Yabancı Çalışma İzni: Başvuru Usulü, İzin Türleri ve Uyuşmazlık Süreçleri

Türkiye'de yabancı bir kişinin çalışabilmesi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca düzenlenen bir izin belgesine bağlanmıştır. Bu belge yalnızca bir formalite değildir; hem yabancının çalışma hakkının hem de ikamet hakkının hukuki dayanağını oluşturur. İzin alınmadan sürdürülen bir çalışma ilişkisi, işveren ve yabancı bakımından ayrı ayrı idari para cezası doğurduğu gibi sınır dışı sürecine de zemin hazırlar.

Uygulamada karşılaşılan sorunların önemli bir bölümü, sürecin teknik yapısından kaynaklanmaktadır. Başvurunun yurt içinden mi yoksa yurt dışından mı yapılacağı, hangi izin türünün talep edileceği, Bakanlığın değerlendirme kriterlerinin karşılanıp karşılanmadığı ve sektöre özgü belgelerin eksiksiz sunulup sunulmadığı önceden belirlenmezse, başvurunun reddi kaçınılmaz hale gelir. Ret kararı ise yalnızca zaman kaybı değil, çoğu zaman yeniden kurgulanması gereken bir istihdam planı anlamına gelir.

Bu bilgi notunda başvurunun e-izin sistemi üzerinden nasıl yürütüleceğini, mevzuatta öngörülen izin türlerini, işveren ve yabancı bakımından aranan şartları, sektörlere göre değişen belge listelerini, muafiyet hallerini ve ret ile iptal kararlarına karşı başvurulabilecek hukuki yolları bütünlüklü biçimde ele alıyoruz.

Çalışma İzninin Hukuki İşlevi ve Kapsamı

Çalışma izni; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca resmi belge niteliğinde düzenlenen, geçerli olduğu süre boyunca yabancıya ülkemizde hem çalışma hem de ikamet imkânı tanıyan bir belgedir. Belgenin bu çifte işlevi, uygulamada sıkça gözden kaçan bir avantaj sağlar: ayrıca oturma izni alınmasına gerek kalmaz.

Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca, ülkemizde bağımlı ya da bağımsız biçimde çalışmaya başlamadan önce iznin temin edilmesi zorunludur. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde yabancının herhangi bir işyerinde çalışması hukuka aykırı sayılır ve buna bağlanan yaptırımlar gündeme gelir.

Başvurunun Yürütülmesi: İki Ayrı Usul

Çalışma izni, yabancıya ait kimlik numarası veya referans numarası kullanılarak işveren tarafından e-izin sistemi üzerinden yapılacak başvuruyla alınır. Başvuruyu bizzat yabancının değil işverenin yürütmesi, sürecin temel özelliğidir.

Mevzuatımız bu süreç için iki farklı usul öngörmüştür. Usuller arasındaki ayrım, başvurunun Türkiye'den mi yoksa yurt dışından mı yapıldığına göre belirlenir.

Türkiye İçinden Yapılan Başvurular

Yurt içi usulü, yabancının Türkiye'de bulunduğu ve en az 6 ay süreli, geçerliliğini koruyan bir oturma izni taşıdığı hallerde işletilir. Bu konumdaki yabancıların 99 ile başlayan bir yabancı kimlik numarası bulunur. İşveren, çalıştıracağı yabancı için bu numarayı kullanarak e-izin sistemi üzerinden başvurusunu oluşturur.

Yurt Dışından Yapılan Başvurular

Yabancı yurt dışındaysa ve en az 6 ay süreli, geçerliliği devam eden bir oturma iznine sahip değilse yurt dışı usulü uygulanır. Bu halde yabancının öncelikle uyruğunda bulunduğu ülkedeki T.C. dış temsilciliğine başvurarak çalışma vizesi talep etmesi gerekir. Başvuru sonucunda yabancıya 16 haneli bir referans numarası tahsis edilir; işveren de bu numara üzerinden e-izin sistemindeki başvurusunu tamamlar.

E-İzin Sistemi Üzerinden İzlenecek Adımlar

Hangi usul söz konusu olursa olsun, başvuruyu e-izin sistemi üzerinden işverenin yapması gerekir. İzlenecek adımlar aşağıda sıralanmıştır:

• Süreç, Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan ve yabancı çalıştırabilmek için işyerlerinin karşılaması gereken kriterlerin incelenmesiyle başlar; bu kriterler sağlanıyorsa başvuru aşamasına geçilebilir.
• Ardından, otomasyon sisteminde işyeri kaydını açacak olan SGK e-bildirge kullanıcısının kendi adına düzenlenmiş bir elektronik imzası bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
• Başvuruya girişilmeden önce çalıştırılacak yabancı ile iş sözleşmesinin imzalanmış olması gerekir. Sözleşme örneklerine Bakanlığın internet sitesinden ulaşılabilir. Yurt dışı başvurularında bu sözleşmenin taraflarca önceden imzalanmış ve çalışma vizesi talebi sırasında dış temsilciliğe sunulmuş olması aranır.
• Çalışma izni başvurusuna geçilmeden önce e-bildirge kullanıcısı, Bakanlığın yabancı çalışma izni otomasyon sistemine giriş yaparak işyeri kaydını oluşturur. Kayıt, istenen bilgi ve belgelerin girilmesinin ardından açılan taahhütnamenin elektronik imzayla imzalanmasıyla tamamlanır.
• İşyeri kaydı açıldıktan sonra, bu kayıt üzerinden e-bildirge kullanıcısı ya da onun yetkilendirdiği kişi kendi e-imzasıyla çalışma izni başvurusunu yapabilir.
• Uygulamanın sol menüsündeki "Başvuru Yap" sekmesine girilerek yabancının statüsüne ve durumuna uygun başvuru seçeneği işaretlenir; sonraki sekmelerde istenen bilgi ve belgeler adım adım girilerek tüm sekmeler tamamlanır. Bir sekmenin eksiksiz doldurulduğu, sekme başlığının yanında beliren yeşil onay işaretinden anlaşılır.
• Bilgi ve belge girişleri bittiğinde başvuru kaydedilebilir ya da onaylanabilir. Onayla seçeneğiyle açılan dilekçe, başvuru formu ve taahhütname elektronik imzayla imzalandığında başvuru tamamlanmış ve değerlendirilmek üzere Bakanlığa iletilmiş olur.
• Değerlendirme sürecinde Bakanlık gerektiğinde e-posta yoluyla bilgilendirme yapabilir. Başvurunun son durumu ayrıca sol menüdeki "Başvuru Takip" sekmesinden izlenebilir.
• Başvuru olumlu değerlendirilirse, gerekli harçların yatırılması için başvurucuya e-posta gönderilir. Yurt dışından yapılan başvurularda harç, değerli kağıt bedeli ve diğer ücretler yabancı tarafından bizzat ilgili dış temsilciliğe ödenir.
• Harcı ve değerli kağıt bedeli ödenen başvurular Bakanlıkça onaylanarak çalışma iznine dönüşür; basılan izin kartları PTT kargo aracılığıyla işyeri adresine ulaştırılır.
• SGK sigortalı girişinin, Bakanlığa beyan edilen ücretten düşük olmayacak biçimde yapılması zorunludur. Bunun için öngörülen 30 günlük süre, yurt içi başvurularında çalışma izninin başlangıç tarihini izleyen günden, yurt dışı başvurularında ise yabancının yurda girdiği tarihten işlemeye başlar.

DİKKAT: Yurt dışındaki T.C. temsilciliklerinden çalışma vizesi alarak ülkeye gelen yabancılar, giriş yaptıkları tarihi izleyen 20 iş günü içinde en yakın göç idaresi müdürlüğüne başvurmak ve adres kaydını oluşturmak zorundadır.

Başvuru Durumunun Sorgulanması

Çalışma izni sorgulaması Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının internet sitesi üzerinden gerçekleştirilir. Aynı sistem, hem çalışma izni hem de çalışma izni muafiyeti başvurularının sorgulanmasına imkân verir.

