Mahkemenin önüne gelen bir uyuşmazlıkta tarafların ileri sürdüğü vakıaların doğruluğu, hâkimin kanaatini şekillendiren ispat araçlarıyla ortaya konulur; hukuk dilinde bu araçlara delil adı verilir. Bir bilginin ya da kaydın dosyaya girebilmesinin ön koşulu, hukuk düzeninin çizdiği sınırlar içinde ele geçirilmiş olmasıdır. Haberleşmenin gizliliği, özel yaşam alanı ve kişisel verilerin korunması gündeme geldiğinde bu koşul daha da belirleyici hale gelir. WhatsApp üzerinden yürütülen yazışmalar bakımından ölçüt şudur: kayıt, yazışmanın taraflarından biri tarafından bizzat alınmış olmalı ve dosyaya bu sıfatla sunulmalıdır.
İkinci belirleyici unsur, sunulan verinin sahih olduğunun ve sonradan müdahaleye uğramadığının gösterilebilmesidir. Bazı dosyalarda konuşma ekranından alınan görüntüler veya yazılı döküm tek başına iş görürken, bazılarında içeriğin gerçekliğini destekleyen teknik verilerin de dosyaya eklenmesi beklenir. Bu nedenle ileride ispat sorunu doğurabilecek yazışmaların düzenli biçimde saklanması ve bütünlüğünün korunması pratik açıdan önem taşır.
Aşağıda delil kavramından başlayarak, mesajlaşma uygulamalarından elde edilen kayıtların hangi hallerde hukuka uygun sayıldığını, ekran görüntülerinin ispat gücünü ve bu delillerin farklı dava türlerindeki kullanımını ele alıyoruz.
Delil Kavramı
Uyuşmazlığın temelini oluşturan olayın aydınlatılması ve hâkimde bir kanaat oluşması amacıyla başvurulan ispat araçları delil olarak adlandırılır. Taraflar bu araçlar üzerinden, lehlerine olan vakıaların gerçekleştiğini, aleyhlerine olanların ise vuku bulmadığını göstermeye ve böylece hâkimi kendi lehlerine bir hüküm kurmaya ikna etmeye çalışır.
Türk Hukukunda Delil Sistemi
Hukukumuz delilleri iki kategoriye ayırmıştır: kesin deliller ve takdiri deliller. Davanın sonucunu etkileyecek çekişmeli vakıaların ortaya konulmasında kullanılan bu iki grup, ispat bakımından taşıdıkları ağırlık yönünden birbirinden ayrılır.
Kesin Deliller
Kanunda ayrıca düzenlenmiş, koşulları ve sonuçları önceden belirlenmiş delillerdir. Aranan koşullar gerçekleştiğinde vakıa kesin biçimde ispatlanmış sayılır; hâkim bu yolla ortaya konulan vakıanın doğruluğuyla bağlı hale gelir ve konuya ilişkin takdir yetkisi kalmaz. Kanunun öngördüğü şartların bulunması kaydıyla senet, yemin ve kesin hüküm bu nitelikteki delillerdir.
Takdiri Deliller
Koşulları ve sonuçları kanunda özel olarak belirlenmemiş, vakıayı tek başına kesin biçimde ortaya koyma gücü bulunmayan delillerdir. Hâkim bunlarla bağlı değildir; buna karşılık hangi delile neden itibar ettiğini ve hükmünü hangi sebeple kurduğunu hukuken gerekçelendirmek zorundadır. Tanık beyanı, bilirkişi incelemesi, uzman görüşü, keşif ve kanunda sayılmamış diğer deliller bu gruba girer.
Mesajlaşma Uygulamalarından Elde Edilen Verilerin Hukuki Niteliği
Cep telefonu kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte WhatsApp, dünya genelinde başvurulan başlıca haberleşme araçlarından biri haline gelmiştir. Uygulama gündelik iletişimi kolaylaştırmakla kalmaz; ortak bir amaç etrafında bir araya gelen kişilerin grup kurarak hızlı biçimde etkileşime geçmesine de imkân tanır. Kişilerin ister ikili ister grup içinde yürüttükleri bu yazışmaları kayıt altına alıp yargıya intikal etmiş bir uyuşmazlıkta delil olarak ileri sürmeleri hukuken mümkündür.
Delilin Elde Ediliş Biçimi
Bir delilin hukuka uygun olup olmadığını belirleyen temel ölçüt, o delile hangi yolla ulaşıldığıdır. Hukuk düzeninin sınırları aşılarak ele geçirilen her türlü veri hukuka aykırı delil sayılır ve mahkemece değerlendirmeye alınmaz. Dahası bu yöntemler kimi zaman başlı başına suç oluşturur. Rıza dışında gizlice ses veya görüntü kaydedilmesi, sahte belge düzenlenmesi, cebir, tehdit, hile ya da korkutma yoluyla elde edilen içerikler yargılamada kullanılamaz ve hukuka aykırı kabul edilir. Bu itibarla delile ulaşma yönteminin kendisi, mahkemedeki değerlendirme bakımından belirleyicidir.
