Türkiye'de bir ticari yapı kurmak isteyen yabancı gerçek ya da tüzel kişiler için mevzuat, Türk vatandaşlarına uygulanandan farklı bir kuruluş rejimi öngörmemiştir. Aranan koşulların karşılanması ve dosyanın eksiksiz sunulması halinde kuruluş gerçekleşir. Buna karşın uygulamada süreç, pasaport üzerinden sisteme kayıt, belgelerin apostil ve tercüme gereklilikleri, bazı faaliyet alanlarında aranan ön izin gibi ek katmanlar taşır.
Türkiye'nin yatırımcıya sunduğu teşvik araçları ve ekonomik olanaklar, bu konuya yönelik ilgiyi son yıllarda belirgin biçimde artırmıştır. Ancak kuruluş işlemlerinin tamamlanması sürecin bitişi anlamına gelmez; şirket tescil edildikten sonra bildirim, vergi ve mevzuata uyum başlıkları devreye girer.
Aşağıda kuruluşun MERSİS üzerinden nasıl yürüdüğünü, anonim ve limited şirketler bakımından ayrışan noktaları, ön izne bağlı faaliyet alanlarını, tescilde istenen belgeleri, süre ve maliyeti, kuruluş sonrasında doğan yükümlülükleri ve yabancı yatırımcıya tanınan güvenceleri ele alıyoruz.
Yabancı Ortaklı Şirket Kuruluşu Nasıl İşler?
Yabancı ortaklı kuruluşlar, Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden yürütülür ve her şirket türü için ayrı tanımlanmış adımların tamamlanmasıyla sonuçlanır.
Sisteme giriş, Türk vatandaşları bakımından kimlik numarasıyla, yabancılar bakımından pasaport numarasıyla yapılır. Yabancı kişilerin sistem üzerinde kuruluş işlemi başlatabilmesi için önce vergi dairesinden vergi numarası alması gerekir. Bunun yanında ticaret sicili müdürlüğüne başvurarak MERSİS kaydının oluşturulması aranır. Bu ön adımlar tamamlandığında işlemler sistem üzerinden yürütülebilir hale gelir.
Dikkat: Kuruluş işlemleri ortakların bizzat katılımıyla yapılabileceği gibi, vekaletnameyle yetkilendirilen bir temsilci eliyle de yürütülebilir.
Esas Sözleşmenin Hazırlanması ve İmzalanması
Sisteme giriş yapıldıktan sonra atılacak ilk adım, kurulacak şirket türünün seçilmesidir. Anonim ve limited şirketler için düzenlenecek ana sözleşmelerde bulunması gereken zorunlu unsurlar birbirinden ayrılır. Sözgelimi limited şirket ana sözleşmesinde şirketin unvanı, merkezinin bulunduğu yer, işletme konusu, esas sermaye tutarı ve pay sayısı gibi bilgilerin gösterilmesi gerekir.
MERSİS altyapısı, esas sözleşmede yer alması zorunlu bu unsurların girilmesi için kullanıcıyı adım adım yönlendirir. Yönlendirmeler izlenerek bilgiler doğru biçimde kaydedildiğinde, seçilen şirket türüne uygun sözleşme metni oluşturulur.
Oluşturulan kuruluş sözleşmesinin sisteme eksiksiz kaydedilmesi zorunludur. Metin, sistemde istenen bilgiler doğrultusunda Türkçe olarak üretilir. Yabancı ortaklar bakımından bu aşamada sözleşmenin tercüme ettirilmesi gündeme gelir.
Sözleşme hazırlandıktan sonra kurucularca imzalanması ve imzaların yetkili merci tarafından onaylanması gerekir.
Limited şirketlerde imzaların onaylanacağı merci, merkezin bulunduğu yerdeki ticaret sicili müdürlüğüdür. Anonim şirketlerde ise onay, aynı yerdeki sicil müdürlüğünden veya herhangi bir noterlikten alınabilir. Onayın noterde yapılması durumunda MERSİS üzerinde oluşan takip numarasının sunulması istenir.
Dikkat: Esas sözleşme MERSİS'te kayıtlı olduğundan, imza tasdiki için başvurulan mercilere metnin ayrıca fiziki olarak sunulması gerekmez. Buna karşılık kurucuların tamamının yetkili merci önünde bulunması aranır.