Açılan ekranda "Sorgulamak İstediğiniz Başvuru Türünü Seçiniz" alanından "Yabancı Çalışma İzni" seçilir. Sonrasında "Yabancı Kimlik Numarası/Referans Numarası" ile "Başvuru Numarası" ilgili alanlara yazılarak sorgulama tamamlanır.

Bakanlığın İnceleme ve Karar Aşaması

Bakanlık, gerek gördüğü hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşünü de alarak başvuruyu değerlendirir ve karara bağlar. Usulüne uygun yapılmış ve belgeleri eksiksiz olan başvurular en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır.

Belgelerde eksiklik tespit edilmesi halinde, bunların tamamlanması için başvurucuya bildirim yapılır. Bu ihtimalde 30 günlük süre, eksik belgelerin Bakanlığa ulaştığı tarihte işlemeye başlar.

Bakanlığın olumlu ya da olumsuz kararı, yurt dışından yapılan başvurularda yabancıya bildirilmek üzere ilgili dış temsilciliğe iletilir; yurt içinden yapılan başvurularda ise doğrudan işverene bildirilir.

Mevzuatta Öngörülen İzin Türleri

İzin türleri Uluslararası İşgücü Kanunu'nda düzenlenmiştir. Kanunun öngördüğü 5 ayrı türü şöyle sıralayabiliriz: turkuaz kart, istisnai çalışma izni, bağımsız çalışma izni, süresiz çalışma izni ve süreli çalışma izni.

Süreli Çalışma İzni

Süreli çalışma izni; iş ya da hizmet sözleşmesinin süresi aşılmamak ve belirli bir işyerinde veya aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte görev yapılmak kaydıyla, ilk başvuruda en çok 1 yıllık geçerlilikle düzenlenen izin türüdür.

Bu izin türü kanunda şu şekilde düzenlenmiştir:

Uluslararası İşgücü Kanunu m. 10/1
"Başvurunun olumlu değerlendirilmesi halinde yabancıya, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, gerçek veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde veya bunları aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla ilk başvuruda en çok 1 yıl geçerli çalışma izni verilir."

Süreli izin bakımından uzatma talebinde bulunulması da mümkündür. Uzatma başvurusu olumlu sonuçlanan yabancıya, aynı işverene bağlı kalmak kaydıyla ilk uzatmada en çok 2 yıl, izleyen uzatmalarda ise en çok 3 yıla kadar izin verilir.

Süresiz Çalışma İzni

Süresiz çalışma izni, adından da anlaşılacağı üzere yabancıya Türkiye'de süre sınırı olmaksızın çalışma hakkı tanır. Bu izne başvurabilmek için yabancının uzun dönem ikamet izni ya da en az 8 yıllık kanuni çalışma izni bulunması aranır.

Süresiz izne ilişkin belgeler, iznin başlangıç tarihi esas alınarak her 5 yılın sonunda yenilenir. Yenileme talebi, beş yıllık sürenin dolmasından önceki 6 ay içinde ve her halükârda süre sona ermeden yapılmalıdır. Bununla birlikte süresiz izin sahibi yabancılar dahi, özel düzenlemelerle yalnızca Türk vatandaşlarına bırakılmış iş ve meslekleri icra edemezler.

Bağımsız Çalışma İzni

Bağımsız çalışma izni, yabancının Türkiye'de kendi ad ve hesabına çalışmasına imkân veren izin türüdür. Bu izin, profesyonel meslek mensubu yabancılara, diğer kanunlarda aranan özel şartların karşılanması koşuluyla verilmektedir. İzin süreli olarak düzenlenmekle birlikte, mevzuatta belirli bir süre öngörülmemiştir.

İznin şartları, alınma usulü ve başvuruda istenen belgeler hakkında ayrıntılı bilgiye bağımsız çalışma izni başlıklı çalışmamızdan ulaşılabilir.

İstisnai Çalışma İzni

Bu izin türü, Bakanlığın belirlediği işgücü politikalarıyla uyumlu biçimde, Uluslararası İşgücü Kanunu m. 16'da sayılan kişilere tanınmaktadır. Bu izne aşağıdaki yabancılar başvurabilir:

• Eğitim düzeyi, ücreti, mesleki tecrübesi ile bilim ve teknolojiye katkısı gibi nitelikleri sebebiyle nitelikli işgücü kabul edilenler,
• Bilim ve teknolojiye katkısı, yatırım ve ihracat düzeyi, yaratacağı istihdamın büyüklüğü gibi özellikleri nedeniyle nitelikli yatırımcı sayılanlar,
• İşvereni tarafından Türkiye'de yürütülen bir projede belirli bir süreyle istihdam edilenler,
• Türk soylu olduğu İçişleri Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığınca bildirilen yabancılar,
• KKTC vatandaşları,
• Avrupa Birliği üyesi ülkelerin vatandaşları,
• Uluslararası koruma başvurusu sahipleri, şartlı mülteciler, geçici koruma altındakiler, vatansızlar ile mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları,
• Türk vatandaşıyla evli olup eşiyle Türkiye'de evlilik birliği içinde yaşayanlar,
• Yabancı devletlerin ve uluslararası kuruluşların Türkiye'deki temsilciliklerinde diplomatik dokunulmazlık taşımaksızın görev yapanlar,
• Bilimsel, kültürel, sanatsal veya sportif amaçla Türkiye'ye gelen ve alanındaki başarısıyla uluslararası düzeyde tanınmış kişiler,
• Sınır ötesi hizmet sunucusu konumundaki yabancılar.

Bu iznin kapsamı, alınabilmesi için karşılanması gereken ölçütler ve kimlerin yararlanabileceği konusunda daha ayrıntılı bilgi istisnai çalışma izni başlıklı çalışmamızda yer almaktadır.

Turkuaz Kart

Turkuaz kart; nitelikli işgücü, mesleki tecrübe ya da başka biçimlerde Türkiye'ye katkı sunacak kişilere süresiz ikamet ve çalışma imkânı tanıyan bir belgedir. Kart yalnızca sahibini de ilgilendirmez; yabancının eşi ile 18 yaşını doldurmamış veya özel bakıma ihtiyaç duyan çocukları da süresiz ikamet hakkı elde eder.

Kart, ilk 3 yılı geçiş süresi olacak şekilde düzenlenir. Bakanlık bu süre içinde işverenden veya yabancıdan bilgi ve belge talep edebilir. Geçiş süresi içinde iptal edilmeyen karttaki geçiş süresi kaydı, yabancının talebi üzerine kaldırılır ve süresiz turkuaz kart düzenlenir.

Turkuaz kart sahipleri, kanunda düzenlenen süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır. Kartın sağladığı haklar ve tabi olunan sınırlamalar şunlardır:

• Türkiye'de askerlik yapma yükümlülüğü bu kişiler bakımından aranmaz.
• Seçme ve seçilme hakkı ile kamu görevlerine giriş hakkından yararlanmaları mümkün değildir.
• Sosyal güvenlik alanında kazanılmış hakları saklıdır; bu hakların kullanımında ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.
• İkamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras ile taşınır ve taşınmaz edinimi ve devri gibi konulardaki işlemleri, ilgili kurum ve kuruluşlarca Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuat çerçevesinde yürütülür.
• Bu hak ve yükümlülüklerin kullanımında özel kanunlar Türk vatandaşı olma şartı arıyorsa, kart sahipleri söz konusu haklardan yararlanma talebinde bulunamaz.
• 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 12. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında kart sahibi ve yakını; millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bir hali bulunmaması ve geçiş süresi kaydının kaldırılmış olması koşuluyla, Bakanlıkça teklif edilmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanabilir.

Kartın niteliği, alınma usulü, aranan şartlar ve istenen belgeler hakkında daha kapsamlı bilgi turkuaz kart başlıklı çalışmamızda ele alınmıştır.

