Eğlence sektöründe görev alacak yabancı personelin çalışabilmesi, bu alana özgü bir çalışma iznine bağlanmıştır. Turizm bölgelerindeki tesislerde ve eğlence işletmelerinde istihdam edilen yabancı sayısı dikkate alındığında, söz konusu izin türünün uygulamadaki ağırlığı kendiliğinden ortaya çıkmaktadır.
Mevzuat, bu sektöre ilişkin olarak diğer çalışma izinlerinden ayrılan özel bir düzenleme rejimi öngörmüştür. Aşağıda işverenin karşılaması gereken kriterleri, başvurunun nasıl yürütüldüğünü, sunulacak belgeleri, iş sözleşmesinde bulunması zorunlu kayıtları, ücret alt sınırlarını, uzatma usulünü ve ret kararına karşı başvurulabilecek yolları sırasıyla değerlendiriyoruz.
İşverene İlişkin Aranan Kriterler
Eğlence sektöründe yabancı personel istihdam edilebilmesi birtakım koşulların varlığına bağlıdır. Bu koşulların dikkat çeken yönü, çalışacak yabancıya değil, onu istihdam edecek işyerine yönelik olmalarıdır. Başvuru aşamasında işveren tarafından karşılanması gereken ölçütler şunlardır:
- İşyerinin ödenmiş sermayesinin en az 100.000 TL olması; ya da bunun yerine brüt satış tutarının en az 800.000 TL veya ihracat hacminin en az 250.000 Amerikan doları düzeyinde bulunması
- İşyerinde asgari 10 Türk vatandaşının istihdam ediliyor olması
- Başvuruyu yapan şirket ortağının sermayenin en az %20'sini elinde bulundurması; bu payın parasal karşılığının da en az 40.000 TL olması
Bu ölçütlerin karşılanıp karşılanmadığına ilişkin inceleme Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılır. Koşullardan yalnızca birinin dahi sağlanamaması başvurunun reddiyle sonuçlanır. Başvuru dosyasında bu şartlar yönünden bir eksiklik saptandığında ise idare, eksikliğin tamamlanması amacıyla ilgiliye süre tanıyabilmektedir.
Başvuru Süreci Nasıl İşler?
Eğlence sektörüne ilişkin çalışma izni, e-devlet portalı üzerinden erişilen e-izin uygulaması aracılığıyla ve işveren eliyle yürütülen bir başvuruyla elde edilir. İşverenin sisteme hangi yoldan giriş yapacağı, başvuru sırasında yabancının Türkiye'de mi yoksa yurt dışında mı bulunduğuna göre farklılaşır.
Yabancı yurt dışında bulunuyorsa, öncelikle kendisi bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurur. İşveren, bu başvurudan doğan kod ile e-izin uygulamasına giriş yaparak süreci tamamlar.
Yabancı Türkiye'de bulunuyorsa, sisteme yabancı kimlik numarası ya da pasaport bilgileri kullanılarak giriş yapılır. İşverenin gerekli bilgi ve belgeleri sisteme aktarmasıyla çevrimiçi başvuru sonuçlandırılır.
Başvuru olumlu karşılandığında, harç ve değerli kâğıt bedelinin yatırılacağı banka hesapları işverenin e-izin sisteminde kayıtlı elektronik posta adresine bildirilir. Bu bildirimin ardından ödemelerin 30 gün içinde ilgili hesaplara aktarılması zorunludur.
Ödemeler bu süre içinde eksiksiz biçimde yapıldığı takdirde Bakanlık, 30 gün içinde çalışma izni belgesini başvuruda beyan edilen işyeri adresine gönderir. Ödemenin yapılmaması halinde ise başvuru reddedilir.
DİKKAT: İşveren, çalışma izni başvurusunun onaylandığı tarihten itibaren 30 gün içinde yabancı personele ait sigortalı işe giriş bildirgesini, işyerinin bağlı bulunduğu sosyal güvenlik kurumuna sunmakla yükümlüdür.