Rekabet Kurumu Payı ve Nakdi Sermayenin Yatırılması
Ana sözleşmenin hazırlanıp imzalanmasının ardından sıra ödemelere gelir. Şirket sermayesi üzerinden hesaplanan %0,04 oranındaki tutar, Rekabet Kurumu payı olarak bu kurumun banka hesabına aktarılır. Kuruluş için gereken diğer ödemeler de aynı aşamada yapılır. Rekabet Kurumu payı dahil ödemelerin tamamı ticaret sicili müdürlüğü aracılığıyla gerçekleştirilebilir.
Anonim şirketler bakımından ek bir kural daha bulunur. Kuruluş anonim şirket biçiminde yapılacaksa, nakden taahhüt edilen payların %25'inden az olmamak üzere bir tutarın önceden yatırılması gerekir. Söz konusu tutar, tescilden önce şirket adına açılması gereken banka hesabına aktarılır.
Tescil Aşaması
Gereken ödemeler tamamlandıktan sonra tescil işlemi ticaret sicili müdürlüğünde gerçekleştirilir. Tescil sırasında sunulacak belgeler şirket türüne göre değişir. Anonim ve limited şirketlerin tutmakla yükümlü olduğu ticari defterlerin tasdiki de ticaret sicili müdürlüğünce yapılır.
Yabancı Ortaklı Anonim Şirketin Kuruluşu
Anonim şirket, TTK m. 335 ve devamındaki hükümler çerçevesinde, kurucuların kanuna uygun biçimde düzenlenmiş esas sözleşmede şirket kurma yönündeki iradelerini açıklamalarıyla kurulur. Esas sözleşme bakımından kurucuların sermayenin tamamını koşulsuz olarak ödemeyi taahhüt etmeleri ve imzalarının noterce onaylanması ya da ticaret sicili müdürü veya yardımcısı huzurunda atılması aranır.
TTK m. 354 uyarınca esas sözleşmenin tamamı, kuruluşu izleyen 30 gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ettirilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir. Şirketin tüzel kişilik kazandığı an ise tescil anıdır.
Yabancı Ortaklı Limited Şirketin Kuruluşu
Limited şirket, bir ticaret unvanı altında, tek bir kişi ya da birden çok gerçek veya tüzel kişi eliyle kurulabilir. Kuruluş için şirket sözleşmesinin yazılı olarak düzenlenmesi ve kurucularca, ticaret sicili müdürlüğünce yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanması gerekir.
TTK m. 573'e göre bir şirketin limited şirket niteliği taşıyabilmesi, esas sermayesinin belirli olmasına ve bu sermayenin esas sermaye paylarının toplamından oluşmasına bağlıdır. Ortaklar şirket borçlarından sorumlu tutulmaz; yükümlülükleri, taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemek ile şirket sözleşmesinde öngörülmüşse ek ödeme ve yan edim borçlarını yerine getirmekten ibarettir.
Limited şirket sözleşmesinde açıkça gösterilmesi gereken kayıtlar şunlardır:
- Müdürlerin ad ve soyadları, unvanları ile vatandaşlıkları,
- Esas sermayenin itibarî tutarı, esas sermaye paylarının sayısı ve itibari değerleri, varsa imtiyazlar ile payların grupları,
- Esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış biçimde şirketin işletme konusu,
- Şirketin ticaret unvanı ile merkezinin bulunduğu yer,
- Şirketçe yapılacak ilanların şekli.
Bu zorunlu kayıtların dışında ortaklar, kanuna aykırı olmamak kaydıyla sözleşmeye diledikleri başka hükümleri de ekleyebilirler.