İşveren ve Yabancı Bakımından Aranan Değerlendirme Kriterleri

Yabancının çalışma izni alabilmesi, Bakanlığın belirlediği değerlendirme kriterlerinin karşılanmasına bağlıdır. Bu kriterlerin bir kısmı işveren işletmeye, bir kısmı ise yabancının kendisine ilişkindir. Aranan ölçütler şunlardır:

• İzin talep edilen işyerinde en az 5 Türk vatandaşının istihdam ediliyor olması gerekir. İzin isteyen yabancının şirket ortağı olması halinde beş kişilik istihdam koşulu, Bakanlıkça verilecek bir yıllık iznin son 6 ayı bakımından aranır. Aynı işyeri için birden çok yabancıya izin istendiğinde ise, ilk izinden sonraki her yabancı bakımından beş kişilik istihdam koşulu ayrı ayrı aranır.
• İşyeri bakımından üç mali eşikten birinin karşılanması aranır: ödenmiş sermayenin 100.000 TL, brüt satış tutarının 800.000 TL ya da son yıl ihracatının 250.000 ABD Doları düzeyine ulaşmış olması.
• Dernek ve vakıflarda çalışacak yabancılara ilişkin taleplerde ikinci maddedeki ölçüt uygulanmaz. Yabancı devlet havayollarının Türkiye temsilcilikleri ile eğitim sektörü ve ev hizmetlerinde çalışacak yabancıların başvurularında ise birinci ve ikinci maddelerdeki ölçütler aranmaz.
• Şirket ortağı olan yabancının sermaye payının en az yüzde 20 olması ve bu payın 40.000 TL'den az olmaması gerekir.
• İşverence beyan edilen aylık ücretin, yabancının görevi ve yetkinliğiyle bağdaşır düzeyde bulunması gerekir. Bu ücret, başvuru tarihinde yürürlükteki asgari ücret esas alınarak hesaplanan alt sınırların altına inemez. Söz konusu sınır; pilotlar ile üst düzey yöneticilerde 6.5 kat, mühendis, mimar ve birim ya da şube müdürlerinde 4 kat, öğretmenler ile uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde 3 kat, turizm-animasyon firmalarında akrobat ve benzeri unvanlarla çalışanlar ile masör, masöz ve SPA terapistlerinde 2 kat, sayılanların dışındaki mesleklerde 1,5 kat olarak uygulanır; ev hizmetlerinde ise asgari ücret düzeyi yeterlidir. Bu eşiklerin tutar karşılıkları aşağıda ayrı bir başlık altında tablo halinde verilmiştir.
• Masör, masöz ve SPA terapisti gibi uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde yabancı çalıştırma talepleri yalnızca belirli işletmeler bakımından değerlendirmeye alınır; bu kapsam dışında kalan işletme ve işyerlerinin talepleri uygun bulunmaz. Değerlendirmeye alınacak işletmeler şunlardır: bünyesinde izinli masaj salonu bulunduğunu belgeleyen ve Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli en az üç yıldızlı turizm işletmeleri, belgeli tatil köyleri, resmi makamlardan faaliyet izni almış termal oteller; hamam, sauna, SPA ve benzeri kompleks barındıran belgeli turizm işletmeleri ile anlaşmalı (sözleşme bulunan) tesisler; en az 20 Türk vatandaşı çalıştıran ve resmi makamlardan izinli spor merkezleri.
• Eğlence sektörü ile turizm-animasyon organizasyon firmalarının uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerinde çalıştırılacak yabancılar bakımından, işyerinde en az 10 Türk vatandaşı istihdam ediliyorsa her bir yabancı için ayrı ayrı 5 Türk vatandaşı istihdamı kotası ayrıca aranmaz.
• İkili veya çok taraflı sözleşmelerden ülkemizin taraf olduklarında hüküm bulunan durumlarda; ayrıca kamu kurum ve kuruluşlarının sözleşme veya ihale yoluyla yürüttüğü mal ve hizmet alımı işlerinde çalıştırılacak yabancılar bakımından birinci ve ikinci maddelerdeki ölçütler aranmaz.
• İleri teknoloji gerektiren işlerde ya da aynı niteliklere sahip Türk uzmanın bulunmadığı hallerde, Genel Müdürlük Makamının onayı üzerine birinci ve ikinci maddelerdeki kriterler uygulanmaz.
• Özellik Arzeden Doğrudan Yabancı Yatırım niteliğindeki işletmelerde, kilit personel dışında kalan yabancılar bakımından birinci ölçüt uygulanırken, işletmenin ülke genelindeki bütün işyerlerinde istihdam ettiği Türk vatandaşı sayısı esas alınır.

Kriterlerden Muaf Tutulan Yabancılar

Yukarıdaki değerlendirme kriterlerine tabi olmayan yabancılar da bulunmaktadır. Ancak bu muafiyet, çalışma izni alma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz; ilgililerin Türkiye'de çalışabilmek için yine izin temin etmesi gerekir. Kriterlerden muaf tutulanlar şunlardır:

• Türk vatandaşı ile en az 3 yıldır evlilik birliği içinde yaşayan yabancılar,
• Annesi, babası veya çocuğu Türk vatandaşı olan yabancılar,
• Türk veya akraba toplulukları uygulamaları çerçevesinde kendisine ikamet izni verilmiş yabancılar,
• İnsani ikamet izni tanınmış yabancılar,
• İnsan ticareti mağduru ikamet izni verilmiş yabancılar,
• Vatansız statüsüyle ikamet izni almış yabancılar,
• KKTC vatandaşları.

Başvuruda Sunulması Gereken Belgeler

Aşağıda önce tüm izin türleri bakımından ortak olan belgeler, ardından yabancının çalışacağı sektöre göre ayrıca istenen belgeler ele alınmıştır.

Bütün Başvurularda İstenen Ortak Belgeler

Çalışma izni başvurusunda sunulması gereken temel belgeler şunlardır:

• Taraflarca imzalanmış iş sözleşmesi,
• Pasaport sureti (pasaportun Latin harfleriyle düzenlenmemiş olması halinde yeminli mütercim ya da resmi makamlarca onaylanmış çevirisinin de eklenmesi gerekir),
• Yeminli mütercim veya resmi makamlarca onaylı Türkçe tercümesiyle birlikte diploma ya da geçici mezuniyet belgesi sureti (Bakanlığın gerekli gördüğü meslekler ile mesleki hizmetler kapsamındaki işlerde diploma zorunludur; ev hizmetlerinde ise böyle bir ibraz aranmaz, son bitirilen okula ilişkin beyanla yetinilir),
• Kuruluşun güncel sermaye ve ortaklık yapısını gösteren Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi,
• Vergi dairesi ya da yeminli mali müşavir onaylı, son yıla ait bilanço ile kâr/zarar tablosu.

Pasaport süresi bakımından özel bir sınır bulunduğunu da belirtmek gerekir. 6458 sayılı Kanunun 23. maddesi uyarınca, talebi uygun görülen yabancılara verilecek izinler pasaportun bitim tarihinden 60 gün önceki tarihi aşmayacak biçimde düzenlenir. Ayrıca başvuru tarihi itibarıyla 60 günden az süresi kalmış pasaport veya pasaport yerine geçen belgeyle yapılan başvurular işleme alınmaz.

Yukarıdaki liste ortak belgeleri kapsar. Bunlara ek olarak, yabancının çalışmak istediği sektöre göre ayrıca bilgi ve belge yüklenmesi gerekir.

Eğlence Sektörü

Bu sektöre ilişkin başvurularda istenen belgeler şunlardır:

• Yeminli mütercim veya resmi makamlarca onaylı Türkçe tercümesiyle bonservis (yabancının sanatçı olarak uluslararası üne sahip bulunduğunu ya da aynı düzeydeki yabancı işletmelerde program yaparak çalıştığını gösteren bonservisin üzerinde apostil şerhi veya dış temsilcilik tasdik şerhi yer almalıdır),
• Hem Türkçe hem de yabancının dilinde düzenlenmiş, işveren ile yabancının ıslak imzalarını taşıyan iş sözleşmesi,
• Kültür ve Turizm Bakanlığından alınmış işletme belgesi.