DİKKAT: Başvurunun yurt dışından yapıldığı hallerde yabancı, Türkiye'ye giriş yaptığı tarihten itibaren 20 gün içinde nüfus müdürlüğüne başvurarak adres kaydını oluşturmak zorundadır.
Türkiye'de istihdam edilmek isteyen yabancılar bakımından başka pek çok çalışma izni türü de bulunmaktadır; bu izinler ve izlenecek başvuru yolu ayrı bir çalışmanın konusudur.
Başvuruda Sunulması Gereken Belgeler
Başvuru yapılırken e-izin sistemine yüklenmesi gereken bir belge seti öngörülmüştür. Bu belgelerin bir bölümü işveren, bir bölümü ise yabancı personel tarafından temin edilir.
İşveren tarafından sunulacak belgeler:
- İşyerinin son bir yıllık cirosunun en az 40.000 ABD doları ya da bu tutara denk düşen dövizde olduğunu ortaya koyan yetkili banka bordrosu
- İşyerinin güncel sermaye yapısını ve ortak sayısını gösteren ticaret sicil gazetesi
- Son yıla ait olmak üzere vergi dairesince veya yeminli mali müşavirce onaylanmış bilanço ile kâr-zarar tablosu
- Kültür ve Turizm Bakanlığından temin edilebilen işletme ve yatırım belgesi
- Başvurunun işveren yerine vekili aracılığıyla yapılması durumunda vekâletname
- İşveren ile adına izin talep edilen yabancı arasında akdedilmiş iş sözleşmesi (sözleşmede aranan kayıtlar aşağıda ayrıca açıklanmıştır)
Yabancı personele ilişkin belgeler:
- Pasaport ya da pasaport yerine geçen belge
- Diplomanın veya onun yerine geçen mezuniyet belgesinin noter onaylı, yeminli Türkçe tercümeli örneği
- Başvuru anında yabancı Türkiye'de ikamet ediyorsa ikamet izni belgesi
- Yabancıya ait biyometrik fotoğraf
- Yetkili makamlarca onaylanmış ve yeminli tercümesi yaptırılmış bonservis
Belgelerin tamamının başvuru esnasında işveren eliyle e-izin sistemine yüklenmesi gerekir. Elektronik ortamda elde edilemeyen evrakın taranarak pdf biçimine dönüştürülmesi ve sisteme bu formatta aktarılması beklenir. Belgelerin ayrıca fiziki olarak ibraz edilmesi istenmemektedir.
İş Sözleşmesinde Bulunması Zorunlu Kayıtlar
Yabancı personel ile işveren arasında düzenlenecek iş sözleşmesi hazırlanırken gözetilmesi gereken çok sayıda husus vardır. Sözleşmede yer alması gereken şart ve kayıtlar şöyle sıralanabilir:
- Ücretin, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce yabancılar için belirlenen asgari tutarın altında kalmayacağına ilişkin hüküm (anılan Genel Müdürlük, yabancı çalışanlara ödenebilecek asgari ücreti altı ayda bir belirlemekte olup ücret bu düzeyin altına inemez)
- Yabancının işverene bağlı çalıştığı süre boyunca ülkesine dönüşlerinde dönüş bileti ve yol giderlerinin işverence üstlenileceğine dair kayıt
- İşyerine ait vergi numarası
- Yabancının işe başlayacağı tarih
- Çalışmanın yürütüleceği işyerinin açık adresi
- Yabancıya ait görev tanımının açıkça belirlenmiş olması
- Çalışanın haklarına ilişkin aydınlatma yazısı
- Gerektiğinde başvurulabilmesi için 157 İnsan Ticareti Mağduru Yardım Hattı ile 170 yardım hattı numaraları
Bu unsurların imzalanan sözleşmede mutlaka bulunması gerekir. Aranan kayıtları taşımayan bir iş sözleşmesi geçersiz kabul edilecek, dolayısıyla bu sözleşmeye dayandırılan çalışma izni talebi de reddedilecektir.