Ticaret Bakanlığı Ön İznine Bağlı Faaliyet Alanları
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, yabancı kişilerin Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen şirket türlerinin tamamını kurabileceğini kabul etmiştir. Bununla birlikte belirli faaliyet alanlarında, olağan kuruluş adımlarına ek olarak Ticaret Bakanlığından izin alınması gerekir. Ön izne bağlı tutulan şirket türleri şunlardır:
- Bankalar,
- Sigorta şirketleri ile varlık yönetim şirketleri,
- Tüketici finansmanı ve kart hizmetleri şirketleri,
- Faktoring şirketleri,
- Finansal kiralama şirketleri,
- Döviz büfesi işleten şirketler,
- Anonim şirket şeklinde kurulan holdingler,
- Umumi mağazacılıkla uğraşan şirketler,
- Bağımsız denetim şirketleri,
- Gözetim şirketleri,
- Ürün ihtisas borsası şirketleri,
- Tarım ürünleri lisanslı depoculuk şirketleri,
- Teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketleri,
- Serbest bölge kurucusu ve işleticisi şirketler,
- 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na tâbi şirketler.
Bu alanlarda yabancı ortaklı bir şirket kurulur ve Bakanlıktan ön izin alınmazsa kuruluş geçersiz sayılır. Dolayısıyla dosya hazırlanmadan önce, planlanan faaliyetin ön izne tabi kategorilerden birine girip girmediğinin denetlenmesi büyük önem taşır.
Tescilde Sunulması Gereken Belgeler
Aranan belgeler anonim ve limited şirketler bakımından farklılaşır. Söz konusu evrak, tescil başvurusunun yapılacağı ticaret sicili müdürlüğüne sunulur. Belgelerin fiziken ibrazı zorunludur; sistem üzerinden çevrimiçi gönderim kabul edilmez.
Anonim Şirket Kuruluşunda İstenen Belgeler
Yabancı ortaklı anonim şirketin tescili için sunulması gereken evrak şu şekildedir:
- Usulüne uygun düzenlenmiş, kurucularca imzalanmış ve imzaları tasdik edilmiş esas sözleşme,
- Rekabet Kurumu payının yatırıldığını ortaya koyan belge,
- Nakden taahhüt edilen sermayenin %25'lik bölümünün şirketin banka hesabına aktarıldığına dair belge,
- Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyelerinin görevi üstlendiklerine dair yazılı beyanları,
- Ön izne bağlanmış şirket türlerinde, Bakanlıkça verilmiş ön izin belgesi ya da uygun görüş yazısı,
- Yönetim kurulunda tüzel kişi üye varsa, bu tüzel kişiyle birlikte onun adına hareket edecek gerçek kişinin ad ve soyadı ile belirlemeyi yapan yetkili organ kararının noterden onaylı sureti,
- Şirketi temsil ve ilzama yetkili kişilere ait imza beyannameleri,
- Ayni sermaye konulması ya da kuruluşta işletme veya ayni varlık devralınması halinde, söz konusu varlıkların değerlemesine dair bilirkişi raporları (bilirkişiyi mahkeme atar),
- Ayni sermaye getiriliyorsa, bunun üzerinde sınırlama bulunmadığını gösteren ve ilgili sicilden temin edilen yazı,
- Ayni sermaye kapsamındaki taşınmaz, fikri mülkiyet hakkı ve benzeri değerlerin kayıtlı olduğu sicillere şerh işlendiğine dair belge,
- Kuruluş halindeki şirketin kurucularla ya da üçüncü kişilerle yaptığı, kuruluşa ilişkin sözleşmeler.
Yetkili merciler, sayılanlara ek belgeler de talep edebilmektedir. Yabancının kendi ülkesinden temin edeceği belgelerin apostil şerhi ve noter onaylı Türkçe tercümesiyle birlikte sunulması gerekir.
