Türkiye'de tabiplik mesleğini icra etmek isteyen yabancı uyruklu sağlık personeli, sıradan bir çalışma izni başvurusunun ötesinde iki aşamalı bir süreçle karşılaşır. Yabancı doktor çalışma izni, hem hekimin mesleki yeterliliğinin idarece tescil edilmesini hem de onu istihdam edecek sağlık kuruluşunun belirli eşikleri karşılamasını gerektiren, diğer meslek gruplarına kıyasla daha ağır koşullara bağlanmış bir izin türüdür.
Uygulamada başvuruların önemli bir bölümü, işverenin süreci tek adımlı sandığı için sekteye uğrar. Oysa Sağlık Bakanlığı'ndan ön izin alınmadan e-izin sistemi üzerinden yapılacak bir çalışma izni talebi baştan sonuçsuz kalır. Aynı şekilde, sermaye eşiğini ya da Türk personel oranını karşılamayan bir kuruluşun başvurusu, hekimin diploması denk sayılmış olsa dahi reddedilir.
Bu bilgi notunda yabancı hekimde ve işveren sağlık kuruluşunda aranan ölçütleri, ön izin aşamasının işleyişini, çalışma izni başvurusunda sunulacak belgeleri, iş sözleşmesinde gözetilmesi gereken hususları, ücret ve harç kalemlerini, ret kararına karşı başvurulacak hukuki yolları ve uzatma rejimini sırasıyla değerlendiriyoruz.
Yabancı Hekimde ve Sağlık Kuruluşunda Aranan Ölçütler
Mevzuat, izin verilebilirlik değerlendirmesini iki ayrı eksende yürütür: bir yanda adına başvuru yapılan hekimin kişisel yeterliliği, diğer yanda onu istihdam edecek işverenin kurumsal kapasitesi.
Hekim bakımından aranan koşullar şu şekilde özetlenebilir. Öncelikle diplomanın veya uzmanlık belgesinin YÖK'çe denkliğinin tanınmış, ardından Sağlık Bakanlığı nezdinde tescil edilmiş olması beklenir. Hekimin mesleğini yürütmesini engelleyen kanuni bir durumun bulunmaması ikinci koşuldur. Üçüncü olarak Türkçe dil sınavına girilmiş ve en az B düzeyinde yeterlilik belgelenmiş olmalıdır. Buna ek olarak hekimin Türkiye'de hem çalışma hem ikamet iznini edinmiş olması gerekir. Son olarak zorunlu mesleki ve mali sorumluluk sigortasının Türkiye'de yaptırılmış bulunması aranır.
İşveren cephesinde ise kriterler kurumsal niteliktedir:
- İstihdam edilecek her yabancı hekime karşılık sağlık kuruluşunda en az 5 Türk vatandaşı çalıştırılmalıdır; çünkü yabancı personel, toplam çalışan sayısının altıda birini aşacak biçimde istihdam edilemez.
- Hekimi çalıştıracak özel sağlık kuruluşunun ödenmiş sermayesi 100.000 TL'nin altında olmamalıdır.
- Başvuruyu yapan şirketin ortağı da yabancı uyruklu ise, bu ortağın sermayedeki payı %20'nin altına düşemez; söz konusu oranın parasal karşılığı da 40.000 TL'den az olamaz.
- Taraflar arasındaki iş sözleşmesinde kararlaştırılan aylık ücret, yabancılar için belirlenen asgari ücret tutarına eşit veya bundan yüksek olmalıdır. Bu tutar Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü'nce 6 ayda bir yeniden belirlenmektedir.
Sayılan ölçütler kümülatiftir. Herhangi birinde eksiklik saptanması, başvurunun tümüyle reddedilmesi sonucunu doğurur.
Çalışma İzni Nasıl Elde Edilir?
İzin, üç halkanın tamamlanmasıyla doğar: Sağlık Bakanlığı'ndan ön iznin temini, aranan şartların fiilen karşılanması ve belge setinin usulüne uygun sunulması. Başvurunun sisteme kaydedilmiş olması tek başına hak doğurmaz; talebin Bakanlıkça olumlu karşılanması şarttır.
Sağlık Bakanlığı Ön İzni Nasıl İşler?
Ön izin süreci, hekimin çalışmayı düşündüğü özel sağlık kuruluşuna başvurmasıyla açılır. Hekim bu aşamada ön izin için gereken evrakı kuruluşun mesul müdürüne teslim eder.