Yabancı Personel İçin Öngörülen Ücret Alt Sınırı
Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünün yabancılar bakımından 2023 yılı için belirlediği asgari ücret 13.414,50 TL olarak uygulanmıştır. Bununla birlikte turizm-animasyon organizasyonlarında akrobat sıfatıyla görev alacak yabancılara bu tutarın en az 2 katı ödenmesi gerekir. Yabancı sanatçılar bakımından ise ödenecek asgari ücret anılan tutarın 3 katı olarak belirlenmiştir.
Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
Başvurunun eksiksiz ve usulüne uygun biçimde yapılmış olması kaydıyla, eğlence sektörü çalışma izni talebi 30 gün içinde karara bağlanır.
Belgelerde bir eksiklik bulunduğunda idare bunun giderilmesi için ek süre tanır ve bu durum sürecin uzamasına yol açar. Bu nedenle başvurudan önce yabancılar hukuku alanında çalışan bir avukata danışılması, hatta başvurunun doğrudan avukat eliyle yapılması, sürecin hızlı ve olumlu biçimde sonuçlanmasına katkı sağlar.
Harç ve Masraflar
Bu izin türünde ortaya çıkan masraflar, çalışma izni harcı ile maktu değerli kâğıt bedelinden ibarettir. Harç, iznin her 1 yılı için 3090,20 TL olarak hesaplanır. Buna göre bir yıla kadar verilen izinlerde 3090,20 TL, iki yıla kadar verilen izinlerde 7180 TL harç ödenmesi gerekir. Değerli kâğıt bedeli ise iznin süresinden bağımsız olarak 356 TL'dir. Belirtilen tutarların tamamı 2023 yılı için geçerli olup ilerleyen yıllarda güncellenecektir.
Başvurunun Reddi ve Ret Kararına Karşı Yollar
Eğlence sektörü çalışma izni talebi; aranan şartların karşılanmaması, belgelerde saptanan eksikliğin idarece tanınan süre içinde tamamlanmaması ya da Bakanlığın talebi uluslararası işgücü politikasıyla bağdaşır görmemesi hallerinde reddedilir.
İtiraz ve İptal Davası
Ret kararına karşı hem adına başvuru yapılan yabancı personel hem de başvuruyu gerçekleştiren işveren, itiraz etme ve iptal davası açma hakkını haizdir.
İtiraz, ret kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde, itiraz dilekçesinin e-izin uygulamasına yüklenmesi suretiyle yapılır. İtirazın kabulü halinde gerekli işlemler yetkili makamlarca doğrudan tesis edilir.
Süresinde ve usulüne uygun biçimde yapılmış itirazın reddedilmesi durumunda, yabancı personel ya da işveren ret işlemine karşı iptal davası açabilir. Bu davada görevli ve yetkili mahkeme Ankara İdare Mahkemesidir.
Eğlence sektörüne özgü izinlerin reddine karşı işletilecek itiraz ve dava yolu, diğer çalışma izinlerinin reddinde geçerli olan süre ve usullerle aynıdır.
Yeniden Başvuruda Bulunma İmkânı
Talebi reddedilen kişinin, ret gerekçesinde gösterilen hususları dikkate alarak yeni bir başvuru yapması mümkündür. Önceki başvurunun reddine yol açan eksiklikler giderilmediği takdirde, yeni yapılan başvurunun da reddedilmesi kaçınılmaz olacaktır.
Çalışma İzninin Uzatılması
Eğlence sektörü çalışma izninin süresi uzatılabilmektedir. Uzatma talebi de ilk başvuruda olduğu gibi işveren ya da onun yetkilendirdiği vekil tarafından e-izin uygulaması üzerinden iletilir. Bu talebin, iznin sona ermesine 60 gün kalmasından itibaren ve her hâlükârda izin süresi dolmadan önce yapılması gerekir.
Uzatma talepleri, iznin dayandığı şartların varlığını sürdürmesi ve gerekli belgelerin sisteme eksiksiz yüklenmiş olması koşuluyla değerlendirmeye alınır. İzin, ilk uzatmada en çok 2 yıl, sonraki uzatma taleplerinde ise en çok 3 yıl süreyle uzatılabilir. Ne var ki uzatma süresi, iş sözleşmesinden geriye kalan süreyi aşamaz.
