Türkiye'ye sermaye getiren yabancılar bakımından vatandaşlık, son yıllarda giderek daha sık gündeme gelen bir başlık hâline gelmiştir. Vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin genel ölçütlerle karşılaştırıldığında, yatırım karşılığında vatandaşlık edinme yolu belirgin biçimde daha erişilebilir bir seçenek sunmaktadır.
Bununla birlikte bu yol, yalnızca belirli bir tutarın Türkiye'ye aktarılmasından ibaret değildir. Her yatırım türünün kendine özgü asgari tutarı, elde tutma süresi ve tespitten sorumlu kurumu bulunur. Bu bilgi notunda yatırım seçeneklerini tek tek ele alıyor; başvurunun nasıl yapıldığını, hangi belgelerin arandığını, sürecin ne kadar sürdüğünü ve olumsuz karar hâlinde hangi hukuki yolların açık olduğunu değerlendiriyoruz.
Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Kazanmanın Yolları
Yatırım karşılığında vatandaşlık edinme, Türk vatandaşlığının istisnai yoldan kazanılması hâllerinden biridir. Hangi yatırımların bu kapsama girdiği, konuya ilişkin Yönetmeliğin 20. maddesinde düzenlenmiştir.
Söz konusu maddeye göre başvuruya esas alınabilecek yatırım türleri şunlardır:
- En az 400.000 USD ya da bu tutara denk gelen döviz karşılığında gayrimenkul edinmek ve tapu siciline 3 yıl süreyle satılmayacağına dair şerh koydurmak; aynı tutarda irtifak hakkı veya kat mülkiyeti devralınması hâlinde ise 3 yıl boyunca devir ve terkin yapılmayacağı yönündeki taahhüdü sicile işletmek. Buna ilişkin sözleşmenin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca tespiti aranır.
- En az 500.000 USD ya da karşılığı döviz tutarında sabit sermaye yatırımında bulunmak. Bu yatırımın tespiti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına aittir.
- En az 500.000 USD ya da muadili dövizi, 3 yıl süreyle çekilmemesi kaydıyla Türkiye'de faaliyet yürüten bankalardaki bir mevduat hesabında tutmak. Tespit mercii Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumudur.
- En az 500.000 USD ya da karşılığı döviz tutarındaki devlet borçlanma araçlarını, 3 yıl boyunca elde tutmak koşuluyla satın almak. Bu husus Hazine ve Maliye Bakanlığınca tespit edilir.
- En az 500.000 USD ya da bu tutara karşılık gelen dövizle gayrimenkul yatırım fonu katılma payı veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı almak ve bunları en az 3 yıl elinde bulundurmak. Tespit yetkisi Sermaye Piyasası Kurulundadır.
- En az 50 kişilik istihdam yaratmak. Bu koşulun gerçekleştiğini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tespit eder.
Bu seçeneklerden herhangi birini yerine getiren yabancı, Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşı olabilir. Başvuru dosyası önce Bakanlık incelemesinden geçer; aranan ölçütleri karşılamayan taleplerin reddedilmesi söz konusudur.
Bakanlık, milli güvenlik ya da kamu düzeni bakımından sakıncalı gördüğü yabancıların başvurularını da reddeder. İnceleme aşamasında olumsuz bir tespit yapılmazsa dosya Cumhurbaşkanına sunulur ve vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla kazanılır.
Sabit Sermaye Yatırımı
Sabit sermaye yatırımı, yatırım karşılığı vatandaşlık edinme seçeneklerinden biridir. Türkiye'de en az 500.000 USD tutarında ya da bu tutara denk gelen bir sabit sermaye yatırımı gerçekleştirdiği Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca tespit edilen yabancı, vatandaşlık kazanabilir.
400.000 Dolarlık Gayrimenkul Alımı
Türkiye'de taşınmaz, irtifak hakkı veya kat mülkiyeti edinerek vatandaşlığa geçilmesi mümkündür. Bu yolun koşulları şu başlıklar altında toplanabilir:
- Bedelin 400.000 dolar olarak peşin ödenmiş olması,
- En az 400.000 dolar ya da karşılığı döviz değerinde gayrimenkul satın alınması yahut irtifak hakkı veya kat mülkiyetinin devralınması,
- Satın alma gayrimenkule ilişkinse, taşınmazın 3 yıl süreyle elden çıkarılmayacağının tapu siciline şerh edilmesi,
- Devralınan hak irtifak hakkı ya da kat mülkiyeti ise, 3 yıl boyunca devir ve terkin işlemi yapılmayacağının sicile işlenmesi,
- Taraflar arasında taşınmaz satış vaadi düzenlenmişse, noterde kurulan bu sözleşmenin ve içermesi gereken taahhüdün Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca tespit edilmesi.