Buna paralel olarak, yabancı bir hukuka tabi biçimde yabancı ülkede düzenlenmiş belgelerin Türk konsolosluğunca ya da Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde tasdik edilmesi ve noter onaylı Türkçe çevirisiyle ticaret sicili müdürlüğüne verilmesi aranır. (Ticaret Sicili Yön. m. 32/2)
Limited Şirket Kuruluşunda İstenen Belgeler
Limited şirketin tescili için ticaret sicili müdürlüğüne sunulacak belgeler şunlardır:
- Kurucu imzaları yetkili merciler önünde tasdik edilmiş şirket sözleşmesi,
- Rekabet Kurumu payının ödendiğini kanıtlayan makbuz,
- Şirket müdürlerinin imza beyannameleri,
- Ortak sıfatı taşımayan müdürler kurulu üyelerinin görevi üstlendiklerine dair yazılı beyanları (2 nüsha),
- Müdürler kurulunda tüzel kişi bulunuyorsa, bu tüzel kişi tarafından ve onun adına belirlenen kişinin ad ve soyadı ile belirlemeye yetkili organ kararının noterden onaylı sureti,
- Ayni sermaye getirilmesi veya kuruluş sırasında işletme ya da ayni varlık devralınması halinde, bu varlıkların değerine ilişkin bilirkişi raporları (bilirkişiyi mahkeme atar),
- Ayni sermaye öngörülmüşse, bunun üzerinde sınırlama olmadığını gösteren ve ilgili sicilden alınan yazı,
- Ayni sermaye olarak getirilen taşınmaz, fikri mülkiyet hakkı ve benzeri değerlerin bağlı bulundukları sicillere şerh düşüldüğüne dair belge,
- Kuruluş halindeki şirketin kurucularla ya da diğer kişilerle akdettiği, kuruluşla bağlantılı sözleşmeler.
Sicil müdürlüğü ya da diğer yetkili merciler bu listeye ek belgeler isteyebilir. İşlemlerin sonuçlanabilmesi için talep edilen tüm evrakın süresinde sunulması gerekir. Yurt dışından getirilecek belgelerde apostil şerhi ve noter onaylı Türkçe tercüme koşulu burada da geçerlidir.
Kuruluş Süreci Ne Kadar Zaman Alır?
Yabancıların Türkiye'de şirket kurması ortalama 7 gün sürmektedir.
Esas sözleşmenin hazırlanması, imza tasdikinin tamamlanması, ticaret sicili müdürlüğündeki işlemler ve tescille görevli merciin iş yoğunluğu bu süreyi uzatabilen etkenlerdir. Ayrıca kurulacak şirket, Ticaret Bakanlığının ön iznine bağlı türlerden biriyse, izin prosedürü nedeniyle süre daha da uzayabilir.
Kuruluş Maliyeti
Maliyet, seçilen şirket türüne göre değişkenlik gösterir. Örneğin anonim ve limited şirketlerin kuruluşu harç muafiyeti kapsamındadır. Buna bağlı olarak kuruluş tasdik ücreti, defter tasdik ücreti, ilan giderleri ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilan bedeli tahsil edilmez. Şahıs şirketi kuruluşunun maliyeti ise yaklaşık TL'dir.
Türkiye'ye Gelmeden Şirket Kurulabilir mi?
Anonim ve limited şirketler bakımından yabancıların Türkiye'ye gelmesi zorunlu değildir. Bu türler için ikamet şartı öngörülmediğinden, yabancı kişi ülkede bulunmasa dahi kuruluşu gerçekleştirebilir.
Bu durumda kuruluş işlemlerinin, vekaletnameyle yetkilendirilmiş bir temsilci eliyle yürütülmesi gerekir. Yetkilendirilecek kişinin şirket kuruluşuna ilişkin kurallara ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine hâkim olması önem taşır.
Kuruluştan Sonra Tamamlanması Gerekenler
Şirket tescil edildikten sonra sırasıyla bildirim yükümlülüklerinin karşılanması, vergiye ilişkin iş ve işlemlerin sonuçlandırılması ve çalışanlar bakımından iş hukuku prosedürlerinin yürütülmesi gerekir.
Doğrudan yabancı yatırım kapsamındaki şirketler için bu başlıkların ilki, E-TUYS üzerinden bilgi girişi yapılarak ve bu bilgiler güncel tutularak DYYK'dan doğan bilgilendirme yükümlülüklerinin karşılanmasıdır.
Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 9 ve devamı maddeleri uyarınca yerine getirilmesi gereken işlemler şunlardır:
- Yetkilendirmeyi izleyen 1 ay içinde, Bakanlığın internet sayfasından erişilen E-TUYS'a giriş yapılarak "Yatırımcı", "Ortak Listesi" ve varsa "Bağlı İştirakleri" başlıklı alanların elektronik ortamda doldurulması,
- Şirketin veya şubenin faaliyetlerine dair EK-1 Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Faaliyet Bilgi Formunun sistem üzerinden yıllık olarak ve her yıl Mayıs ayı sonu geçirilmeden tamamlanması,
- Sermayede artış ya da azalış meydana geldiğinde, 1 ayı aşmamak üzere E-TUYS'taki "Ortaklar Listesi" alanına giriş yapılması,
- Sermaye artışı ya da hisse devri sebebiyle ödeme gerçekleşmişse, EK-2 Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Sermaye Bilgi Formunun ödeme tarihini izleyen 1 ay içinde sistemde tamamlanması,
- Mevcut yerli ya da yabancı ortakların kendi aralarında veya şirket dışındaki herhangi bir yerli ya da yabancı yatırımcıya yaptıkları hisse devirlerinin ardından, devrin gerçekleşmesini takip eden en geç 1 ay içinde E-TUYS'taki "Ortaklar Listesi" alanının güncellenmesi (DYYK Yön. m. 5).
Şirket Adına Banka Hesabı Açılması
Türkiye'de kurulan yabancı sermayeli şirketin banka hesabı açması, kuruluş sürecinin tamamlayıcı adımlarından biridir. Bu işlem için şirkette imza yetkisi bulunan müdür ya da ortakların başvuruda bulunması aranır. Başvuru, gerekli bilgi ve belgelerle bankaya müracaat edilmesiyle sonuçlandırılır.
Hesap açılışının nasıl yürüdüğüne ilişkin ayrıntılar, yabancıların banka hesabı açması başlıklı çalışmada ele alınmaktadır.
Yabancı Şirket Ortağının Çalışma İzni
Şirketin faaliyetlerini sürdürebilmesi bakımından yabancı ortağın çalışma izni alması gerekir. TTK hükümlerine uygun kurulmuş limited şirketlerde ortak sıfatı taşıyan müdürler bu izni almakla yükümlüdür. Kurulan yapı anonim şirket ise, ortak konumundaki yönetim kurulu üyesi için çalışma izni alınması gerekir.
İzin başvurusunda izlenecek usul, ülkedeki diğer yabancılar için geçerli olan usulle aynıdır. Sürecin ayrıntıları yabancı çalışma izni başlıklı çalışmada açıklanmaktadır.
Anonim şirketlerde ülkede ikamet etmeyen yönetim kurulu üyeleri ile diğer türlerde yönetici sıfatı taşımayan ortaklar, çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilir. Bu kişilerin muafiyetten yararlanabilmesi için ayrıca başvuru yapmaları gerekir.
Çalışma izni muafiyeti, yabancının çalışma izni olmaksızın çalışmasına, ikamet etmesine ve çoklu giriş çıkış yapmasına imkân tanıyan belgedir. Konuya ilişkin kapsamlı bilgi çalışma izni muafiyeti başlıklı çalışmada yer almaktadır.
Vergi, Sözleşme ve Mevzuata Uyum
Kuruluş işlemlerinin yanı sıra vergi hukuku bakımından da sorumluluklar doğar. Bu nedenle açılış tamamlandıktan sonra vergi yükümlülüklerinin karşılanmasına yönelik işlemlerin de yürütülmesi gerekir.
Ülkede faaliyet gösterecek sermaye şirketleri kurumlar vergisi mükellefidir. Bunun yanında şahısların yıl içinde elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden gelir vergisi ödemeleri gerekir.
Öte yandan Türk hukukunda belirli koşulların karşılanması halinde şirketler bakımından vergi muafiyeti ve istisnalarından yararlanma hakkı doğabilir. Belirli ölçütleri sağlayanlar için vergi teşviki de gündeme gelebilir. Son olarak yabancı menşeli şirketlerin çifte vergilendirmeye maruz kalmaması bakımından uluslararası anlaşmaların dikkatle incelenmesi gerekir.
Yabancı Çalışanlar Bakımından Çalışma İzni ve SGK
Şirketin faaliyetlerini yürütebilmesi için bünyesinde çalışacak yabancılara ilişkin iş hukuku işlemlerinin tamamlanması gerekir. Bu kişiler bakımından SGK prosedürlerinin de yerine getirilmesi aranır. Nitekim söz konusu işlemlerin kuruluş aşamasında tamamlanması ve sonraki dönemde işçi giriş çıkışlarının takip edilmesi gerekir.