DİKKAT: Uzatmanın mümkün olabilmesi, yabancının aynı işveren nezdinde çalışmayı sürdürmesine bağlıdır. Yabancının başka bir işverenle anlaşması veya bağımsız çalışmaya yönelmesi durumunda uzatma talebi kabul edilmez; bu talep ilk defa yapılan bir izin başvurusu olarak işlem görür.
Uzatma Talebinin Reddine Karşı Başvuru Yolları
Uzatma talebi reddedilen kişi, yetkili makama itiraz edebileceği gibi idare mahkemesinde iptal davası da açabilir. Bu yollara ilişkin süreler ve usul, ilk başvurunun reddi halinde uygulanan rejimle tamamen örtüşmektedir.
Uzatma Değerlendirilirken Çalışmaya Devam Edilebilir mi?
Yabancı, uzatma talebi incelenirken mevcut çalışma izninin sona erdiği tarihten itibaren 90 gün daha çalışmayı sürdürebilir. Ancak talebin reddedilmesi halinde bu çalışma kanuna aykırı bir nitelik kazanır.
Yabancının çalışmaya devam ettiği bu dönemde, gerek işverenin gerekse yabancı personelin kanundan doğan hak ve yükümlülükleri varlığını korur.
Sonuç
Eğlence sektörü çalışma izninde hem aranan kriterler hem de sunulacak belgeler ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Şartlardan birinin karşılanmaması ya da belgelerin istenen nitelikte olmaması başvurunun reddiyle sonuçlanmaktadır. Ret kararına karşı işletilecek itiraz ve iptal davası yollarında sürecin sorunsuz ve hızlı yürütülebilmesi için yabancılar hukuku alanında hukuki destek alınması fayda sağlar.
Independent Legal Değerlendirmesi
Bu izin türünde başvuruların büyük bölümü, yabancının niteliklerinden değil işverenin mali eşiklere ilişkin şartlarından takılmaktadır. Sermaye, ciro veya ihracat ölçütlerinden hangisinin dosyada en güçlü biçimde belgelenebileceğinin başvuru öncesinde belirlenmesi, sonradan eksiklik yazışmalarıyla kaybedilecek haftaların önüne geçer.
İkinci hassas nokta iş sözleşmesidir. Sözleşme, burada yalnızca taraflar arasındaki ilişkiyi düzenleyen bir belge değil, aynı zamanda idari başvurunun geçerlilik koşuludur; zorunlu kayıtlardan birinin bulunmaması doğrudan ret sonucunu doğurur. Sektöre özgü ücret katlarının sözleşme metnine doğru yansıtılması da aynı ölçüde belirleyicidir.
Somut bir dosyada şu başlıklar öncelikli olarak gözden geçirilmelidir:
- İşyerinin sermaye, ciro veya ihracat eşiklerinden hangisini karşıladığının belgeye bağlanması ve 10 Türk vatandaşı istihdam şartının doğrulanması
- Akrobat ve sanatçı statülerinde uygulanacak ücret katlarının sözleşmeye ve bordroya işlenmesi
- Onay sonrası 30 günlük ödeme ve sigortalı işe giriş bildirimi sürelerinin takvime alınması
- Yurt dışından yapılan başvurularda 20 günlük adres kaydı yükümlülüğünün unutulmaması
- Uzatma talebinin 60 günlük pencerede ve aynı işveren nezdinde çalışma sürdürülerek yapılması
- Ret halinde 30 günlük itiraz süresinin kaçırılmaması ve Ankara İdare Mahkemesindeki dava seçeneğinin baştan planlanması
Independent Legal, eğlence ve turizm sektörlerinde yabancı personel istihdamına ilişkin çalışma izni başvuruları, uzatma süreçleri ve ret kararlarına karşı yürütülecek itiraz ile iptal davalarında danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.