Mesul müdür, kendisine sunulan belgeleri il sağlık müdürlüğüne iletir. Müdürlük dosyada eksiklik görmezse evrakı Sağlık Bakanlığı'na aktarır.
Bakanlık, dosyayı kriterlerin sağlanıp sağlanmadığı yönünden inceler. İnceleme sonucunda bir noksanlık tespit edilmezse hekimin diploması tescil edilir ve mesleğini icra etmesinin uygun görüldüğünü ortaya koyan ön izin belgesi düzenlenir.
Ön İzin Aşamasında Sunulacak Belgeler
Bu aşamada dosyaya konulması gereken evrak dört kalemden oluşur.
Birincisi, hekimin diplomasının, mezuniyet belgesinin ya da bunların yerini tutan belgenin denkliğinin yetkili merci tarafından tanındığını ortaya koyan belgedir.
İkincisi, üniversitelerce yapılan Türkçe dil sınavında en az B düzeyinde başarı sağlandığını gösteren belgedir. Bu evrak, il sağlık müdürlüğüne yapılan başvurudan itibaren 1 yıl içerisinde dosyaya eklenmelidir. Öğretim dili Türkçe olan yükseköğretim kurumlarından mezun olan hekimlerden ise böyle bir belge istenmez.
Üçüncüsü, hekimin mesleğini icra etmesine kanuni bir engel bulunmadığını ortaya koyan ve hekimin geldiği ülkenin yetkili makamınca düzenlenen belgedir. Üç grup bu belgeden muaftır: başvurudan bir yıl önce Türkiye'deki bir yükseköğretim kurumunu bitirmiş olanlar, başvuru öncesinde 5 yıl boyunca kesintisiz biçimde Türkiye'de ikamet ettiğini belgeleyenler ve kendi ülkesindeki olağanüstü hal sebebiyle Türkiye'ye sığınmış olanlar.
Dördüncüsü, hekim ile özel sağlık kuruluşu arasında akdedilen ve ödenecek aylık ücretin net biçimde gösterildiği iş sözleşmesidir; sözleşmenin her sayfasında tarafların ad-soyadı ile imzası yer almalıdır.
Bu evrak yalnızca ön izin aşamasına ilişkindir. Belgelerin il sağlık kurumuna verilmesiyle ön izin prosedürü başlar; prosedür olumlu tamamlandığında ise çalışma izni başvurusu aşamasına geçilir.
E-İzin Üzerinden Başvurunun Yapılması
Ön izin olumlu sonuçlandıktan sonra çalışma izni talebi, işveren tarafından e-izin uygulaması aracılığıyla iletilir. Sisteme giriş yöntemi, adına başvuru yapılan hekimin yurt dışında mı yoksa Türkiye'de mi bulunduğuna göre değişir.
Hekim yurt dışındaysa, bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurarak bir başvuru kodu temin eder; işveren sisteme bu kod üzerinden giriş yapar. Hekim halihazırda Türkiye'de ise girişte 99 rakamıyla başlayan yabancı kimlik numarası veya pasaport bilgileri kullanılır.
Sisteme erişim sağlandıktan sonra hekime ait kişisel bilgiler kaydedilir, gerekli belgeler taranarak yüklenir.
Yükleme tamamlandığında ve başvuru olumlu değerlendirildiğinde, sistemde kayıtlı elektronik posta adresine harç tutarlarını ve banka hesap bilgilerini içeren bir bildirim gönderilir. Harçların yatırılmasıyla birlikte başvuru tamamlanmış kabul edilir.
Çalışma İzni Başvurusunda İstenen Belgeler
Başvuru dosyasında bulunması gerekenler şunlardır:
- Sağlık kuruluşu ile hekim arasında akdedilmiş iş sözleşmesi
- Hekimin pasaportu veya pasaport hükmündeki belgesi
- Hekime ait 2 adet biyometrik fotoğraf
- Hekimin diploması ya da diploma yerine geçen belgesi
- İl sağlık müdürlüğünce düzenlenen ön izin belgesi
- Kuruluşun güncel sermaye ve ortaklık yapısını yansıtan Ticaret Sicil Gazetesi
- Kuruluşun son yıla ilişkin, MMM onaylı ya da vergi dairesinden temin edilmiş kâr-zarar tablosu ile bilançosu
- İl sağlık müdürlüğünden alınmış faaliyet belgesi
Sayılan evrakın başvuru sırasında pdf biçiminde e-izin sistemine yüklenmesi yeterlidir; ayrıca fiziki teslim aranmaz. Dosyada noksanlık bulunduğunda idare tamamlama için ek süre tanır. Verilen ek süre içinde eksiklik giderilmezse talep reddedilir.