Gayrimenkul alımı, yatırım karşılığı vatandaşlık yolları arasında en çok tercih edilen ve en bilinen yöntemdir. Hem taşınmazın edinilmesi hem de vatandaşlık başvurusunun yürütülmesi aşamasında dikkat edilmesi gereken çok sayıda ayrıntı barındırdığından, bu seçeneğin ayrı bir inceleme konusu yapılması yerinde olur.
Bankaya Mevduat Yatırılması
Türkiye'deki bir banka hesabına para yatırmak da vatandaşlığa giden yollardan biridir. Bu seçeneğin geçerli sayılabilmesi için yatırımın aşağıdaki ölçütleri karşılaması gerekir:
- Yatırılacak tutarın en az 500.000 dolar ya da karşılığı döviz olması,
- Söz konusu paranın hiç çekilmeksizin bankada en az 3 yıl kalması,
- Hesabın açıldığı bankanın Türkiye'de faaliyet gösteren bir banka olması,
- Bu koşulların tamamının sağlandığının Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunca tespit edilmesi.
Yabancılar bakımından hesabın hangi bankada açılacağı da önem taşır. Bazı bankaların belirli uyruklara yönelik kolaylaştırıcı uygulamalar yürüttüğü görülmektedir; bu nedenle banka tercihinin ve hesap açılış prosedürünün süreç başlamadan önce araştırılması tavsiye edilir.
İstihdam Yaratılması
Türkiye'deki bir işyerinde en az 50 kişilik istihdam oluşturduğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespit edilen yabancılara vatandaşlık verilebilir. Burada gözden kaçırılmaması gereken nokta şudur: istihdam edilen 50 kişinin Türk vatandaşı olması zorunlu değildir. İstihdamın yasal çerçevede gerçekleşmesi ve yabancı çalıştırmaya ilişkin kotalara uygun olması yeterli sayılır.
Devlet Borçlanma Araçları
Devlet borçlanma araçlarının satın alınması da vatandaşlık kazandıran yatırımlar arasındadır. En az 500.000 USD ya da bu tutara karşılık gelen döviz değerinde devlet borçlanma aracını 3 yıl boyunca elden çıkarmama koşuluyla edinen yabancılar Türk vatandaşı olabilir. Bu yolun işleyebilmesi için alımın Hazine ve Maliye Bakanlığınca tespit edilmiş olması gerekir.
Yatırım Fonu Katılma Payı
Yatırım fonu katılma payı edinen yabancılar, durumun Sermaye Piyasası Kurulunca tespit edilmesi hâlinde vatandaşlığa hak kazanır. Bu seçenekte en az 500.000 USD ya da muadili döviz tutarında gayrimenkul yatırım fonu katılma payı veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı satın alınması aranır. Ayrıca söz konusu payların en az 3 yıl elde tutulması koşuluyla edinilmiş olması gerekir.
Yatırım karşılığı vatandaşlık, kazanmanın istisnai hâllerinden biri olduğundan aranan şartlar yalnızca yukarıdaki parasal ölçütlerden ibaret değildir; milli güvenliğe ve kamu düzenine uygunluk da ayrıca değerlendirilir. Şartların sağlanmış olması tek başına yeterli olmayıp sürecin usulüne uygun yürütülmesi de sonucu belirler.
Türk vatandaşlığının yatırım dışında pek çok farklı gerekçeyle kazanılması da mümkündür; ancak her yol için ayrı şartlar ve ayrı prosedürler öngörülmüştür. Bu nedenle somut olayda hangi yolun elverişli olduğu, başvurudan önce karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmelidir.
Başvuru Nasıl Yapılır?
Yatırım karşılığı vatandaşlık talebi, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne verilecek bir dilekçeyle ileri sürülür. Dilekçe sunulmadan önce, aranan ölçütlerin karşılandığının yetkili bakanlık ya da kurum tarafından tespit edilmiş olması gerekir.
Sözgelimi mevduat yoluyla vatandaşlık hedefleniyorsa, 500.000 dolar veya karşılığı dövizin hesaba yatırılması ve bu durumun BDDK tarafından tespit edilmesi başvurunun ön koşulunu oluşturur.
Başvuruda İstenen Belgeler
Aranan belgelerin bir bölümü yatırım türünden bağımsız olarak her başvuruda istenirken, bir bölümü yalnızca belirli başvuru tipleri bakımından gündeme gelir.
