Türkiye'de kurulu bir ticaret şirketinde payı bulunan yabancı gerçek kişiler, bu ortaklık sıfatına dayanarak kendiliğinden çalışma hakkı kazanmaz. Ortaklık yanında şirkette yönetim yetkisi de üstlenildiğinde, faaliyetin hukuka uygun biçimde sürdürülebilmesi ayrı bir idari izne bağlanmıştır. Bu izin, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının belirlediği ölçütlerin karşılanması ve istenen evrakın tamamlanması koşuluyla, elektronik başvuru sistemi üzerinden verilir.
Uygulamada en sık karşılaşılan tereddüt, hangi ortak sıfatının izin gerektirdiği noktasında yaşanır. Yönetim organında görev almayan bir pay sahibi ile limited şirketin ortak-müdürü aynı rejime tabi değildir; birincisi muafiyet kapsamına girerken ikincisi izin almadan çalışamaz. Bu ayrımın baştan doğru kurulmaması, hem gereksiz başvurulara hem de izinsiz çalışma nedeniyle idari yaptırımlara yol açmaktadır.
Aşağıda, yabancı şirket ortaklarına ilişkin izin rejiminin değerlendirme kriterlerini, başvurunun yurt içi ve yurt dışı kanallarını, dosyaya eklenmesi gereken belgeleri, olumsuz karar sonrasında işletilebilecek itiraz ve dava yollarını, uzatma başvurusunun zamanlamasını ve mali yükleri sırayla inceliyoruz.
Bakanlığın Aradığı Değerlendirme Kriterleri
İzin talebinin olumlu sonuçlanması, yalnızca yabancının kişisel durumuna değil, aynı zamanda başvuruya konu işletmenin mali ve istihdam yapısına bağlıdır. Bakanlık başvuruyu, kişi ve şirket ayağını birlikte gözeterek değerlendirir.
Aranan ölçütler şu şekilde özetlenebilir:
- Ortaklık ve yönetim sıfatı. Yabancının, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca kurulmuş bir şirkette şu konumlardan birini taşıması gerekir: limited şirkette ortak sıfatını da haiz müdür, anonim şirkette ortak olan yönetim kurulu üyesi ya da sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette yönetici konumundaki komandite ortak.
- Pay oranı ve tutarı. İzin talebinde bulunan yabancı ortağın sermaye payının en az %20 düzeyinde olması ve bu payın parasal karşılığının 40.000 TL'nin altında kalmaması aranır.
- İşletmenin mali eşikleri. Şirketin ödenmiş sermayesinin en az 100.000 TL olması yeterlidir; bu koşulun sağlanmadığı hallerde brüt satış tutarının en az 800.000 TL ya da bir önceki yıla ait ihracat rakamının en az 250.000 ABD Doları olması gerekir.
- Türk vatandaşı istihdamı. Kural olarak izne konu işyerinde en az 5 Türk vatandaşının çalıştırılması zorunludur. Şirket ortağı yabancılara özgü olarak bu koşul, Bakanlıkça tanınan bir yıllık iznin son altı ayı bakımından aranır. Aynı işyeri için birden çok yabancıya izin talep edilmesi halinde, ilk izinden sonraki her yabancı için beş kişilik istihdam ayrıca sağlanmalıdır.
Bu ölçütlerin tümü karşılandığında ve aşağıda sayılan evrak eksiksiz sunulduğunda Bakanlıkça izin verilmesi mümkün hale gelir.
İzin Yükümlülüğü Doğuran Ortak Sıfatları
Çalışma izni yükümlülüğü, şirket türüne ve yabancının yönetimdeki konumuna göre belirlenir. Limited şirkette ortaklık sıfatıyla birlikte müdürlük görevini yürüten yabancılar, anonim şirkette hem pay sahibi hem yönetim kurulu üyesi olanlar ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette yöneticilik yapan komandite ortaklar bu kapsamdadır. Sayılan üç konumdan birine sahip yabancının, faaliyetine başlamadan önce izin alması gerekir.
İzin Yükümlülüğü Dışında Kalan Ortaklar
Buna karşılık iki grup ortak izin alma yükümlülüğünden muaftır. Bunlardan ilki, anonim şirketlerde yönetim kurulu üyesi olmakla birlikte Türkiye'de ikamet etmeyen yabancılardır. İkincisi ise anonim şirket dışındaki şirket türlerinde pay sahibi olup yönetici sıfatı taşımayan yabancılardır.
Bu kişilerin izin yerine çalışma izni muafiyeti yoluna başvurması beklenir. Muafiyet belgesi Bakanlıkça düzenlenir ve geçerli olduğu süre boyunca yabancı ortağa, ayrıca çalışma izni almaksızın Türkiye'de çalışma ve ikamet imkânı tanır.
Uygulama Yönetmeliği'nin 48/ç maddesi, muafiyetin kapsamını ve süresini belirler: anonim şirketlerin Türkiye'de ikamet etmeyen yönetim kurulu üyeleri, diğer şirketlerin yönetici sıfatı bulunmayan ortakları ve bu şirketlerde ortak olmamakla birlikte en üst düzeyde temsil ve ilzam yetkisini haiz olup Türkiye'de çalışacak yabancılar için en fazla 3 ay süreyle muafiyet alınabilir.