Yurt dışından temin edilen belgelerin konsolosluk onayı taşıması ya da apostil şerhli olması gerekir. Yabancı dilde düzenlenmiş evrakın ise yeminli Türkçe tercümesiyle birlikte sisteme yüklenmesi zorunludur.
İş Sözleşmesi Hazırlanırken Gözetilmesi Gerekenler
Sözleşmenin içeriği, başvurunun kaderini doğrudan belirler. Aşağıdaki hususlara uyulmadan hazırlanan metinler geçersizlik sorunu doğurabilir ve buna dayanan çalışma izni talebi reddedilebilir.
Sözleşme yazılı biçimde düzenlenmeli, her sayfasında hekimin ve işverenin ad-soyadı ile imzası bulunmalıdır. İşveren tarafı tüzel kişilik ise sayfalara şirket unvanı yazılır ve imza, temsile yetkili kişi tarafından atılır. Metinde hekimin hakları konusunda yazılı olarak aydınlatıldığı açıkça yer almalıdır. Ayrıca 157 İnsan Ticareti Mağduru Yardım Hattı ile 170 yardım hattı numaralarının sözleşmede gösterilmesi gerekir. İşyerinin vergi numarası, hekimin işe başlayacağı tarih ve görev tanımı tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta yazılmalıdır. Kararlaştırılan ücret ise yetkili makamlarca ilan edilen asgari ücretin altında kalmamalıdır.
Bu unsurları taşımayan bir sözleşmeye dayanılarak izin elde edilemez. Sayılanların yanı sıra iş sözleşmesinin genel geçerlilik şartları da ayrıca gündeme gelir. Sözleşmenin taşıması gereken nitelikleri karşılamaması halinde başvuru sonuçsuz kalacağından, metin hazırlanırken azami özen gösterilmesi ve yabancılar hukuku alanında hukuki destek alınması yerinde olur.
Hekim İçin Kararlaştırılabilecek Taban Ücret
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın duyurduğu tutara göre yabancı hekim için belirlenebilecek en düşük ücret 30.024 TL'dir. Bakanlık söz konusu tutarı 6 ayda bir güncellediğinden, sözleşme kurulurken yürürlükteki rakamın kontrol edilmesi gerekir. Taban ücretin altında bir bedel öngören sözleşmelere dayanan başvurular reddedilmektedir.
Harçlar ve Ödeme Süresi
2023 yılı itibarıyla ödenmesi gereken kalemler, 356 TL tutarındaki değerli kâğıt bedeli ile yıllık 3.090 TL çalışma izni harcıdır. Harç yıllık esasa göre alındığından, talep edilen her yıl için 3.090 TL ayrıca ödenir.
Başvuru kabul edildikten sonra Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, işverenin e-izin sistemine kaydettiği elektronik posta adresine banka hesap bilgilerini gönderir. Ödemeler bu hesaplara işverence yapılır ve bildirimin gönderildiği tarihten itibaren 30 gün içinde tamamlanmalıdır.
Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
Çalışma izni talebi ortalama 30 gün, ön izin başvurusu ise 15 gün içinde karara bağlanır. Dosyaya eksik ya da hatalı evrak konulması, bu sürelerin uzamasına yol açar.
Başvurunun Reddi ve Ret Halinde Hukuki Yollar
Aranan şartların karşılanmaması, evrakın sisteme eksik yüklenmesi, sunulan belgelerin sahte olduğunun anlaşılması ya da Sağlık Bakanlığı ön izninin hiç alınmamış olması hallerinde talep reddedilir.
Ret kararının hekime veya vekiline tebliğ edilmesinden itibaren hekimin 10 gün içinde ülkeyi terk etmesi zorunludur. Bu yükümlülüğe uyulmaması sınır dışı edilme sonucunu doğurur.
Ret Kararına İtiraz ve İptal Davası
Ret kararına karşı yalnızca hekim değil, başvuruyu yapan işveren de itiraz edebilir. İtiraz dilekçesi, kararın ilgililere tebliğinden itibaren 30 gün içinde e-izin uygulaması üzerinden sunulur. İtirazın da reddedilmesi durumunda Ankara idare mahkemelerinde iptal davası açılması mümkündür.