Buna karşılık hukuk düzeniyle uyumlu biçimde elde edilip dosyaya konulan deliller, hâkim veya mahkeme heyetince karar sürecinde dikkate alınabilir. Tarafların elinde bulunan ya da resmî kurumlarda kayıtlı olan sözleşmeler, senetler, uzman raporları, imza altına alınmış toplantı tutanakları ve benzeri bilgi ve belgelerin sunulması kural olarak hukuka uygun bir davranıştır; bu tür delillerin mahkemece değerlendirilmesinde herhangi bir aykırılık bulunmaz.
Yazışmaların Hukuka Uygun Delil Sayıldığı Haller
Takdir mahkemeye ait olmakla birlikte, WhatsApp kayıtlarının yargılama sırasında hükme dayanak yapılabilmesi için iki ölçütün birlikte gerçekleşmesi aranır:
- Kaydın, delili ileri sürecek kişi tarafından bizzat alınmış olması
- Delili dosyaya sunan kişinin, söz konusu yazışmanın taraflarından biri sıfatını taşıması
Bunun anlamı şudur: bir WhatsApp konuşmasında hesap sahibi olarak yer alan herkes, o konuşmada geçen beyanları delil olarak kullanabilir. Grup içi mesajlaşmalarda ise gruba dahil olan her üye aynı imkâna sahiptir. Gruba gönderilen iletiler zaten üyelerin tamamının bilgisine açıldığından burada özel hayatın gizliliğinin ihlalinden söz edilemez. Bu nedenle bir grup üyesinin dava dosyasına koyduğu mesaj kayıtları bakımından, kural olarak hukuka aykırılık iddiası ileri sürülemez.
Yazışmaların Hukuka Aykırı Sayıldığı Haller
Kendisine ait olmayan bir hesaba, hesap sahibinin rızası bulunmaksızın erişilerek elde edilen WhatsApp kayıtları hukuka aykırı delildir. Üstelik bu davranış, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 243. maddesindeki bilişim sistemine girme suçu bakımından ceza yargılamasına konu edilebilir. Bu suçun oluşması için, bir kişinin internet üzerinden kullandığı herhangi bir dijital platforma o kişinin rızası olmadan girilmesi yeterlidir. Ayrıca başka bir olgunun veya neticenin gerçekleşmesi aranmaz; sisteme rıza dışında girilmesiyle suç işlenmiş sayılır. Nitekim madde gerekçesinde de sisteme hukuka aykırı biçimde girilmesinin yeterli olduğu, verilerin kullanılıp kullanılmamasının önem taşımadığı açıkça belirtilmiştir. Sisteme haksız ve kasten girilmiş olması suçun oluşumu için yeterlidir. Bunun dışında, ekran görüntüsü alındıktan sonra yazışma üzerinde oynanarak gerçek vakıanın aksine bir tablo yaratılması da hukuka aykırı delil teşkil eder.
Hukuka Aykırı Delillerin Akıbeti
Hukuka aykırı yoldan elde edilen deliller, maddi vakıaların ispatı amacıyla davalarda kullanılamaz. Bu tür deliller mahkemeye sunulmuş olsa dahi hâkim veya mahkeme heyeti, uyuşmazlığı karara bağlarken bunları hükmüne esas alamaz.
Mesajların Mahkemece Delil Olarak Kabulünün Şartları
WhatsApp mesajlarının mahkemece delil olarak benimsenmesi, her şeyden önce bu kayıtların hukuka uygun yoldan elde edilmiş olmasına bağlıdır. Yazının önceki bölümlerinde değindiğimiz üzere, bu tür uygulamalar aracılığıyla mahkemeye sunulacak verilerin hukuka uygun delil niteliği taşıyabilmesi için delili ileri süren kişinin mesajlaşmanın tarafı olması ve kaydı bizzat kendisinin alması gerekir. Bu iki ölçütün yanı sıra dosyaya konulan delilin maddi vakıayı ispata elverişli nitelik taşıması ve kişinin özel hayatını ihlal eder mahiyette olmaması da aranmaktadır.
Ekran Görüntüleri ve Çıktıların Delil Değeri
Ekran görüntüleri ve bunların çıktıları üzerinde müdahalede bulunmak teknik olarak son derece kolaydır. Bu sebeple söz konusu materyal tek başına hükme dayanak yapılmaya elverişli görülmemekte; ancak başka delillerle desteklendiği takdirde karara esas alınabilmektedir.