Muafiyet başvurusunun işleyişi, kimlerin bu yola gidebileceği ve süreçte gözetilmesi gereken diğer hususlar, çalışma izni muafiyeti başlıklı ayrı bir çalışmada ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Başvurunun Yapılacağı Kanal
Başvurunun hangi kanaldan yürütüleceği, yabancının başvuru anındaki bulunduğu yere ve elindeki ikamet belgesine göre değişir. Türkiye'de bulunan yabancılar için elektronik izin sistemi kullanılırken, yurt dışındakiler önce Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yapar.
Yurt içinden yapılacak başvurularda aranan temel koşul, yabancının elinde en az 6 ay geçerliliği kalmış bir ikamet izninin bulunmasıdır. Bu koşulu sağlayan yabancılar, "99" ile başlayan yabancı kimlik numaralarını kullanarak doğrudan e-izin sistemi üzerinden dosya açabilir.
Yabancı yurt dışındaysa veya elinde altı aydan uzun süreli geçerli bir ikamet tezkeresi yoksa süreç iki aşamalı işler. İlk aşamada dış temsilciliğe başvurularak bir referans numarası temin edilir; ikinci aşamada bu numara üzerinden e-izin sistemindeki başvuru tamamlanır.
Çalışma izni başvurusunun aşamaları, sürecin nasıl ilerlediği ve dikkat edilmesi gereken teknik noktalar, yabancı çalışma izni başlıklı çalışmada kapsamlı biçimde incelenmiştir.
Başvuru Dosyasına Eklenecek Belgeler
Hangi evrakın sunulacağı Bakanlıkça belirlenir. Yabancı şirket ortağının dosyasında bulunması gereken belgeler şunlardır:
- Şirketin güncel sermaye yapısını ve ortaklık dağılımını gösteren Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi
- Vergi dairesince ya da yeminli mali müşavirce onaylanmış, son yıla ait bilanço ile kâr/zarar tablosu
- Diploma veya geçici mezuniyet belgesinin sureti; Türkçe çevirisinin yeminli mütercim ya da resmi makamlarca onaylanmış olması gerekir
- Pasaport sureti
Bu belgeler taranarak e-izin otomasyon sistemine aktarılır. Yüklemenin e-imza ile yapılması, uygulamada sıklıkla gözden kaçan ancak başvurunun işleme alınması bakımından belirleyici bir usul koşuludur.
Pasaportun Latin harfleriyle düzenlenmemiş olması halinde, yeminli mütercim veya resmi makam onaylı çevirisinin de dosyaya konulması gerekir. Ayrıca geçerlilik süresi, başvuru tarihi itibarıyla 60 günden az kalmış pasaportlarla ya da pasaport yerine geçen belgelerle yapılan talepler işleme alınmaz.
Ret Kararı, İtiraz ve İptal Davası
Uluslararası İşgücü Kanunu'nda sayılan ret sebeplerinden biri veya birkaçı somut olayda gerçekleşmişse başvuru olumsuz sonuçlanır. Bunun yanında usule ilişkin işlemlerin gereği gibi yerine getirilmemesi ya da Bakanlığın belirlediği ölçütlerin karşılanmaması da tek başına ret sonucunu doğurur.
Olumsuz karar sonrasında iki hukuki yol vardır: idari itiraz ve iptal davası. Bu iki yol arasındaki sıralama önem taşır. Önce itiraz yoluna gidilirse iptal davası açma süresi durur ve itirazın da reddedilmesi üzerine dava yolu açık kalır. Buna karşılık doğrudan iptal davası açılmışsa, artık idari itiraz yoluna dönülemez.
İtirazın, ret kararının yabancıya tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde ve e-izin sistemi üzerinden Bakanlığa yöneltilmesi gerekir. İtiraz aşamasında, karşı çıkılan hususları hukuki gerekçelerle ortaya koyan bir dilekçe hazırlanmalı, ileri sürülen gerekçeleri destekleyen bilgi ve belgeler dilekçeye eklenmeli ve dosya e-imzalı olarak sisteme yüklenmelidir.
İptal davası ise idare mahkemesinde ve kararın tebliğini izleyen günden başlamak üzere 60 gün içinde açılır. Önceden itiraz edilmişse bu süre durur. Örnek vermek gerekirse, tebliği izleyen 25. günde itiraz edilmiş bir dosyada, itiraz üzerine verilen kararın tebliğini izleyen günden itibaren dava açmak için 35 günlük süre kalır.
Ret sebeplerinin tamamı ile olumsuz karara karşı başvurulabilecek hukuki yollar, çalışma izni başvurusunun reddi başlıklı çalışmada daha geniş biçimde değerlendirilmiştir.
Ret Sonrasında Yeniden Başvuru
Başvurunun reddedilmiş olması, yeni bir talepte bulunulmasına engel değildir. Ancak yeni başvurunun sonuç vermesi, önceki dosyanın reddine yol açan eksikliğin ya da hatanın giderilmiş olmasına bağlıdır. Aynı kusur devam ettiği sürece yeni başvuru da olumsuz sonuçlanacaktır.