Bu itiraz ve dava yolu, diğer çalışma izni türlerinin reddine karşı işletilen mekanizmayla aynı usul ve esaslara tabidir. Konunun ayrıntısı için "çalışma izni başvurusunun reddi" başlıklı çalışmaya bakılabilir.
Ret Sonrası Yeniden Başvuru
Talebin reddedilmiş olması, yeni bir başvuru yapılmasına engel değildir. Ancak ikinci başvurudan olumlu sonuç alınabilmesi için ilk kararın dayandığı ret gerekçesinin ortadan kaldırılmış olması gerekir.
Çalışma İzninin Uzatılması
Uzatma talebi, e-izin uygulaması üzerinden işveren tarafından iletilir. Bu talep, mevcut iznin sona ermesine 60 gün kalmasından itibaren yapılabilir. İzin süresi dolduktan sonra iletilen uzatma başvuruları değerlendirmeye alınmaz.
Talebin kabulü için iki koşul birlikte aranır: başvurunun süresi içinde yapılmış olması ve izin şartlarının halen mevcudiyetini koruması. Aksi halde uzatma reddedilir. Uzatma başvurularına ilişkin ayrıntılı açıklamalar "çalışma izni uzatma" başlıklı çalışmada yer almaktadır.
Uzatma Talebinin Reddine Karşı Başvuru Yolları
Uzatma talebinin reddi halinde de itiraz etme ve iptal davası açma imkânı bulunur. Bu yol, çalışma izni başvurusunun reddine karşı işletilen itiraz ve dava rejimiyle aynı usul ve esaslara tabidir.
Uzatma Değerlendirilirken Çalışmaya Devam Edilebilir mi?
Uzatma başvurusu incelenirken hekimin çalışmayı sürdürmesi mümkündür. Ne var ki bu imkân sınırsız değildir: çalışma izninin geçerlilik süresinin bittiği andan itibaren 90 günü aşamaz.
Uzatma talebi reddedildiğinde ise 90 günlük süre henüz dolmamış olsa bile hekimin çalışmaya devam etmesi hukuken mümkün olmaz.
Suriye Uyruklu Hekimler Bakımından Muafiyet
Kural olarak Suriye vatandaşı hekimler de diğer yabancı hekimlerle aynı rejime tabidir. Bununla birlikte bu hekimler, AFAD'ın koordine ettiği ya da uygun gördüğü göçmen sağlığı merkezlerinde görev almak istediklerinde iki şarttan muaf tutulur: diploma belgesi sunma yükümlülüğü ve tabiplik mesleğini icra etmelerine kanuni engel bulunmadığını ortaya koyma yükümlülüğü.
Independent Legal Değerlendirmesi
Yabancı hekim istihdamı, çalışma izni rejimi içinde en çok aşamalı ve en az hoşgörülü alanlardan biridir. Sürecin iki katmanlı yapısı, işverenin yalnızca kendi kurumsal eşiklerini değil hekimin denklik ve dil yeterliliği takvimini de eş zamanlı yönetmesini gerektirir. Uygulamada kaybedilen zamanın büyük bölümü, ön izin dosyasındaki tek bir eksik evraktan ya da taban ücretin güncel tutar yerine bir önceki dönem rakamı üzerinden yazılmasından kaynaklanmaktadır.
Somut bir istihdam planı kurgulanırken şu başlıkların önceden netleştirilmesi süreci belirgin biçimde hızlandırır:
- Diploma denkliği ile Sağlık Bakanlığı tescilinin, ön izin dosyası açılmadan önce tamamlanmış olması
- Türkçe yeterlilik belgesinin ibrazı için tanınan bir yıllık sürenin takvimlenmesi ve muafiyet halinin baştan tespiti
- Kuruluşun ödenmiş sermayesi, Türk personel oranı ve yabancı ortağın pay yüzdesinin başvuru öncesinde belgeyle doğrulanması
- İş sözleşmesindeki ücretin, imza tarihinde yürürlükte olan taban tutarla karşılaştırılması
- Yurt dışı kaynaklı evrakta apostil veya konsolosluk onayı ile yeminli tercüme koşulunun eksiksiz karşılanması
- Ret ihtimaline karşı 30 günlük itiraz ve 10 günlük ülkeyi terk sürelerinin öngörülerek hareket edilmesi
Independent Legal, yabancı sağlık personelinin istihdamına ilişkin ön izin dosyalarının hazırlanmasından ret kararlarına karşı yürütülecek itiraz ve iptal davası süreçlerine kadar tüm aşamalarda danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.