Ceza yargılamasında ölçüt daha katıdır. Suç unsuru taşıyan bir yazışmaya ilişkin elde yalnızca ekran görüntüsü varsa, mesaj silinmişse, aslına cihaz üzerinden ulaşılamıyorsa ve savcılık ya da karakol nezdinde bir mesaj tespit tutanağı düzenlettirilmemişse, tek başına ekran görüntüsü ispat bakımından yeterli sayılmamaktadır. Alacak davalarında da Yargıtay, ekran görüntülerine ekleme ve çıkarma yapılabileceği gerekçesiyle; senetle ispat zorunluluğu bulunan uyuşmazlıklarda mesajlaşmanın delil başlangıcı olarak kullanılabilmesi için, dosyaya sunulan görüntülerle kişinin cep telefonundaki kayıtların karşılaştırılmasını ve bunların birbiriyle uyuşmasını aramaktadır.
Bu nedenle ceza dosyalarında suç içerikli yazışmanın karakol veya savcılık marifetiyle mesaj tespit tutanağına bağlanması; hukuk dosyalarında ise telefonun bilirkişiye tevdi edilerek yazışmanın gerçekliğinin ve içeriğinin bilirkişi incelemesiyle tespit edilmesi ya da elektronik ortamdaki verinin noter aracılığıyla tespit ettirilip noter onaylı biçimde mahkemeye verilmesi, delilin ispat gücünü belirgin şekilde artıracaktır.
Hangi Dava Türlerinde Kullanılabilir?
Alacak Davalarında
Kanunda her yıl belirlenen parasal sınırı aşan para alacaklarında kural, senetle ispattır. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda alacağın varlığı sadece mesaj ya da sadece tanık gibi delillerle ortaya konulamaz. Ne var ki bu kuralın özel bir istisnası bulunmaktadır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 199. maddesi, elektronik ortamdaki verileri belge kavramı içine almıştır:
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 199
"Uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, çizim, plan, kroki, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve bunlara benzer bilgi taşıyıcıları bu Kanuna göre belgedir."
Bu çerçevede, borcun bulunup bulunmadığı konusunda ikna edici ifadeler barındıran WhatsApp yazışmaları, nihai takdir mahkemede kalmak kaydıyla kesin delil sayılmaz; ancak delil başlangıcı olarak değerlendirilebilir. Mesajın HMK m. 199 anlamında uyuşmazlığı destekleyen elektronik belge niteliğinde görülmesi durumunda, tanık beyanıyla takviye edilmesi mümkün hale gelir.
İş Davalarında
İş yargılamasında WhatsApp kayıtları en çok, hizmet akdinin feshine dayanak yapıldığı dosyalarda gündeme gelir. Özellikle çalışanların kendi aralarında oluşturdukları gruplardaki konuşmalara, işveren veya işveren temsilcilerinin grupta yer almadıkları halde hukuka aykırı biçimde ulaşması ve bu içerikler gerekçe gösterilerek işçinin sözleşmesinin sona erdirilmesi tartışma konusu olmuştur. Yargıtay, bu nitelikteki konuşmaların kişisel veri kapsamında koruma altında bulunduğunu; iş akışını aksatmadığı ve çalışmayı etkilemediği sürece çalışan gruplarındaki mesaj içeriklerinin feshe dayanak yapılamayacağını hüküm altına almıştır.
Boşanma Davalarında
Belirli koşulların varlığı halinde boşanma yargılamasında da WhatsApp mesajları delil olarak kullanılabilir. Bununla birlikte bu kayıtların dosyaya kabulü bazı şartların sağlanmasına bağlı olabilir. Söz gelimi zina iddiasını desteklemek üzere ileri sürülen mesajların hukuka uygun yoldan elde edilmiş olması gerekir. Ayrıca içeriğin gerçek olduğu, üzerinde değişiklik yapılmadığı ve tarafların onayı dahilinde elde edildiği ortaya konulabilmelidir.
Mahkemeler bu nitelikteki kayıtların hem doğruluğunu hem de hukuka uygunluğunu ayrıca denetler. Kimi dosyalarda zina iddiası bakımından mesajlar tek başına yeterli görülebilirken, kimi dosyalarda ek kanıtlar ya da kayıtların güvenilirliğini pekiştirecek bilgiler istenebilir. Dolayısıyla her olay kendi koşulları içinde değerlendirilir; mahkeme delilin geçerliliğini incelerken hem kanuni ölçütleri hem de delilin taşıdığı ikna gücünü esas alır.
Buna örnek olarak, eşler arasındaki bir yazışmada aldatmanın itiraf edildiğine ilişkin mesaj kayıtlarının diğer eş tarafından dosyaya sunulması gösterilebilir.