Yatırım karşılığı vatandaşlık başvurusunda sunulması gereken belgeler genel olarak şunlardır:
- Vatandaşlık talebini içeren başvuru dilekçesi,
- Başvurucunun pasaportu ya da pasaport yerine geçen belge,
- Başvurucuya ait 2 adet biyometrik fotoğraf,
- Başvurucunun doğum belgesi,
- Medeni hâli gösteren belge: evli olanlar için evlenme belgesi, boşananlar için boşanma belgesi, eşi vefat etmiş olanlar için ölüm belgesi,
- Başvurucunun kendisine ve ailesine ilişkin vukuatlı nüfus kayıt örneği,
- Hizmet bedelinin maliye veznesine yatırıldığını gösteren makbuz,
- Taşınmaz edinilmişse taşınmazın değerini ortaya koyan değerleme raporu,
- Yapılan yatırımı belgeleyen evrak; örneğin taşınmaz alımında tapu sicil kaydı, mevduat yolunda bankadan temin edilecek belgeler.
Belgelerde eksiklik bulunması hâlinde başvuru reddedilebileceği gibi, eksikliğin giderilmesi için başvurucuya süre de tanınabilir. Dosyanın hatasız ilerletilebilmesi bakımından sürecin bu alanda çalışan bir avukatın desteğiyle yürütülmesi yararlı olur.
Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
Yatırım karşılığı vatandaşlık başvuruları yaklaşık 3 ay içinde sonuçlanmaktadır.
Ne var ki bu süre yalnızca başvuru sonrasını kapsar. Başvuru öncesinde tamamlanması gereken yatırım ve tespit işlemleri ayrıca zaman alır. Bunun yanı sıra idari birimlerin iş yoğunluğu ve belgelerin eksiksiz sunulup sunulmadığı gibi etkenler de sonuçlanma süresini değiştirebilir.
Ret Kararına Karşı İtiraz ve İptal Davası
Yatırım karşılığı vatandaşlık talebi; yapılan yatırımın Yönetmelikte öngörülen ölçütlere uymaması, dosyada bulunması gereken belgelerin eksik kalması ya da idarenin başvuruyu milli güvenlik veya kamu düzeni yönünden sakıncalı bulması hâlinde reddedilir. Talebi reddedilen kişinin önünde iki seçenek vardır: üst mercie itiraz etmek veya idare mahkemesinde iptal davası açmak.
İdari itiraz ile iptal davası birbirinin ön koşulu değildir. Bir başka anlatımla dava açabilmek için önce itiraz yoluna gidilmesi gerekmez. İlgili kişi dilerse önce itiraz eder ve itirazı reddedilirse dava açar; dilerse doğrudan dava yoluna başvurur.
Bu iki yol birbirine bağlı olmamakla birlikte aynı süreye tabidir. Her ikisi bakımından da hak düşürücü süre, kararın başvurucuya tebliğ edildiği günü izleyen günden başlamak üzere 60 gündür.
İtiraz Yolu
Talebi reddedilen yabancı, ret kararının tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içinde Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne itiraz edebilir. Müdürlüğün bu itirazı 30 gün içinde karara bağlaması gerekir. Otuz günlük süre içinde herhangi bir cevap verilmemesi, itirazın reddedilmiş sayılması sonucunu doğurur.
İdareye itiraz edilmesi, dava açmak için öngörülen 60 günlük süreyi durdurur. İtirazdan sonuç alınamadığında geriye kalan tek seçenek, idare mahkemesinde iptal davası açmaktır.
İptal Davası Yolu
Vatandaşlık talebinin reddedildiği kendisine tebliğ edilen yabancı, tebliği izleyen günden başlayarak 60 gün içinde iptal davası açabilir. Bu dava, önce itiraz yolu işletilip sonuç alınamaması üzerine açılabileceği gibi doğrudan da açılabilir.
İtiraz başvurusuyla birlikte duran 60 günlük dava açma süresi, itirazın reddi hâlinde ya da idarenin 30 gün içinde yanıt vermemesi durumunda kaldığı yerden işlemeye devam eder. Örneğin ret kararının ardından 20. günde itiraz eden bir kişi bakımından, itirazın reddedilmesini veya idarenin 30 gün sessiz kalmasını izleyen günden itibaren dava açmak için 40 günlük süre kalmış olur.
İlk derece idare mahkemesinin davayı reddetmesi hâlinde, ret kararının tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir. Danıştay nezdinde temyiz yolu ise bu uyuşmazlıklar bakımından kapalıdır.
Gerek itiraz aşamasında gerek yargılama sürecinde, ret işleminin hangi yönüyle hukuka aykırı olduğu ve başvurucunun içinde bulunduğu somut durum dilekçede ortaya konur. Bu iddiaları destekleyen belge, dekont, fatura ve tanık gibi deliller de dosyaya eklenir. Usule ilişkin işlemlerde gecikme yaşanmaması için sürecin titizlikle takip edilmesi gerekir.