Çalışma izni alınmasında uygulanacak usul, ülkedeki tüm yabancılar için geçerli olan usulle aynıdır. Sürecin bütün ayrıntıları yabancı çalışma izni başlıklı çalışmada incelenmektedir.
Faaliyet Alanına Göre Uyum Yükümlülükleri
Yabancıların Türkiye'de kurduğu şirketlerin iş ve işlemlerini Türk hukukuna ve uluslararası mevzuata uygun biçimde yürütmesi gerekir. Dolayısıyla ilk kuruluş aşamasında olduğu gibi sonraki dönemde de, hangi alanda faaliyet gösterilecekse mevzuatta öngörülen ölçütlere uyum sağlanması aranır.
Örnek vermek gerekirse, kuruluşla birlikte şirketin ticari elektronik ileti düzenine uyması ve faaliyetlerini KVKK mevzuatına uygun biçimde yürütmesi gerekir. Özellikle KVKK çerçevesinde şirketin faaliyetlerini doğrudan etkileyen hususlar bulunmakta ve bu alanın hemen tüm dünyada yasal düzenlemeye konu edildiği görülmektedir. Bu nedenle şirketlerin söz konusu başlıkları mutlaka gözetmesi gerekir.
Sayılan başlıklardan anlaşılacağı üzere yabancıların Türkiye'de şirket kurması yalnızca kuruluş adımlarından ibaret değildir. Kuruluşun ardından, faaliyet türüne göre Türk hukukunda düzenlenmiş belirli prosedürlerin de tamamlanması gerekir. Bu süreçlerin bütünlüklü, etkin ve hızlı biçimde yürütülebilmesi için alanında deneyimli bir hukukçudan destek alınması yararlı olacaktır.
Yatırımcıya Tanınan Avantajlar ve Teşvikler
Türkiye'de şirket kurmanın yabancı yatırımcı bakımından sağladığı üstünlükler azımsanmayacak düzeydedir. Her şeyden önce yabancılar, kuruluş süreçlerinde Türk vatandaşlarıyla aynı usule tabidir. Buna ek olarak yabancı yatırımı özendirmek amacıyla çeşitli ayrıcalıklar öngörülmüştür:
- Nakit dışı sermaye kalemlerinin değer tespitinde uluslararası değerleme kuruluşlarının raporları esas alınmaktadır.
- Yabancı sermayeli şirketlerde istihdam edilecek personel bakımından çalışma izni alınmasında kolaylıklar sağlanmaktadır.
- Ülkede kurulan yabancı sermayeli şirketlere ilişkin hukuki uyuşmazlıklarda milli ya da uluslararası tahkime ve diğer uyuşmazlık çözüm mekanizmalarına başvurulabilmektedir.
- Bu şirketler elde ettikleri kârı ve diğer gelirleri yurt dışına transfer edebilmektedir.
- Yapılan düzenlemelerle, Türkiye'deki doğrudan yabancı yatırımların kamulaştırılması sınırlandırılmıştır.
- Yabancı şirketler bakımından Türkiye'de şube açma ve irtibat kurma imkânları tanınmıştır.
Bunların yanında yabancı yatırımcıya yönelik teşvik programları da bulunmaktadır. Gümrük vergisi muafiyeti, KDV istisnası, Ar-Ge teşviki, cazibe merkezleri ve yatırım teşvik uygulamaları bu programlar arasında yer alır.
Yabancı Şirketlerin Türkiye'de Şirket Kurması
Yabancı bir şirketin Türkiye'de şirket kurması, yabancı gerçek kişilerin kuruluş işlemleriyle aynı prosedüre tabidir. Başka bir deyişle hem yabancı şirketler hem de gerçek kişiler ülkede şirket kurabilir; mevcut bir şirkete ortak olmaları da mümkündür. Bu konuda uygulanacak usul, Türk vatandaşları bakımından geçerli usulden ayrılmaz.