Yabancı sanatçılarla kurulacak iş sözleşmesinde bulunması zorunlu kayıtlar da vardır:

• Çalışma sürelerinin tamamlanmasının ardından ülkelerine dönüşlerinde dönüş biletleri ile yol giderlerinin işverence karşılanacağına dair taahhüt,
• Ücretin, her 6 ayda bir güncellenen asgari ücretin 3 katının altına inemeyeceği yönünde taahhüt,
• İşyerine ait vergi numarası,
• Çalışanın hakları ile birlikte, ihtiyaç halinde başvurulabilecek 155 Polis İmdat ile 157 İnsan Ticareti Mağdurlarına Yönelik Yardım hattı, Alo 170 yardım hattı numaraları ve Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerinin irtibat telefonları.

Sektörün kapsamı, başvurabilecek yabancılar ve aranan şartlar eğlence sektörü çalışma izni başlıklı çalışmamızda ayrıntılı biçimde incelenmiştir.

Havacılık Sektörü

Havacılık sektörü başvurularında yeminli mütercim veya resmi makamlarca onaylı Türkçe tercümesiyle birlikte pilot lisansı sunulur. Bakanlıkça düzenlenecek izin ise, yabancı uyruklu pilotların lisansını Türkiye'de geçerli kılan ve Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden alınan validasyon belgesi ile birlikte hüküm ifade eder.

DİKKAT: Havacılık sektörüne ilişkin çalışma izni, tek başına yeterli değildir; geçerlilik kazanabilmesi için Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden alınacak validasyon belgesiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bu başlıkta konunun genel çerçevesi verilmiştir. Sürecin ayrıntıları havacılık sektörü çalışma izni başlıklı çalışmamızda ele alınmaktadır.

Kilit Personel

Kilit personel başvurusunda talep edilen belgeler şunlardır:

• Şirketin ya da şubenin "özellik arzeden doğrudan yabancı yatırım" niteliği taşıdığını ortaya koyan bilgi ve belgeler,
• Yabancı personelin kilit personel konumunda bulunduğunu gösteren bilgi ve belgeler,
• İrtibat bürosu faaliyetleri bakımından son yıl içinde yurt dışından döviz getirildiğini kanıtlayan belgeler,
• Yabancı Personel Bildirim Formu,
• Çalışma izni talep dilekçesi,
• Özgeçmiş formu,
• Pasaport sureti ile tercümesi,
• Yabancıya ait işe kabul belgesi veya bu belgenin onaylı sureti.

Kilit personelin kimlerden oluştuğu, iznin nasıl alınacağı ve özellik arzeden doğrudan yatırım tutarının ne olduğu kilit personel çalışma izni başlıklı çalışmamızda açıklanmıştır.

İrtibat Büroları

İrtibat bürolarınca yapılan başvurularda iki belge grubu aranır. Bunlardan ilki, irtibat bürolarında istihdam edilecek yabancılar için ilgili bakanlıktan alınacak faaliyet izni belgeleridir. İkincisi ise son bir yıl içinde yurt dışından, karşılığı 200 bin ABD Dolarından az olmayan bir döviz girişi sağlandığını ortaya koyan belgelerdir; büro yetkilisine ait yetki belgesi ile döviz transferine ilişkin banka dekontu, banka yazısı veya döviz alım belgesi fotokopisi bu kapsamda değerlendirilir.

Şirket Ortağı Yabancılar

Şirket ortağı sıfatıyla yapılan başvurularda şu belgeler istenir:

• Pasaport sureti,
• Yeminli mütercim veya resmi makamlarca onaylı Türkçe tercümesiyle diploma ya da geçici mezuniyet belgesi sureti,
• Kuruluşun güncel sermaye ve ortaklık yapısını gösteren Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi,
• Vergi dairesi veya yeminli mali müşavir onaylı, son yıla ait bilanço ve kâr/zarar tablosu.

Ortakların hangi hallerde izin alması gerektiği ve aranan şartlar şirket ortağı yabancıların çalışma izni başlıklı çalışmamızda ele alınmıştır.

Turizm Sektörü

Turizm sektörü başvurularında, Kültür ve Turizm Bakanlığından alınmış işletme ve yatırım belgesi sunulur; işletme belgeli değilse ticaret odasından alınan faaliyet belgesi istenir.

Bu sektörde ayrıca bir kota sınırı bulunur. Turizm işletmelerinde çalıştırılan yabancı personel sayısı toplam personelin % 10'unu aşamaz; bu oran Kültür ve Turizm Bakanlığınca % 20'ye kadar yükseltilebilir. Bunun yanında 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu m. 18 uyarınca, izin talep edilen her yabancı için o işyerinde en az beş Türk vatandaşının istihdamı zorunludur.

Sektöre özgü kriterler ve iş sözleşmesinde dikkat edilmesi gereken hususlar turizm sektörü çalışma izni başlıklı çalışmamızda incelenmiştir.

Yabancı Hekimler

Yabancı hekim başvurularında şu belgeler talep edilir:

• Ön izin belgesi (Sağlık Bakanlığına bağlı özel sağlık kuruluşlarında görev alacak yabancı sağlık meslek mensupları bakımından aranır; görev yerinin bulunduğu ilin sağlık müdürlüğünce düzenlenir ve ilgilinin mesleki yeterliliğini ortaya koyar),
• Faaliyet izin belgesi (yabancı hekim ya da diğer sağlık personelini istihdam etmeyi planlayan özel sağlık kuruluşlarınca il sağlık müdürlüğünden temin edilir),
• Yabancının yurt dışındaki fakültelerden mezun olması halinde diploma denklik belgesi.

Yabancı hekim ve hemşirelerin ülkemizde görev yapabilmesine imkân tanıyan düzenleme 663 sayılı KHK ile getirilmiştir. Bu çerçevede, yabancı uyruklu hekim ya da hemşire istihdam etmek isteyen özel sağlık kuruluşları, il sağlık müdürlüğünden temin ettikleri ön izin (mesleki yeterlilik) belgesiyle Bakanlığa başvuru yapabilir. İlgilinin öğrenimini yurt dışındaki bir fakültede tamamlamış olması halinde ise denklik belgesinin ibrazı zorunludur.

Ön izin sürecinin işleyişi ve bu süreçte istenen belgeler yabancı doktor çalışma izni başlıklı çalışmamızda ayrıntılandırılmıştır.

Ev Hizmetlerinde Bakıcı Olarak Çalışacaklar

Ev hizmetlerinde yabancı istihdamına yönelik başvurular son yıllarda belirgin biçimde artmıştır. Bakanlık, bu izin türünün istismar edilmesini önlemek ve izin verilen yabancıların güvenliğini korumak amacıyla bazı sınırlamalar getirmiştir:

• Ev hizmetleri kapsamında yalnızca yaşlı, hasta ve çocuk bakımı için izin verilebilir; bunların dışındaki işler için izin düzenlenmez.
• İşverenin bakım gerektiren bir hastalığı bulunduğunun sağlık kurulu raporuyla ortaya konması gerekir.
• Ciddi bakım gerektiren ağır haller dışında erkek yabancılara konutlarda izin verilmemektedir.

Bu izin türü için istenen belgeler ise şunlardır:

• İşveren ile yabancı tarafından imzalanmış iş sözleşmesi (yurt dışı başvurularında sözleşmenin taraflarca önceden imzalanarak, çalışma vizesi talebi sırasında yabancı personelce T.C. dış temsilciliğine sunulması gerekir),
• Pasaport sureti,
• Bitirilen son okula ilişkin beyan (ev hizmetlerinde diploma ibrazı zorunlu değildir),
• İşverene ait kimlik kartı,
• Bakımı yapılacak kişinin kimlik kartı (bakılacak kişi yaşlı ise ayrıca sağlık belgesi veya heyet raporu gerekir),
• İşverenin nüfus kayıt örneği,
• Yaşlı, hasta ya da çocuğa ait vukuatlı nüfus kayıt örneği,
• İşverenin gelir durumunu ortaya koyan belge,
• İşverenin birinci derece yakını olması halinde yakınlığı gösteren belge.

