürelerin işleyişi, hak kaybını doğrudan belirleyen bir unsurdur.
Somut bir dosyada yol haritası çizilirken özellikle şu başlıklar öne çıkarılmalıdır:
- Başvuranın mevzuatta sayılan gruplardan hangisine dahil olduğunun netleştirilmesi ve puanlama ölçütlerinin güncel hâliyle karşılaştırılması
- Yurt dışından temin edilen belgelerde apostil ve noter onaylı tercüme koşulunun baştan sağlanması
- Geçiş süresi boyunca istenen bilgi ve belgelerin 15 günlük süre içinde iletilmesi için iç takip mekanizması kurulması
- Geçiş süresi kaydının kaldırılmasına ilişkin talebin son 180 günlük dilim içinde takvime bağlanması
- Yakınların ikamet hakkının, yakın kartı yerine bağımsız ikamet izni üzerinden güvence altına alınıp alınamayacağının değerlendirilmesi
- Olumsuz kararlarda itiraz ve iptal davası sürelerinin, duran sürenin kalan kısmı hesaplanarak takip edilmesi
Independent Legal, turkuaz kart başvurusunun hazırlığından geçiş süresinin yönetimine ve olumsuz kararlara karşı yürütülecek idari ve yargısal süreçlere kadar yabancılar hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.