Yabancı Şirketlerin Şube Açması
Şube açabilme, yabancı şirketlere tanınan bir başka kolaylıktır. Söz konusu şirketler, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının izniyle ülkede şube kurabilmektedir. Yabancı şirketin, kendi ülkesinin mevzuatında şube açılmasına ilişkin öngörülen koşulları karşılamış olması gerekir. Ayrıca şirketi ülkede temsil etmek üzere tam yetkili bir temsilcinin görevlendirilmesi aranır.
Koşulları sağlayan şirketler gerekli belgeleri sunarak yetkili mercilere başvurabilir. İlk şube açıldıktan sonra hem şubenin hem de ticaret unvanının sicile tescili gerekir. Tescilde istenen belgeler, aranan koşullar ve diğer ayrıntılar, yabancı şirketlerin şube açması konusunu inceleyen ayrı bir çalışmada ele alınmaktadır.
Yabancı Şirketlerin İrtibat Bürosu Kurması
İrtibat bürosu kurma imkânı da yabancı yatırımcıya sağlanan kolaylıklar arasındadır. Yabancı ülkelerin mevzuatına göre yurt dışında kurulmuş şirketler, piyasa araştırması yapmak amacıyla Türkiye'de belirli sürelerle irtibat bürosu açabilir. Ancak bu büro aracılığıyla ticari faaliyet yürütülmesi yasaklanmıştır.
Başvurunun değerlendirilmesinde şirketin sermayesi, faaliyet konusu ve istihdam ettiği kişi sayısı gibi ölçütler gözetilir. İrtibat bürosu kurulabilmesi için şirketin kuruluşundan itibaren en az 1 yıllık sürenin geçmiş olması gerekir. İlk başvuruda koşulları karşılayan şirketlere en fazla 3 yıl süreyle irtibat bürosu kurma izni verilmektedir.
Büro kuruluşunun işleyişine dair ayrıntılar, irtibat bürosu açılmasını konu alan ayrı bir çalışmada yer almaktadır.
Yabancıların Şahıs Şirketi Kurması
Yabancı kişilerin Türkiye'de şahıs şirketi açması mümkündür. Ne var ki çalışma izni bulunmayan bir yabancının şahıs şirketi kurması söz konusu olamaz. Nitekim İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Yönelik Yönetmeliğin 5. maddesi, yabancıların işyeri açıp çalıştırmasında yabancılara dair mevzuatın uygulanacağını öngörmüştür. Bu çerçevede 6735 sayılı kanun gereğince, işyeri açacak yabancıların öncelikle Bakanlıktan çalışma izni alması gerekir.
Yabancı Şirketlerin Gayrimenkul Edinmesi
Yabancı şirketlerin Türkiye'de taşınmaz edinmesi mümkündür. Bu alan mevzuatımızda, "2644 Sayılı Tapu Kanununun 36. maddesi Kapsamındaki Şirketlerin ve İştiraklerin Taşınmaz Mülkiyeti ve Sınırlı Aynî Hak Edinimine İlişkin Yönetmelik" ile düzenlenmiştir. Buna göre edinim, şirketin taşınmazın bulunduğu yer valiliğine müracaat etmesiyle gerçekleşir.
İzin için valiliğe müracaat etmesi gereken şirketler şunlardır:
- Yabancı ortakların sermayedeki payı %50'yi aşan şirketler,
- Sermayesindeki yabancı payı %50'yi aşmamakla birlikte, yöneticilerin çoğunluğunu atama veya görevden alma yetkisinin yabancı ortakta bulunduğu şirketler (ana sözleşme incelenecektir),
- İştirakler bakımından, şirkete ortak olan 4875 sayılı Yasaya tabi ortağın şirketteki hâkim durumu incelenir; ortak yukarıdaki iki kapsamdan birine giriyorsa iştirakler izne tabi olur.
Valiliğe başvurma zorunluluğu bulunmayan haller ise şunlardır:
- Sermayesindeki yabancı oranı %49'u aşmayan yabancı sermayeli şirketler, yani 2644 sayılı Kanunun 36. maddesi kapsamı dışında kalanlar, ticaret siciline şerh verilmesi kaydıyla valilik izni almaz.
- Yabancı ülkelerin kendi mevzuatına göre kurulmuş şirketler ülkemizde mülk edinemez; yalnızca sınırlı ayni hak tesis edebilirler. Bu şirketlerin mülk edinmesi ancak özel izinle (imtiyaz vb.) mümkündür.