İznin alınma usulü ve iş sözleşmesinde gözetilmesi gereken hususlar yabancı bakıcı çalışma izni başlıklı çalışmamızda ele alınmıştır.

Mühendis ve Mimarlar

Bu meslek gruplarına ilişkin başvurularda iki belge öne çıkar. İlki, mesleki hizmetler kapsamında mühendis veya mimar olarak izin talep eden yabancının yurt dışında yükseköğrenim görmesi halinde, ilgili mevzuata uygun biçimde alacağı diploma veya geçici mezuniyet denklik belgesidir. İkincisi ise mühendis, mimar ya da şehir plancısı sıfatıyla yabancı uzman istihdam edecek tüzel kişilerin, aynı meslekte Türk vatandaşı çalıştırdığını kanıtlayan ücret bordrosudur.

Konunun ayrıntıları yabancı mimar ve mühendis çalışma izni başlıklı çalışmamızda incelenmektedir.

Yükseköğretim Öğrencileri

Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunun örgün öğretim programına kayıtlı yabancı öğrenciler, çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir. Doktora, yüksek lisans, lisans ve ön lisans düzeyindeki öğrenciler bu izne, öğrenimlerinin birinci yılını geride bıraktıktan sonra başvurabilir.

İşverenden istenen belgeler şunlardır:

• İşveren ile yabancı tarafından imzalanmış iş sözleşmesi (yurt dışı başvurularında sözleşmenin önceden imzalanarak çalışma vizesi talebi sırasında yabancı tarafından T.C. dış temsilciliğine sunulması gerekir),
• Kuruluşun güncel sermaye ve ortaklık yapısını gösteren Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi,
• Vergi dairesi ya da yeminli mali müşavir onaylı, son yıla ait bilanço ve kâr/zarar tablosu.

Yabancı öğrenciden ise biyometrik fotoğraf, pasaport sureti ve öğrenci belgesi talep edilir.

Sürecin ayrıntıları yabancı öğrenci çalışma izni başlıklı çalışmamızda açıklanmıştır.

Zorunlu Staj Yapacak Öğrenciler

Üniversite eğitiminin gereği olarak yapılması zorunlu tutulan stajlarda, yabancı öğrencinin çalışma izni değil çalışma izni muafiyeti başvurusunda bulunması gerekir.

UİK Uygulama Yönetmeliği'nin 48/1-n hükmü uyarınca, ülkemizdeki bir örgün öğretim programına kayıtlı bulunan ve ilgili mevzuat gereğince mesleki eğitim çerçevesinde bir işveren nezdinde staj yapması zorunlu olan yabancı öğrenciler, bu stajın sürdüğü dönem boyunca muafiyetten yararlanır.

Özel Öğretim Kurumlarında Görev Alacak Öğretmenler

Yabancı öğretmen başvurularında iki belge aranır. Bunlardan ilki, MEB'e bağlı özel öğretim kurumlarında görev alacak yabancılar bakımından aranan ve ilgilinin mesleki yeterliliğini ortaya koyan ön izin belgesidir. İkincisi ise yabancı istihdam edecek özel öğretim kurumlarının MEB'den temin ettiği "Kurum Açma ve Öğretime Başlama İzni" ile "Ruhsatname" belgeleridir.

MEB ön izin sürecinin nasıl işlediği yabancı öğretmen çalışma izni başlıklı çalışmamızda ele alınmıştır.

Yabancı Personelle Kurulacak İş Sözleşmesinde Gözetilecek Hususlar

Yabancı personelle imzalanacak sözleşmede dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• Sözleşmenin İş Kanunu ile diğer mevzuat hükümlerine uygun biçimde düzenlenmesi,
• Yabancıya ödenecek ücretin, Bakanlığın değerlendirme kriterlerinde belirlenen zorunlu asgari tutarların altında kalmaması (bu tutarlar bir sonraki başlıkta gösterilmiştir),
• Yabancının, niteliğine göre işe alındığı sektöre ve göreve uygun bir işte çalıştırılacak olması ve sözleşmede bu yönde gerekli düzenlemelerin yapılması.

Mesleklere Göre Zorunlu Asgari Ücret Eşikleri

Yabancıya ödenecek ücretin, kişinin görev ve yetkinliğiyle bağdaşır düzeyde olması aranır. Alt sınır, başvuru tarihinde yürürlükte bulunan asgari ücretin belirli katsayılarla çarpılması suretiyle bulunur. Katsayılar ile bunların 01.01.2023 tarihi itibarıyla karşılık geldiği brüt tutarlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Ücretin, mesleğe göre belirlenen bu eşikler gözetilerek sözleşmede doğru biçimde gösterilmesi gerekir. Tabloda yer alan tutarların altında bir ücret kararlaştırılması, başvurunun reddedilmesi sonucunu doğurur.

Yabancılara Kapalı Olan Meslek ve Görevler

İlgili kanunlarla yalnızca Türk vatandaşlarına özgülenmiş meslek ve görevlerde yabancılara izin verilmesi mümkün değildir. Bu meslek ve görevler şu başlıklar altında toplanabilir:

• Hukuk ve yargı alanı: avukatlık, noterlik, hakim ve savcılık, arabuluculuk, bilirkişilik, konkordato komiserliği.
• Sağlık alanı: diş hekimliği ve hasta bakıcılık, eczacılık, veterinerlik, özel hastanelerde mesul müdürlük, uzmanlık eğitimi dışında çalışacak yabancı asistanlık.
• Güvenlik hizmetleri: özel güvenlik şirketleri bakımından kurucu, yönetici, eğitici ile şirketin tüzel kişi ortağının yetkilendirdiği temsilciler; özel güvenlik görevlileri; çarşı ve mahalle bekçiliği.
• Denizcilik ve ulaştırma: kara suları dahilinde balık, istiridye, midye, sünger, inci ve mercan ihracı ile dalgıçlık, arayıcılık, kılavuzluk, kaptanlık, çarkçılık, katiplik ve tayfalık gibi işler; gemi acente yetkilisi ve gemi acente personeli; taşıma işleri organizatörlüğü; stajyer havacılık bilgi yönetimi memurluğu; fahri trafik müfettişliği.
• Mali ve ticari alan: mali müşavirlik, gümrük müşavir yardımcılığı, kooperatif yönetim kurulu üyeliği.
• Turizm ve acentelik: turist rehberliği, acente sorumlusu ve seyahat acentesi sorumlusu.
• Eğitim ve diğer alanlar: Türkçeden başka dille öğretim yapan ve yabancılar tarafından açılmış okulların kuruculuğu; spor müşavirliği; tarım alanında iş aracılığı; daimî nezaretçilik ve teknik elemanlık.

Çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yalnızca Türk vatandaşlarının icra edebileceği kabul edilen bu iş ve meslekler bakımından yabancıların çalışma izni başvurusunda bulunması mümkün değildir.

Çalışma İzni Muafiyeti ve Tanınan Süreler

Çalışma izni muafiyeti, Türkiye'de izin almaksızın çalışma ve ikamet hakkı sağlayan belgeyi ifade eder. Bu belgeden yararlanabilecek kişiler, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 48. maddesindeki sayımda gösterilmiştir. Aşağıda bu kişiler, kendilerine tanınan süreler esas alınarak gruplandırılmıştır.

Bir aya kadar muafiyet tanınanlar:

• Bilim, kültür ve sanat alanlarında çalışacak yabancılar,
• Sınır ötesi hizmet sunucuları.