Vatandaşlığın Sonradan Kazanılmasının Eşe ve Çocuklara Etkisi
Türk vatandaşlığını kazanan kişinin ergin olmayan çocuğu, bu kişinin talebi ve diğer ebeveynin muvafakati bulunuyorsa vatandaşlığa geçirilebilir. Diğer ebeveynin muvafakat vermemesi hâlinde konu mahkemeye taşınır ve mahkeme çocuğun yararını gözeterek karar verir. Diğer ebeveynin ayırt etme gücünden yoksun olması ya da hayatta olmaması gibi hâllerde, vatandaşlığı kazanan kişinin talebi tek başına yeterli olur.
Eş bakımından ise doğrudan bir sonuç doğmaz; buna karşılık dolaylı etkiler söz konusudur. Vatandaşlık kazanan kişinin eşi bu duruma dayanarak aile ikamet izni talep edebilir, hatta evlenme yoluyla vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Aile ikamet izni ile evlilik yoluyla vatandaşlık edinme, kendi şartları bulunan ayrı başvuru türleridir.
Yatırım Sürecinde Nelere Dikkat Edilmelidir?
Yatırım yapan yabancıların öncelikle teknik işlemlerin doğru biçimde tamamlanmasına, resmî makamlardan izin veya onay alınması gereken hâllerde bu adımların atlanmamasına ve sürece ilişkin diğer usul gerekliliklerine özen göstermesi gerekir. Bunların yanında, yatırım aşamasında kendisini dolandırmayı amaçlayan kişilere karşı da tedbirli olunmalıdır.
Özellikle gayrimenkul, kat mülkiyeti veya irtifak hakkı edinimlerinde yabancıların mağdur edildiği örneklere sıkça rastlanmaktadır. Üzerinde ipotek bulunan bir taşınmazın devredilmesi, rayiç bedelin çok üzerinde bir fiyatla satış yapılması ya da sözleşmede gösterilenden başka bir taşınmazın devredilmesi bu mağduriyetlerin tipik görünümleridir.
Bu tür olumsuzlukların önüne geçmek için tapu bilgilerinin ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekir. Taşınmaz üzerinde ipotek ya da başka bir sınırlı ayni hakkın bulunmadığından emin olunmalı; ada, pafta ve parsel bilgilerinin gösterilen taşınmazla örtüştüğü doğrulanmalıdır.
Sonuç
Yatırım karşılığında Türk vatandaşlığı kazanabilmek için mevzuatta belirlenen ölçütlere uygun bir yatırımın yapılması, bu yatırımın yetkili kurumca tespit edilmesi ve gerekli belgelerle birlikte usulüne uygun bir başvuruda bulunulması gerekir. Bu aşamaların herhangi birinde yapılan bir hata başvurunun reddiyle sonuçlanabilir. Bu nedenle sürecin, alanında deneyimli bir avukattan hukuki destek alınarak yürütülmesi tavsiye edilir.
Independent Legal Değerlendirmesi
Yatırım karşılığı vatandaşlık dosyalarında ret kararlarının önemli bir bölümü, yatırımın niteliğinden değil tespit ve belgelendirme aşamasındaki eksikliklerden kaynaklanmaktadır. Parasal eşiğin karşılanmış olması tek başına yeterli değildir; tutarın hangi kurum tarafından, hangi belgeyle ve hangi tarihte tespit edildiği de en az eşik kadar belirleyicidir. Aynı şekilde tapu siciline işlenecek üç yıllık şerhin doğru içerikle kurulmaması, ilerleyen aşamada dosyanın tamamını riske atabilir.
Ret kararıyla karşılaşıldığında ise sürelerin doğru hesaplanması kritik önem taşır. İtiraz yolunun dava süresini durdurması, çoğu zaman gözden kaçan ancak hak kaybını önleyen bir mekanizmadır.
Somut bir başvuruda özellikle şu başlıkların önceliklendirilmesi yerinde olur:
- Yatırım türünün, başvurucunun ekonomik durumu ve elde tutma yükümlülüğü dikkate alınarak baştan doğru seçilmesi
- Yetkili bakanlık ya da kurumdan alınacak tespit yazısının başvuru öncesinde tamamlanması
- Gayrimenkul yolunda peşin ödeme, değerleme raporu ve üç yıllık şerh koşullarının birlikte sağlanması
- Medeni hâl, doğum ve nüfus belgelerinin tercüme ve onay bakımından eksiksiz hazırlanması
- Ret hâlinde 60 günlük hak düşürücü sürenin ve itirazın süreyi durdurucu etkisinin takvime bağlanması
- Taşınmaz alımlarında tapu kaydı ile ada, pafta ve parsel bilgilerinin devirden önce doğrulanması
Independent Legal, yatırım karşılığı vatandaşlık süreçlerinde yatırım seçeneğinin belirlenmesinden başvurunun hazırlanmasına ve ret kararlarına karşı itiraz ile iptal davası aşamalarına kadar tüm süreçte danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.