- Serbest Bölgelerdeki tescil işlemleri,
- Teknoloji Geliştirme Bölgelerindeki tescil işlemleri,
- Endüstri Bölgelerindeki tescil işlemleri,
- Organize Sanayi Bölgelerindeki tescil işlemleri,
- Şirketlerin birleşmesi ya da bölünmesi nedeniyle doğan tapu tescilleri,
- Bankaların ve sermaye şirketlerinin alacakları nedeniyle icra yoluyla edindikleri taşınmazların tescili,
- 5901 sayılı kanunun 28. maddesindeki hakları kullanmak üzere mavi kart sahibi Türk vatandaşlarının (İçişleri Bakanlığınca düzenlenen belge) hissedar olduğu ve başka yabancı ortağı bulunmayan yabancı sermayeli şirketler.
Yukarıdaki açıklamalar şirketlerin taşınmaz edinimine ilişkindir. Yabancı gerçek kişilerin ülkeden taşınmaz edinmesi de mümkündür; bu konudaki ayrıntılı bilgiye, gerçek kişilerin gayrimenkul edinimini ele alan ayrı bir çalışmadan ulaşılabilir.
Rus Vatandaşlarının Şirket Kuruluşu
Rus vatandaşlarının Türkiye'de şirket kurması bakımından getirilmiş herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır. Bu kişiler de yabancıların şirket kuruluşuna ilişkin prosedürel işlemleri tamamlamak ve istenen belgeleri sunmak suretiyle tercih ettikleri şirket türünü kurabilirler. Başka ülkelerce uygulanan yaptırımlar, Rus vatandaşlarınca kurulan Türk şirketleri bakımından hukuken uygulanabilir nitelikte olmayacaktır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Yabancı sermayeli şirket kuruluşu, dışarıdan bakıldığında standart bir tescil işlemi gibi görünse de uygulamada birden çok mevzuatın kesiştiği bir alandır. Ticaret hukuku kurallarının yanında yabancılar mevzuatı, doğrudan yabancı yatırım rejimi, vergi ve veri koruma düzenlemeleri aynı anda devrededir. Dosyaların gecikmesine yol açan sorunlar çoğu zaman esasa değil, esas sözleşmedeki eksik kayıtlara, yurt dışından gelen belgelerin tasdik biçimine ya da ön izin gerekliliğinin gözden kaçırılmasına dayanır.
Kuruluş sonrası dönem de en az kuruluş kadar dikkat gerektirir. E-TUYS bildirimleri, ortaklık yapısındaki değişikliklerin bir aylık süre içinde kaydedilmesi ve yıllık faaliyet formunun Mayıs ayı sonuna kadar doldurulması, sürekli bir takip düzeni kurulmasını zorunlu kılar.
Somut bir yapılanma planlanırken şu başlıkların öne alınması yerinde olur:
- Planlanan faaliyetin Ticaret Bakanlığı ön iznine tabi alanlardan birine girip girmediğinin, dosya hazırlanmadan önce netleştirilmesi
- Şirket türü tercihinin yalnızca sermaye eşiğine göre değil, yönetim yapısı ve ortakların çalışma izni durumuna göre yapılması
- Yurt dışında düzenlenen belgelerde apostil ve noter onaylı tercüme koşulunun baştan planlanarak takvim kaybının önlenmesi
- Ayni sermaye getirilecekse değerleme raporu ve sicil şerhi süreçlerinin kuruluş takvimine dahil edilmesi
- Ortak konumundaki müdür ya da yönetim kurulu üyesi bakımından çalışma izni veya muafiyet başvurusunun tescille eş zamanlı ele alınması
- E-TUYS bildirimleri ile KVKK ve ticari elektronik ileti uyumunun kuruluşun hemen ardından kurumsal bir takip düzenine bağlanması
Independent Legal, yabancı yatırımcıların Türkiye'deki şirket kuruluşlarında esas sözleşmenin hazırlanmasından tescil sonrası bildirim ve uyum süreçlerinin yönetimine kadar danışmanlık hizmeti sunmaktadır.