Üç aya kadar muafiyet tanınanlar:

• İthal veya ihraç edilen mal ve hizmetler konusunda eğitim verecek yabancılar ile ülkeye getirilen makine ve sistemlerin kullanımı, bakımı ya da onarımına ilişkin eğitim sunacak olanlar,
• Yurt dışında ikamet etmekle birlikte bakanlıklarca Türk soylu olduğu belirlenen yabancılar,
• Sportif faaliyetlerde görev alacaklar,
• Anonim şirketlerin Türkiye'de ikamet etmeyen yabancı yönetim kurulu üyeleri,
• Anonim şirket dışındaki şirketlerin yönetici sıfatı taşımayan yabancı ortakları.

Dört aya kadar muafiyet tanınanlar:

• Üniversitelerin uluslararası öğrenci değişim programları (Erasmus, AIESEC, Farabi vb.) çerçevesinde staj yapacak yabancılar; bu programların Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce onaylanması halinde süre 12 aya kadar uzar.

Altı aya kadar muafiyet tanınanlar:

• Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce belirlenen mevsimlik tarım ve hayvancılık işlerinde çalışacaklar,
• Eğitim, teknoloji, ekonomi veya sosyo-kültürel alanlarda ülkemize önemli katkı sağlayacağı ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca bildirilen yabancılar,
• Belgeli turizm işletmelerinin sınırları dışında faaliyet gösterecek fuar ve sirklerde çalışacak yabancılar.

Sekiz aya kadar muafiyet tanınanlar:

• Tur operatörü temsilcisi sıfatıyla görev yapacak yabancılar.

Görev, eğitim veya sözleşme süresince muafiyet tanınanlar:

• TFF ile Gençlik ve Spor Bakanlığının uygun görüşü üzerine spor meşruhatlı vizeyle ülkeye gelen sporcu, antrenör, fizyoterapist, masör ve benzeri görevliler, Türkiye'deki kulüplerle imzaladıkları sözleşmeler süresince,
• Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki mali işbirliği anlaşmaları kapsamında ülkemizde görev yapanlar, çalışma süreleri boyunca,
• Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı olup kabotaj hattı dışında sefer yapan gemilerde görevli yabancı gemi adamları, iş sözleşmesi sona erene kadar,
• Türkiye'de bir örgün öğretim programına kayıtlı olup zorunlu stajı bulunan yabancı üniversite öğrencileri, staj süresince,
• Yabancı devletlerin Türkiye'deki diplomatik veya konsolosluk temsilciliklerinde memur sıfatıyla bulunanlar görevleri süresince; aynı yerlerde iş sözleşmesiyle çalışanlar ise sözleşmeleri sona erinceye kadar,
• Anılan temsilciliklerin bağlı birimi sıfatıyla faaliyet gösteren okullarda, kültür kurumlarında ve din kurumlarında görev alan yabancılar, görevleri boyunca,
• TUS veya DUS sınavı için Türkiye'ye gelen yabancılar, eğitim süresince,
• Tıpta veya diş hekimliğinde uzmanlık yapan yabancılar, eğitimleri boyunca,
• Türk-Japon Bilim ve Teknoloji Üniversitesi bünyesinde görev alacak yabancı personel, araştırmacı ve yöneticiler, iş sözleşmeleri süresince,
• MSB bünyesindeki fabrika veya tersanelerde ya da MKE bünyesinde çalışanlar, iş sözleşmeleri boyunca.

Muafiyet başvurusunda istenen belgeler ise sınırlıdır: eğitim durumuna ve varsa işyerine ilişkin kanıtlayıcı belgeler, geçerliliğini koruyan pasaport ya da pasaport yerine geçen belge ve yabancıya ait biyometrik fotoğraf.

Muafiyet rejiminin bütün ayrıntılarına çalışma izni muafiyeti başlıklı çalışmamızdan ulaşılabilir.

Geçici Koruma Kapsamındaki Suriyelilerin Durumu

Suriye vatandaşlarının çalışma izni talepleri, geçici koruma sağlanan yabancılar statüsüne ilişkin hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Konuya ilişkin kurallar ise Geçici Koruma Sağlanan Yabancıların Çalışma İzinlerine Dair Yönetmelik'te yer almaktadır.

İzin alınabilmesi için aranan şartlar şunlardır:

• İlgilinin elinde geçici koruma kimlik belgesi ile 99 ile başlayan bir yabancı kimlik numarası bulunmalıdır; anılan numara, geçici koruma kimlik belgesiyle birlikte tahsis edilmektedir.
• Başvuru tarihi itibarıyla en az 6 aylık geçici koruma süresince Türkiye'de bulunulmuş olması aranır.
• Öğretmenlik, doktorluk ve akademisyenlik gibi ön izin gerektiren mesleklerde, Milli Eğitim Bakanlığından, Sağlık Bakanlığından ya da Yükseköğretim Kurulundan ön izin belgesi alınmış olmalıdır.
• Talep, yalnızca Türk vatandaşlarının icra edebildiği mesleklerden birine yönelik olmamalıdır.
• Başvurunun, geçici koruma altındaki yabancılara Bakanlıkça açık tutulan işler arasından biri için yapılması gerekir.
• İstihdamın gerçekleşeceği işyerinde il ve istihdam kotasına ilişkin şartların sağlanmış olması gerekir.

Bakanlığın değerlendirme kriterleri ve istihdam kotası uygulaması suriyeli çalışma izni başlıklı çalışmamızda ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.

Türk Soylu Yabancılara Tanınan Özel Rejim

Türk soylu olduğu İçişleri Bakanlığı ya da Dışişleri Bakanlığınca bildirilen yabancılar, Türk vatandaşlarına özgülenmiş iş ve mesleklerden ülkemizde ihtiyaç duyulanları icra etmek üzere başvuru yapabilir. Ancak bu çalışma, Türk Silahlı Kuvvetleri ve Güvenlik Teşkilatı dışındaki kamu kurumları ile özel kuruluş ve işyerleriyle sınırlıdır.

Konunun ayrıntıları Türk soylu çalışma izni başlıklı çalışmamızda incelenmiştir.

Harç, Değerli Kağıt Bedeli ve Ödeme Süresi

Gerek ilk başvuruda gerekse süre uzatım taleplerinde çeşitli harç ve masrafların ödenmesi gerekir. Bu kalemlerin yanında ayrıca değerli kağıt bedeli de yatırılır; 01.01.2023 tarihinden geçerli olmak üzere yabancı çalışma izin belgesine ilişkin değerli kağıt bedeli 356 TL olarak belirlenmiştir.

DİKKAT: Bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 30 gün içinde istenen harç ile değerli kağıt bedelinin yatırılmaması halinde başvuru işlemden kaldırılır. Bu nedenle her iki kalemin de süresi içinde ve ayrı ayrı ödendiğinden emin olunmalıdır.

Başvurunun Sonuçlanma Süresi

Bakanlık, kendisine ulaşan çalışma izni başvurularını en geç 30 gün içinde karara bağlar.

Başvurunun Reddi ve Ret Kararına Karşı Başvuru Yolları

Başvurunun reddi, Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 9. maddesinde bentler halinde sayılan ölçütlere uyulmamasından kaynaklanır. Ret sonucunu doğurabilecek başlıca haller şunlardır:

• Sahte ya da yanıltıcı bilgi ve belgeye dayanan başvurular,
• Yabancı istihdamına ilişkin gerekçesi yeterli görülmeyen başvurular,
• Diğer kanunlarla Türk vatandaşlarına özgülenmiş iş ve meslekler için yapılan başvurular,
• Gerekli nitelik ve uzmanlığa sahip olmadığı anlaşılan yabancılara ilişkin başvurular,
• Kanuni süresinde yapılmayan ya da eksiklikleri giderilmeyen başvurular,
• Bakanlıkça belirlenen değerlendirme kriterlerini karşılamayan başvurular,
• 6458 sayılı Kanunun 7., 15. ve 54. maddeleri kapsamında bulunduğu İçişleri Bakanlığınca bildirilen yabancılara ilişkin başvurular (Türkiye'ye girişine izin verilmeyecek, vize verilmeyecek ya da hakkında sınır dışı etme kararı alınmış yabancılar bu kapsamdadır),
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından Türkiye'de çalışması sakıncalı görülen yabancılara ilişkin başvurular,
• Harç ve değerli kâğıt bedelinin yatırılmasına ilişkin bildirimden itibaren otuz gün içinde ödeme yapılmayan başvurular.