Sürenin Uzatılması ve Uzatma Talebinin Reddi
Uzatma talebi, mevcut iznin bitimine 60 gün kalmasından itibaren yapılabilir ve her halükârda iznin süresi dolmadan sisteme girilmelidir. Bu zaman aralığı kaçırıldıktan sonra iletilen uzatma talepleri işleme alınmaz. Başvuru, ilk izinde olduğu gibi e-çalışma sistemi üzerinden Bakanlığa yöneltilir.
Uzatma talebi de reddedilebilir; usul kurallarına uyulmaması veya Bakanlığın değerlendirme ölçütlerinin karşılanmaması bunun tipik sebepleridir. Ret halinde ilgililerin önünde yine idari itiraz ve iptal davası seçenekleri bulunur. Bu iki yola ilişkin süreler ve işleyiş, yukarıda ret kararı bakımından açıkladığımız düzenin aynısıdır.
Süresi içinde uzatma başvurusunda bulunulmuşsa, yabancı ortak, iznin sona erdiği tarihten itibaren 90 günü aşmamak kaydıyla ve işin niteliğinde bir değişiklik olmaması koşuluyla aynı işyerindeki faaliyetini sürdürebilir.
Burada uzatma konusunun genel çerçevesi verilmiştir; işlemin tüm ayrıntıları çalışma izni uzatma başlıklı çalışmada ele alınmaktadır.
Harçlar ve Diğer Mali Yükler
Ödenecek harç tutarı sabit değildir; iznin türüne ve verildiği süreye göre farklılaşır. Bu bakımdan iznin süreli mi, süresiz mi yoksa bağımsız çalışma izni niteliğinde mi olduğu belirleyicidir. Harç kalemlerine ek olarak, 2023 yılı için 356 TL tutarında değerli kâğıt bedelinin de yatırılması gerekir.
Dikkat: Harç ile değerli kâğıt bedelinin, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 30 gün içinde ödenmesi zorunludur. Ödeme bu süre içinde tamamlanmazsa başvuru işlemden kaldırılır.
Başvurunun Sonuçlanma Süresi
Bakanlık, usulüne uygun biçimde yapılmış ve evrakı tamamlanmış başvuruları en geç 30 gün içinde karara bağlar.
Sonuç
Yabancı şirket ortaklarının çalışma izni sürecinde başarı, büyük ölçüde hazırlık aşamasında belirlenir. Belgelerin eksiksiz olması, Bakanlığın istihdam ve sermaye ölçütlerinin karşılanması ve usul kurallarına uygun hareket edilmesi, olumlu sonucun ön koşuludur; bu unsurlardan birindeki eksiklik başvurunun reddiyle sonuçlanır. Sürecin uzamasını ya da iznin hiç alınamamasını önlemek bakımından, başvurunun alanında deneyimli bir hukukçu eşliğinde planlanması yerinde olacaktır.
Independent Legal Değerlendirmesi
Bu alandaki uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, izin başvurusundan çok önce, şirketin kuruluş ve pay yapısının kurgulandığı aşamada ortaya çıkar. Sermaye payı %20 eşiğinin altında kalacak biçimde belirlenmiş ya da yabancıya yönetim yetkisi verilmemiş bir yapıda, sonradan yapılacak izin başvurusunun düzeltemeyeceği bir sorun bulunur. Benzer biçimde, istihdam koşulunun iznin son altı ayı için arandığı gözden kaçırıldığında, uzatma aşamasında beklenmedik bir ret riski doğar.
Independent Legal olarak dosyaları değerlendirirken, izin sürecini şirketin ticari yapısından bağımsız bir evrak işlemi olarak görmüyoruz. Somut bir başvuru planlanırken özellikle şu başlıkların önceden netleştirilmesini öneriyoruz:
- Yabancının şirketteki konumunun izin gerektirip gerektirmediğinin, yönetici sıfatı ve şirket türü esas alınarak tespit edilmesi
- Pay oranı ile pay tutarının, ana sözleşme ve sicil kayıtları üzerinden birlikte kontrol edilmesi
- Ödenmiş sermaye, brüt satış ve ihracat eşiklerinden hangisinin somut olayda karşılanabileceğinin baştan belirlenmesi
- Beş kişilik istihdam koşulunun, birden fazla yabancı için izin talep edilen işyerlerinde çarpan etkisiyle hesaplanması
- Pasaport geçerlilik süresi ile ikamet izninin kalan süresinin, başvuru tarihi esas alınarak doğrulanması
- Ret ihtimaline karşı itiraz ve dava sürelerinin, tebliğ tarihi üzerinden takvime bağlanması
Independent Legal, yabancı yatırımcı ve şirket ortaklarının çalışma izni başvurularında, muafiyet değerlendirmesinden ret kararına karşı idari ve yargısal başvuruların yürütülmesine kadar sürecin tamamında hukuki destek sunmaktadır.