Ceza Davalarında
WhatsApp yazışmaları, hukuka uygun biçimde elde edilmiş olmak kaydıyla ceza yargılamasında da delil olarak kullanılabilir. Suç içerikli mesajların sonradan silinmesi riski bulunduğundan, bu kayıtların karakolda veya savcılıkta tutanağa bağlanarak mesaj tespit tutanağı düzenlenmesi gerekir.
Kuvvetli şüphenin bulunduğu ve delile başka bir yoldan ulaşma imkânının kalmadığı hallerde ise savcılık ya da mahkeme kararıyla, bir bilgisayar programı olan WhatsApp uygulamasındaki mesajlaşmaların içeriğine erişilmesi mümkündür.
Sıkça Sorulan Sorular
Borç İlişkilerinde WhatsApp Yazışması Tek Başına Yeterli midir?
Senetle ispat zorunluluğuna ilişkin parasal sınırın altında kalan borçlar bakımından, hukuka uygun biçimde elde edilmiş WhatsApp yazışmaları delil niteliği taşır. Bu sınırın üzerindeki borçlarda ise ispat ancak senetle mümkündür. Böyle hallerde yazışmanın içeriğine göre olsa olsa delil başlangıcından söz edilebilir ve buna dayanılarak tanık dinletilebilir.
Mahkeme WhatsApp Kayıtlarını Şirketten İsteyebilir mi?
Mahkemenin bu yönde bir talepte bulunması mümkündür. Ne var ki uygulamanın sahibi olan şirketin Türkiye'de bir temsilciliği bulunmadığından, kayıtların gönderilmemesi halinde mahkemenin uygulayabileceği bir yaptırım yoktur. Nitekim mesaj kayıtlarının istendiği dosyaların büyük bölümünde şirket, kişisel verilerin korunması ile özel hayatın gizliliğini gerekçe göstererek paylaşımdan kaçınmaktadır.
Ekran Görüntüsü Delil Sayılır mı?
Ekran görüntüsü delil niteliğindedir. Bununla birlikte bu görüntüler üzerinde çok kolay değişiklik yapılabildiğinden ispat gücü zayıftır. Tek başına delil olarak ileri sürülebilse de başka delillerle desteklenmesi, maddi vakıaların ortaya konulmasını kolaylaştıracak ve davanın lehe sonuçlanma ihtimalini yükseltecektir.
Üçüncü Kişilerin Yazışmaları Dosyaya Sunulabilir mi?
Mesajlar, ancak yazışmanın tarafı olan kişi tarafından kayda alınmışsa mahkemede kullanılabilmektedir. Tarafı olunmayan üçüncü kişilerin kendi aralarında gönderdikleri mesajların mahkeme huzurunda delil olarak sunulması mümkün değildir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Dijital yazışmaların dosyaya girmesi bugün neredeyse her uyuşmazlık türünde karşılaşılan bir durumdur; asıl mesele kaydın varlığı değil, o kaydın hangi yolla elde edildiği ve bütünlüğünün ortaya konulup konulamadığıdır. Uygulamada davanın kaderini belirleyen nokta çoğu zaman içeriğin kendisi değil, içeriğin sahihliğini destekleyecek usuli adımların zamanında atılmış olmasıdır.
İkinci bir tespit, bu kayıtların çift yönlü bir risk taşıdığıdır. Hukuka aykırı yoldan elde edilmiş bir veri yalnızca değerlendirme dışı bırakılmakla kalmaz; onu dosyaya koyan tarafı bilişim sistemine girme gibi başlıklarla ceza yargılamasının muhatabı haline getirebilir. Bu nedenle delil toplama aşaması, dava dilekçesi hazırlanmadan önce ayrıca planlanmalıdır.
Somut bir dosyada şu başlıkları önceliklendiriyoruz:
- Kaydı alan kişinin yazışmanın tarafı olup olmadığının en baştan netleştirilmesi
- Cihazdaki özgün verinin silinmeden korunması ve yedeklenmesi
- Ceza boyutu bulunan dosyalarda gecikmeksizin mesaj tespit tutanağı düzenlettirilmesi
- Hukuk dosyalarında bilirkişi incelemesi ile noter tespiti yollarından hangisinin uygun düştüğünün değerlendirilmesi
- Senetle ispat sınırının aşıldığı alacaklarda yazışmanın delil başlangıcı olarak konumlandırılması
- Karşı tarafça sunulan kayıtlar bakımından hukuka aykırılık itirazının süresinde ileri sürülmesi
Independent Legal, elektronik delillerin toplanmasından bunların yargılamada usulüne uygun biçimde ileri sürülmesine kadar bilişim hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.