Sayılan sebeplerden yalnızca birinin bulunması başvurunun reddi için yeterlidir. Ayrıca ret sebepleri bu sayımla sınırlı değildir. Ret kararına karşı yabancının önünde iki yol vardır: itiraz ve iptal davası. Önce itiraz yoluna gidilmesi halinde dava açma süresi durur; itirazın reddi üzerine de dava açılabilir.

İtirazlar, ret kararının yabancıya tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde ve e-izin sistemi üzerinden yapılır. Başvuruda itiraz konusuna ilişkin hukuki nitelikte bir dilekçe hazırlanmalı, dilekçedeki gerekçeleri destekleyen bilgi ve belgeler de eklenmelidir. Belgelerin ve dolayısıyla başvurunun sisteme e-imzalı olarak yüklenmesi gerekir.

İptal davası ise idare mahkemesinde ve tebligatı izleyen günden başlayan 60 günlük süre içinde açılır. Önce itiraz edilmişse dava süresi duracaktır. Örnek vermek gerekirse, ret kararının tebliğini izleyen 15. günde itiraz edilmişse, itiraz üzerine verilen kararın tebliğini izleyen günden itibaren dava açmak için 45 gün kalır.

Bu başvurularda dilekçelerin hukuki bir çerçevede kaleme alınması belirleyicidir. Öncelikle başvurunun hangi kanun maddesine dayanılarak reddedildiği tespit edilmeli, ardından ilgili hükme ve somut duruma uygun bir dilekçe hazırlanmalıdır. Aksi halde başvurunun yeniden reddi gündeme gelir. Sürecin etkin ve hızlı yürütülebilmesi için yabancılar hukuku alanında deneyimli bir hukukçuya danışılması yerinde olur.

Ret sebeplerinin tamamının ve ilgili kanun maddelerinin incelendiği kapsamlı değerlendirme çalışma izni başvurusunun reddi başlıklı çalışmamızda yer almaktadır.

Ret Kararının Ardından Yeni Başvuru Yapılması

Başvurunun reddedilmesi, yeniden başvuru yapılmasına engel değildir.

Tekrar başvurularda dikkat edilmesi gereken en önemli husus, ret kararına konu olan eksikliklerin giderilmiş olmasıdır. Bu nedenle yeni başvuruya geçilmeden önce eksiklikler doğru biçimde tespit edilmeli ve bu kez usulüne uygun bir başvuru hazırlanmalıdır. Aksi halde ikinci bir ret kararıyla karşılaşılması kuvvetle muhtemeldir.

Çalışma İzninin Bakanlıkça İptali

İznin geçerliliğini yitirmesi ya da Bakanlıkça iptali Uluslararası İşgücü Kanunu m. 15'te ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Anılan maddenin birinci fıkrasına göre çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti, sürenin dolmasıyla ya da Bakanlıkça iptal edilmesiyle geçerliliğini kaybeder. İptal aşağıdaki hallerde mümkündür:

• İzin ya da muafiyet geçerlilik kazandıktan sonraki 6 ay içinde yabancının ülkeye gelmemiş olması,
• Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin süresinin uzatılmaması (İçişleri Bakanlığı ya da Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü bulunan haller bunun dışındadır),
• Kanunda öngörülen hükümlere aykırı biçimde çalıştığının tespit edilmesi,
• Çalışmasının herhangi bir sebeple sona ermesi,
• İzin başvurusunun sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelere dayandığının sonradan anlaşılması,
• 11. madde kapsamında bulunmasına rağmen geçiş süresi içinde istenen bilgi ve belgeleri sunmaması ya da bu niteliklerini yitirdiğinin tespit edilmesi,
• İçişleri Bakanlığınca, ilgilinin 6458 sayılı Kanunun 7., 15. ve 54. maddeleri kapsamında bulunduğunun bildirilmesi,
• Türkiye'de çalışmasının kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı yönünden sakıncalı görüldüğünün ilgili kurum ve kuruluşlarca bildirilmesi,
• Mücbir sebep sayılan sağlık gerekçeleri veya zorunlu kamu hizmeti halleri dışında, yurt dışında kesintisiz olarak süreli izinlerde altı ayı, bağımsız ve süresiz izinlerde ise bir yılı aşan bir süre kalınması,
• Turkuaz Kart sahibi olması halinde yurt dışında geçirdiği sürenin Bakanlıkça belirlenen süreyi aşması.

İznin iptali halinde yabancının başvurabileceği iki hukuki imkân bulunur: itiraz ve iptal davası. Her iki yolun işleyişi, yukarıda başvurunun reddine ilişkin olarak açıklanan usulle aynıdır.

İzin Süresinin Uzatılması

Uzatma talepleri e-izin otomasyon sistemi üzerinden yapılır. Talebin, mevcut iznin biteceği tarihe en fazla 60 gün kala açılan pencere içinde ve her halükârda izin süresi dolmadan yapılması gerekir.

Bir yıllık kanuni çalışma süresinin ardından yapılan uzatma talebi olumlu değerlendirilirse, aynı işverene bağlı olarak ilk uzatmada en çok 2 yıl, sonraki uzatmalarda ise en çok 3 yıla kadar izin verilebilir.

Uzatma başvurusunda bulunan yabancılar; izin süresinin sona erdiği tarihten itibaren 90 günü aşmamak ve yaptıkları işin niteliği değişmemek kaydıyla aynı işyerinde ve aynı meslekte çalışmayı sürdürebilir. Bu süre içindeki çalışmalar da kanuni çalışma sayılır.

Başka bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvurular ile izin süresi dolduktan sonra yapılan uzatma talepleri, ilk başvuru usul ve esaslarına göre değerlendirilir.

Uzatma işlemlerinin tüm ayrıntıları çalışma izni uzatma başlıklı çalışmamızda ele alınmıştır.

Uzatma Talebinin Reddi

Uzatma başvurusunun reddi; talebin süresinde yapılmaması, mevzuatta öngörülen usule uyulmaması ya da gerekli belgelerin temin edilmemesi gibi sebeplerle gündeme gelir.

Talebi reddedilen yabancı bu karara karşı itiraz edebilir veya iptal davası açabilir. Söz konusu hukuki imkânların kullanımı, yukarıda başvurunun reddi bakımından açıklanan usule tabidir.

İzinsiz Yabancı Çalıştırmanın Yaptırımları

İzinsiz yabancı istihdamı, hem işveren hem de yabancı bakımından idari para cezası doğurur. 2023 yılı için öngörülen tutarlar aşağıdaki gibidir:

Bunun yanında, izin belgesi bulunmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir. Bu kişilerin Türkiye'ye girişi, pasaportu, vizesi ve ikamet izni gibi hususlar incelenir; yasal statüsü bulunmayanlar bakımından sınır dışı işlemleri Göç İdaresi Başkanlığınca yürütülür.

DİKKAT: Yabancının işe başlaması, çalışmayı bırakması veya iznin iptalini gerektiren bir durumun doğması hallerinde işveren, bu değişikliği 15 gün içinde ilgili kuruma bildirmek zorundadır. Bildirimin yapılmaması, 2023 yılı bakımından 2378 TL tutarında idari para cezası doğurur.

Konunun bütün ayrıntıları kaçak yabancı işçi çalıştırma cezası başlıklı çalışmamızda incelenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çalışma izni süreci, hem yabancı çalışan hem de işveren bakımından tereddüt doğuran birçok soruyu beraberinde getirir. Uygulamada en sık yöneltilen sorular aşağıda yanıtlanmıştır.

Çalışma İzni Ayrıca Oturma İzni Alınmasını Gereksiz Kılar mı?

Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca düzenlenen çalışma izni ya da çalışma izni muafiyeti, oturma izni yerine geçer. Buna karşılık şartlı mültecilere, uluslararası koruma başvurusu sahiplerine ve geçici koruma statüsündekilere düzenlenen belge ikamet izni işlevi görmez.

İzin Sahibinin Eşi ve Çocukları İçin İkamet İzni Alınabilir mi?

Bakanlıkça düzenlenen izin belgesi, geçerlilik süresi boyunca yabancıya hem çalışma hem de ikamet hakkı tanır. İkamet izinlerinden birine sahip yabancının eşi ve çocukları için aile ikamet izni alınabildiğinden, çalışma izni bulunan yabancının aile bireyleri de oturma izni edinebilir.

Yabancı İşten Ayrılırsa İzin Nasıl Sonlandırılır?

İşten ayrılma halinde iznin sonlandırılması, e-izin otomasyon sistemi üzerinden sonlandırma talebi oluşturularak gerçekleştirilir. Sistemde ilgili butona basıldığında otomatik bir dilekçe üretilir; dilekçe e-imza ile imzalandığında sistem izni kendiliğinden sona erdirir.

İzin sahibi yabancının Türk vatandaşlığını kazanması halinde işveren, sistem üzerinden çevrimiçi olarak belgenin iptalini talep edebilir ya da durumu ıslak imzalı dilekçeyle Bakanlığa bildirebilir. Bu aşamada Türk vatandaşı olunduğuna ilişkin kimlik belgesinin ibrazı da gerekir. Eş zamanlı olarak kişinin T.C. kimlik numarası SGK'ya bildirilerek mevcut yabancı kaydı güncellenmelidir.

SGK Girişi Nereye ve Hangi Sürede Yapılır?

SGK girişi için tanınan süre her iki usulde de 30 gündür. Bu süre yurt içi başvurularında onay tarihinden, yurt dışı başvurularında ise yabancının ülkeye giriş yaptığı tarihten itibaren hesaplanır. Bildirim, işyerinin bağlı olduğu SGK birimine yapılır; sigortalı girişinin Bakanlığa beyan edilen ücretin altında kalmayacak biçimde gerçekleştirilmesi zorunludur.

İzin Sahibi Yabancı Dilediği İşyerinde Çalışabilir mi?

Ülkemizde düzenlenen çalışma izin belgesi, belirli bir işyeri ya da işletme esas alınarak verilir. Yabancıların diledikleri herhangi bir işyerinde çalışmasına imkân tanıyan bir izin sistemi mevcut değildir. Dolayısıyla izin sahibi yabancıların, belge kapsamı dışındaki bir işyerinde çalışması mümkün değildir.

Yurt Dışı Başvurularında 10 İş Günlük Süre Aşılırsa Ne Olur?

Yurt dışından yapılan başvurularda 10 iş günlük sürenin aşılması herhangi bir sorun doğurmaz; zira bu kuralı öngören düzenleme yürürlükten kalkmıştır. Bu itibarla 10 iş günlük sürenin bugün bir uygulaması bulunmamaktadır.

Yürürlükteki Yönetmelik, yabancının çalışma izni başvurusunun çalışma vizesi başvurusundan itibaren 30 gün içinde işveren tarafından sistem üzerinden onaylanarak tamamlanacağını öngörmektedir. Sonuç olarak yurt dışı başvurularında 10 iş günlük süre, yeni Yönetmelik ile 30 güne dönüştürülmüştür.

İzin Düzenlendikten Sonra Hangi Bildirimler Yapılmalıdır?

Yabancı çalıştıran işverenler ile süresiz veya bağımsız çalışma iznine sahip yabancılar; çalışmanın başlaması ve sona ermesi ile iznin veya muafiyetin iptalini gerektirecek halleri 15 gün içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.

Uzatma Başvurusunda Süre Kaçırılırsa Ne Olur?

Uzatma talepleri en geç izin süresi sona ermeden yapılmalıdır. Sürenin dolmasından sonra yapılan uzatma başvuruları ilk başvuru usul ve esaslarına göre değerlendirilir.

E-İmzanın Başvurudaki İşlevi Nedir?

E-imza; başka bir elektronik veriye eklenen ya da onunla mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulamada kullanılan elektronik veriyi ifade eder. Elle atılan imzayla eşdeğer kabul edilir; güvenli elektronik imzayla oluşturulan veriler senet hükmündedir ve aksi ispatlanana kadar kesin delil sayılır.

Türkiye'de yabancı personel çalıştırmak isteyen işverenler 2018 yılından bu yana başvurularını e-izin otomasyon sistemi üzerinden yapmakta, gerekli bilgi ve belgeleri de bu sisteme yüklemektedir. Sistemdeki başvurunun tüm sekmeleri doldurulduktan sonra işlemin e-imza ile tamamlanması gerekir. Aksi halde bilgiler eksiksiz girilmiş olsa dahi, e-imza ile imzalanmadan kaydedilen başvurular tamamlanmayan başvurular bölümüne düşer.

Adres Bildirimi Zorunlu mudur?

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 27. maddesi, çalışma izni ile muafiyet teyit belgesini ikamet izni yerine geçen belgeler arasında saymaktadır. Bu nedenle izin sahibi yabancılar, ülkeye giriş yaptıkları tarihi izleyen 20 iş günü içinde il göç idaresine adres bildiriminde bulunmakla yükümlüdür.

Genel Değerlendirme

Çalışma izni alınması, çok sayıda usuli işlem barındıran bir hukuki süreci ifade eder. Her izin türü bakımından mevzuatta öngörülen şartlar, nitelikler ve belgeler farklıdır. Bu nedenle önce yabancının durumuna en uygun izin türü belirlenmeli, başvuru ancak bu tespitin ardından yapılmalıdır. Aksi halde başvurunun reddedilmesi ya da iznin alınma süresinin belirgin biçimde uzaması söz konusu olur.

Independent Legal Değerlendirmesi

Çalışma izni dosyalarında ret kararlarının önemli bir kısmı, hukuki bir engelden değil hazırlık aşamasındaki eksikliklerden kaynaklanmaktadır. Beş Türk vatandaşı istihdamı, sermaye veya ciro eşiği ve mesleğe göre değişen ücret alt sınırı, başvuru yapılmadan önce işletme kayıtları üzerinden doğrulanabilecek ölçütlerdir. Bu doğrulama yapılmadan sisteme yüklenen bir başvuru, hem harç hem de zaman kaybı doğurur.

Süreç yönetiminde ikinci belirleyici unsur takvimdir. Uzatma talebinin izin süresi dolmadan yapılması, harç ve değerli kağıt bedelinin bildirimden itibaren otuz gün içinde yatırılması, SGK girişinin ve adres bildiriminin kendi süreleri içinde tamamlanması gerekir. Bu sürelerden birinin kaçırılması, çoğu zaman başvurunun baştan yapılmasını gerektirir.

Somut bir dosyada öncelikle şu başlıklar değerlendirilmelidir:

• Yabancının konumuna en uygun izin türünün, muafiyet ihtimali de gözetilerek belirlenmesi
• İşletmenin istihdam, sermaye ve ciro ölçütlerini karşılayıp karşılamadığının kayıtlar üzerinden doğrulanması
• Sözleşmedeki ücretin, mesleğe göre öngörülen asgari eşiğin üzerinde kurgulanması
• Sektöre özgü ön izin ve denklik belgelerinin başvuru öncesinde temin edilmesi
• İzin sonrası bildirim yükümlülüklerinin takvime bağlanarak izlenmesi
• Ret veya iptal kararı halinde otuz günlük itiraz ile altmış günlük dava süresinin birlikte hesaplanması

Independent Legal, yabancı istihdamına ilişkin başvuruların hazırlanmasından ret ve iptal kararlarına karşı yürütülecek itiraz ve dava süreçlerine kadar tüm aşamalarda danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.